Компани байгуулах дараалал ба бүрдүүлэх 7 бичиг баримт

Монгол Улсад шинээр компани байгуулахдаа нэрээ баталгаажуулж, үүсгэн байгуулах шийдвэр, дүрэм, өргөдөл, хаягийн нотолгоо, тэмдэгтийн хураамж зэрэг хуульд заасан 7 үндсэн бичиг баримтыг бүрдүүлэн Улсын бүртгэлийн байгууллагад (эсхүл цахимаар) гаргаж, энгийн аж ахуйн нэгжийг ажлын 2 өдөрт, гадаадын хөрөнгө оруулалттай бол ажлын 5 өдөрт багтаан бүртгүүлдэг.

Энэхүү харилцааг Иргэний хууль, 25, Иргэний хууль, 34, Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 11 болон Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16 зэрэг хууль тогтоомжоор нарийвчлан зохицуулдаг.

1. Компани байгуулах дараалал ба үе шатууд

Компани байгуулах ажиллагаа нь дараах 4 үндсэн үе шатаар явагддаг:

1.1. Компанийн оноосон нэр авах ба баталгаажуулах

Шинээр хуулийн этгээд байгуулахын өмнө нэрийн сангаас давхардалгүй нэр сонгож баталгаажуулна.

• Тавигдах шаардлага: Нэр нь кирилл үсгээр илэрхийлэгдсэн, өөр хуулийн этгээдийн нэртэй давхардаагүй, бусдыг төөрөгдүүлэхээргүй, хуулиар хориглоогүй байх ёстой (Иргэний хууль, 27, Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13).
• Хүчинтэй хугацаа: Нэр баталгаажуулснаас хойш 30 хоногийн дотор улсын бүртгэлд бүртгүүлэх өргөдлийг гаргах үүрэгтэй. Энэ хугацааг хүсэлтээр 60 хүртэл хоногоор сунгаж болох бөгөөд хугацаа хэтэрвэл нэрийн баталгаажуулалт хүчингүй болно.

1.2. Үүсгэн байгуулах хурал хийж, шийдвэр гаргах

Компанийг нэг этгээд үүсгэн байгуулж байгаа бол үүсгэн байгуулах "Шийдвэр", хоёр буюу түүнээс дээш этгээд байгуулж байгаа бол үүсгэн байгуулагчдын хурлын "Тогтоол, тэмдэглэл" үйлдэнэ Компанийн Тухай 13.1.

Үүсгэн байгуулагчдын хурлаар дараах гол асуудлыг заавал хэлэлцэж, олонхын саналаар батална Компанийн Тухай 14.3:

1. Компани байгуулах тухай;
2. Компанийн дүрэм батлах;
3. Зарласан болон гаргах хувьцааны тоо, төрөл, нэрлэсэн үнэ, худалдан авах хэмжээ;
4. Гүйцэтгэх удирдлага болон Төлөөлөн удирдах зөвлөл (хэрэв ТУЗ-тэй байхаар шийдвэрлэсэн бол)-ийн гишүүдийг сонгох;
5. Хувь нийлүүлсэн хөрөнгийг бүрэн оруулах хугацаа;
6. Компани үүсгэн байгуулахад гарсан зардлыг нөхөн олгох журам (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12).

1.3. Компанийн дүрэм боловсруулах

Компанийн дүрэм нь түүнийг үүсгэн байгуулах үндсэн баримт бичиг мөн Компанийн Тухай 16.1. Дүрэмд дараах зүйлсийг зайлшгүй тусгана Компанийн Тухай 16.2:

• Компанийн бүрэн болон товчилсон оноосон нэр, хэлбэрийн тэмдэглэгээ ("ХК" эсвэл "ХХК") Компанийн Тухай 10.1;
• Хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн хэмжээ, зарласан болон гаргасан хувьцааны тоо, төрөл, нэрлэсэн үнэ (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 30);
• ТУЗ-тэй бол гишүүдийн тоо;
• Хувьцаа эзэмшигчдийн хурал, удирдлагын эрх хэмжээ;
• Эрхлэх үйл ажиллагааны чиглэл;
• Ахмадын сан байгуулах, мөнгөн хөрөнгийн хэмжээг тогтоох журам.

