Компани байгуулах дараалал ба бүрдүүлэх 7 бичиг баримт
Монгол Улсад компани, ХХК байгуулах дараалал, улсын бүртгэлд бүрдүүлэх 7 бичиг баримт, компанийн дүрэм болон тусгай шаардлагыг нэг дор тайлбарлав.
Шинэчилсэн:
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Монгол Улсад шинээр компани байгуулахдаа нэрээ баталгаажуулж, үүсгэн байгуулах шийдвэр, дүрэм, өргөдөл, хаягийн нотолгоо, тэмдэгтийн хураамж зэрэг хуульд заасан 7 үндсэн бичиг баримтыг бүрдүүлэн Улсын бүртгэлийн байгууллагад (эсхүл цахимаар) гаргаж, энгийн аж ахуйн нэгжийг ажлын 2 өдөрт, гадаадын хөрөнгө оруулалттай бол ажлын 5 өдөрт багтаан бүртгүүлдэг.
Энэхүү харилцааг Иргэний хууль, 25, Иргэний хууль, 30, Иргэний хууль, 34, Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 11 болон Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16 зэрэг хууль тогтоомжоор нарийвчлан зохицуулдаг. Хуулийн этгээд байгуулах үйл явцыг алхам алхмаар зөв төлөвлөх нь бүртгэлээс татгалзах эрсдэлээс сэргийлнэ.
1. Компани байгуулах дараалал ба үе шатууд
Компани байгуулах ажиллагаа нь дараах үндсэн 4 үе шатаар явагддаг:
1.1. Компанийн оноосон нэр авах ба баталгаажуулах
Шинээр хуулийн этгээд байгуулахын өмнө нэрийн сангаас давхардалгүй нэр сонгон баталгаажуулна.
- Тавигдах шаардлага: Хуулийн этгээдийн нэр нь заавал кирилл үсгээр илэрхийлэгдсэн, өөр хуулийн этгээдийн нэртэй давхардаагүй, бусдыг төөрөгдүүлэхээр ижил төсөөтэй бус, хуулиар хориглоогүй байх шаардлагатай (Иргэний хууль, 27, Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13).
- Хүчинтэй хугацаа: Нэр баталгаажуулснаас хойш 30 хоногийн дотор улсын бүртгэлд бүртгүүлэх өргөдлийг гаргана (Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13-ын 13.4). Хүсэлт гаргаснаар уг хугацааг 60 хүртэл хоногоор сунгах боломжтой бөгөөд хугацаа хэтэрвэл нэрийн баталгаажуулалт автоматаар хүчингүй болдог.
1.2. Үүсгэн байгуулах хурал хийж, шийдвэр гаргах
Компанийг иргэн, хуулийн этгээд дангаараа буюу хамтран байгуулж болно (Иргэний хууль, 30, Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12).
- Нэг үүсгэн байгуулагчтай бол ганц үүсгэн байгуулагчийн бичгээр гаргасан "Шийдвэр", хоёр ба түүнээс дээш үүсгэн байгуулагчтай бол үүсгэн байгуулагчдын хурлын "Тогтоол, тэмдэглэл" үйлдэнэ Компанийн Тухай 13.1, Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13-ын 13.2.
- Үүсгэн байгуулагчдын хурлаар дараах асуудлыг хэлэлцэн батална Компанийн Тухай 14.3, Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14:
- Компани байгуулах тухай;
- Компанийн дүрэм батлах;
- Зарласан болон гаргах хувьцааны тоо, төрөл, нэрлэсэн үнэ, худалдан авах хэмжээ;
- Гүйцэтгэх удирдлага болон Төлөөлөн удирдах зөвлөл (хэрэв ТУЗ-тэй байхаар шийдвэрлэсэн бол)-ийн гишүүдийг сонгох;
- Хувь нийлүүлэх хөрөнгийг бүрэн оруулж дуусах хугацаа;
- Компани үүсгэн байгуулахад гарсан зардлыг нөхөн олгох журам (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12).
- Хэрэв хувь нийлүүлсэн хөрөнгийг мөнгөн бус хэлбэрээр (эд хөрөнгө, эрх гэх мэт) оруулах бол хөрөнгийн үнэлгээг үүсгэн байгуулагчид санал нэгтэй шийдвэрлэх бөгөөд шаардлагатай гэж үзвэл үнэлгээний мэргэжлийн байгууллага, шинжээчийн дүгнэлтийг компани үүсгэн байгуулах хуралд оруулна (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14-ийн 14.6, 14.7).