2. Компани байгуулахад бүрдүүлэх 7 бичиг баримт

Компани байгуулах шийдвэр гарснаас хойш 30 хоногийн дотор холбогдох баримт бичгийг улсын бүртгэлийн байгууллагад гаргана Компанийн Тухай 15.1. Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16-д зааснаар дараах 7 баримт бичгийг бүрдүүлнэ Хуулийн Этгээдийн Улсын Бүртгэлийн Тухай 16.1:

1. Хуулийн этгээдийн нэрийн баталгаажуулалт: Цахим системээс баталгаажуулсан хуудас.
2. Улсын бүртгэлийн өргөдөл (маягт УБ-01): Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14-д заасан мэдээлэл (үүсгэн байгуулагч, эцсийн өмчлөгч, хаяг, үйл ажиллагааны чиглэл гэх мэт)-ийг бүрэн тусгаж, өргөдөл гаргах эрх бүхий этгээд гарын үсэг зурсан байна (Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15).
3. Үүсгэн байгуулах шийдвэр, тогтоол: Ганц үүсгэн байгуулагчийн шийдвэр, эсхүл хамтран үүсгэн байгуулагчдын хурлын тогтоол, тэмдэглэл (нэгээс дээш үүсгэн байгуулагчтай бол үүсгэн байгуулах гэрээ байгуулж болно).
4. Компанийн дүрэм: Хуулийн шаардлагад нийцүүлэн боловсруулж, үүсгэн байгуулагчид гарын үсэг зурсан хувь.
5. Хаягийн нотлох баримт: Компанийн оршин байгаа газрын үл хөдлөх хөрөнгийн гэрчилгээний хуулбар, түрээсийн гэрээ, эсхүл үл хөдлөх эд хөрөнгө өмчлөгчийн зөвшөөрлийн бичиг (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 10).
6. Улсын тэмдэгтийн хураамж төлсөн баримт: Шинээр хуулийн этгээд бүртгүүлэх улсын тэмдэгтийн хураамж (44,000 төгрөг) төлсөн баримт.
7. Итгэмжлэл (шаардлагатай тохиолдолд): Өргөдлийг үүсгэн байгуулагч өөрөө биш, төлөөлөгчөөр дамжуулан гаргаж байгаа бол нотариатаар гэрчлүүлсэн итгэмжлэл.

3. Тусгай шаардлага ба салбарын онцлог

3.1. Гадаадын хөрөнгө оруулалттай компани

Гадаадын иргэн, хуулийн этгээд Монгол Улсад компани байгуулах тохиолдолд дээрх 7 үндсэн баримтаас гадна дараах баримтыг нэмж бүрдүүлнэ Хуулийн Этгээдийн Улсын Бүртгэлийн Тухай 16.2:

• Гадаадын иргэн бол гадаад паспорт (хуулбар), хуулийн этгээд бол тухайн улсын бүртгэлийн гэрчилгээний нотариатаар баталгаажсан хуулбар, албан ёсны орчуулга;
• Хөрөнгө оруулалт хийснийг нотлох баримт (банкны тодорхойлолт, мөнгөн гуйвуулгын хуулга, гаалийн мэдүүлэг гэх мэт);
• Хоёр буюу түүнээс дээш этгээд байгуулж байгаа бол хувьцаа эзэмшигчдийн хооронд байгуулсан гэрээ;
• Гадаад хэл дээрх баримт бичгийг монгол хэлнээ баталгаат орчуулгаар хавсаргана.

3.2. Тусгай зөвшөөрөл шаардагдах үйл ажиллагаа

Хуулийн этгээд нь хуулиар хориглоогүй аливаа үйл ажиллагааг эрхлэх эрхтэй боловч тусгай зөвшөөрөл шаардагдах салбарт эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрлийн үндсэн дээр үйл ажиллагаа явуулна (Иргэний хууль, 26).

• Банк, санхүүгийн салбар: Банк байгуулахад бизнес төлөвлөгөө, дүрмийн сангийн гарал үүслийг нотолж, Монголбанкнаас зөвшөөрөл авна Банкны Тухай 20.1.4. Банк бус санхүүгийн үйл ажиллагаа эрхлэхэд Санхүүгийн зохицуулах хороонд хандаж, аудитаар баталгаажсан санхүүгийн тайлан, мэргэжлийн боловсон хүчний мэдээллийг хүргүүлдэг Банк Бус Санхүүгийн Үйл Ажиллагааны Тухай 8.1.4.

4. Бүртгэх хугацаа, татгалзах үндэслэл ба шүүхийн практик

4.1. Бүртгэх хугацаа ба эрх зүйн чадвар үүсэх

• Хугацаа: Баримт бичгийг бүрэн хүлээж авснаас хойш энгийн хуулийн этгээдийг ажлын 2 өдөрт, гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгжийг ажлын 5 өдрийн дотор бүртгэх эсэхийг шийдвэрлэнэ (Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12).
• Эрх зүйн чадвар: Компанийн иргэний эрх зүйн чадвар нь улсын бүртгэлд бүртгэгдэж, гэрчилгээ олгогдсоноор албан ёсоор үүснэ (Иргэний хууль, 26, Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 17).

4.2. Бүртгэхээс татгалзах үндэслэл ба шүүхийн хяналт

Улсын бүртгэлийн байгууллага дараах тохиолдолд бүртгэхээс татгалзана (Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 18):

1. Баримт бичгийн бүрдэл дутуу;
2. Үүсгэн байгуулах баримт бичиг хуулийн шаардлага хангаагүй;
3. Өргөдөл гаргагч баримт бичгийг хуурамчаар бүрдүүлсэн.

Шүүхийн практикт дараах зарчмуудыг баримталдаг:

• Баримт бичгийн бүрдэл дутуу байхад бүртгэх нь хууль бус: Тогтоол #1186, Тогтоол #1624 тогтоолуудад зааснаар бүртгэлийн байгууллага хуульд заасан үндсэн баримтуудыг дутуу байхад бүртгэл хийх эрхгүй бөгөөд ийм бүртгэлийг шүүхээс хүчингүй болгодог.
• Эрх бүхий этгээдийн өргөдөл байх шаардлага: Улсын бүртгэлд өөрчлөлт оруулах эсвэл шинээр бүртгүүлэх өргөдлийг эрх бүхий этгээд гаргаагүй бол тухайн бүртгэл хууль бус болно (Тогтоол #439).
• Хуулиар хориглоогүй баримтыг шаардахгүй байх: Улсын бүртгэлийн байгууллага нь хуульд заагаагүй баримт, тамга тэмдгийг үндэслэлгүйгээр шаардаж бүртгэл хийхээс татгалзах нь эс үйлдэхүй буюу хууль бус үйлдэл болдог (Тогтоол #1972, Тогтоол #3373).
• Үүсгэн байгуулах хурлын хүчин төгөлдөр байдал: Компанийн тухай хуулийн 69.1-д заасан ирц, саналын эрхийн зарчмыг хангаагүй шийдвэрээр бүртгэл хийлгэх хүсэлт гаргавал бүртгэхээс татгалзах нь хуульд нийцнэ (Тогтоол #1747).

Түгээмэл асуултууд

1. Нэг хүн ганцаараа компани байгуулж болох уу?

Тийм, Компанийн тухай хуулийн 12.3-т заасны дагуу компани нь нэг үүсгэн байгуулагчтай байж болно. Энэ тохиолдолд үүсгэн байгуулагчдын хурлын тогтоол биш, ганц үүсгэн байгуулагчийн "Шийдвэр" гарна.

2. ХХК байгуулахад дүрмийн сангийн доод хэмжээ заасан байдаг уу?

Хуульд тусгайлан заагаагүй бол (банк, ББСБ, даатгал гэх мэт тусгай зөвшөөрөлтэй салбараас бусад) энгийн ХХК үүсгэн байгуулахад хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн доод хязгаарыг хуулиар тогтоодоггүй. Үүсгэн байгуулагчид дүрмийн сангийн дүнг өөрсдөө тогтоох боломжтой.

3. Компанийн нэр баталгаажуулснаас хойш ямар хугацаанд бүртгүүлэх ёстой вэ?

Нэр баталгаажуулснаас хойш 30 хоногийн дотор улсын бүртгэлийн байгууллагад бүртгүүлэх өргөдлөө гаргах ёстой. Хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хүсэлт гаргавал уг хугацааг 60 хүртэл хоногоор сунгаж болно.

4. Компани байгуулах өргөдлийг цахимаар гаргаж болох уу?

Тийм, төрийн үйлчилгээний нэгдсэн систем болон улсын бүртгэлийн цахим системээр дамжуулан тоон гарын үсгээр баталгаажуулан өргөдлөө цахимаар гаргаж, гэрчилгээгээ цахимаар авах бүрэн боломжтой.

Дүгнэлт / Гол санаа

• Компани байгуулах үйл ажиллагаа нь нэр баталгаажуулалт, үүсгэн байгуулах хурал хийх, дүрэм батлах, улсын бүртгэлд 7 баримт бичгийг бүрдүүлэн мэдүүлэх гэсэн дэс дараалалтай явагдана.
• Баримт бичгийн бүрдэл дутуу, эсхүл хууль зөрчсөн тохиолдолд улсын бүртгэлийн байгууллага бүртгэхээс татгалзах бөгөөд зөрчлийг арилгаж дахин гаргах эрхтэй.
• Энгийн компанийн бүртгэлийг ажлын 2 өдөрт шийдвэрлэдэг бөгөөд улсын бүртгэлд бүртгэгдэн гэрчилгээ авснаар хуулийн этгээдийн эрх зүйн чадвар үүсдэг.