1.3. Компанийн дүрэм боловсруулах
Компанийн дүрэм нь түүнийг үүсгэн байгуулах үндсэн баримт бичиг мөн Компанийн Тухай 16.1, Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16. Дүрэмд дараах мэдээллийг заавал тусгана Компанийн Тухай 16.2:
- Компанийн бүрэн болон товчилсон оноосон нэр, хэлбэрийн тэмдэглэгээ ("ХК" эсвэл "ХХК") Компанийн Тухай 10.1;
- Хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн хэмжээ, зарласан болон гаргасан хувьцааны тоо, төрөл, нэрлэсэн үнэ (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 30);
- ТУЗ-тэй байхаар шийдвэрлэсэн бол гишүүдийн тоо;
- Хувьцаа эзэмшигчдийн хурал, удирдлагын хуулиар тодорхойлсноос бусад бүрэн эрх;
- Эрхлэх үйл ажиллагааны чиглэл;
- Ахмадын сан байгуулах, мөнгөн хөрөнгийн хэмжээг тогтоох журам (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16-ын 16.2.8).
2. Компани байгуулахад бүрдүүлэх 7 бичиг баримт
Компани байгуулах шийдвэр гарснаас хойш 30 хоногийн дотор холбогдох баримт бичгийг улсын бүртгэлийн байгууллагад гаргана Компанийн Тухай 15.1, Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15. Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16-д зааснаар дараах 7 баримт бичгийг бүрдүүлнэ Хуулийн Этгээдийн Улсын Бүртгэлийн Тухай 16.1:
- Хуулийн этгээдийн нэрийн баталгаажуулалт: Улсын бүртгэлийн цахим системээр баталгаажуулсан цахим хуудас, код.
- Улсын бүртгэлийн өргөдөл (маягт УБ-01): Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14-д заасны дагуу хуулийн этгээдийн нэр, хаяг, үүсгэн байгуулагч, хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн хэмжээ, үйл ажиллагааны чиглэл, хугацаа, түүнчлэн эцсийн өмчлөгч болон түүний хувь оролцооны мэдээллийг бүрэн тусгаж, өргөдөл гаргах эрх бүхий этгээд гарын үсэг зурсан байна (Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15).
- Үүсгэн байгуулах шийдвэр, тогтоол: Ганц үүсгэн байгуулагчийн шийдвэр, эсхүл үүсгэн байгуулагчдын хурлын тогтоол, тэмдэглэл (шаардлагатай бол хамтран ажиллах гэрээний хуулбар).
- Компанийн дүрэм: Хуулийн шаардлагад нийцүүлэн боловсруулж, үүсгэн байгуулагчид гарын үсэг зурсан хувь.
- Хаягийн нотлох баримт: Компанийн байрших үл хөдлөх эд хөрөнгийн гэрчилгээний хуулбар, түрээсийн гэрээ, эсхүл өмчлөгчийн албан ёсны зөвшөөрөл (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 10).
- Улсын тэмдэгтийн хураамж төлсөн баримт: Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуульд заасан төлбөр (шинээр бүртгүүлэхэд 44,000 төгрөг) төлсөн баримт.
- Итгэмжлэл (шаардлагатай тохиолдолд): Өргөдөл гаргагч нь үүсгэн байгуулагч эсхүл гүйцэтгэх удирдлага биш, эрх олгогдсон гуравдагч этгээд бол хуульд нийцүүлэн олгосон итгэмжлэл (Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15-ын 15.1.5).
Хувь нийлүүлсэн хөрөнгийг мөнгөн бус хэлбэрээр оруулах тохиолдолд хөрөнгө оруулсныг нотлох баримтыг нэмж хавсаргана (Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16-ын 16.1.6).
3. Тусгай шаардлага ба салбарын онцлог
3.1. Гадаадын хөрөнгө оруулалттай компани
Гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж байгуулах үед дээрх 7 үндсэн баримтаас гадна дараах баримтыг заавал бүрдүүлнэ Хуулийн Этгээдийн Улсын Бүртгэлийн Тухай 16.2:
- Гадаадын иргэн бол гадаад паспорт, хуулийн этгээд бол улсын бүртгэлийн гэрчилгээний нотариатаар баталгаажсан хуулбар, албан ёсны монгол орчуулга;
- Хөрөнгө оруулагчийн оруулсан мөнгөн хөрөнгө, техник, тоног төхөөрөмж, оюуны өмчийг нотлох баримт (банкны тодорхойлолт, мөнгөн гуйвуулгын хуулга, гаалийн мэдүүлэг гэх мэт);
- Хоёр буюу түүнээс дээш этгээд хамтран байгуулж байгаа бол хувьцаа эзэмшигчдийн хооронд байгуулсан гэрээ;
- Гадаадын төрийн өмчит хуулийн этгээд оролцож байгаа тохиолдолд эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрлийн шийдвэр.
3.2. Тусгай зөвшөөрөл шаардагдах үйл ажиллагаа
Хуулийн этгээд нь хуулиар хориглоогүй аливаа үйл ажиллагааг эрхлэх эрхтэй боловч хуульд заасан зарим үйл ажиллагааг тусгай зөвшөөрлийн үндсэн дээр эрхэлнэ (Иргэний хууль, 26-ын 26.8).
- Банк, санхүүгийн салбар: Банк байгуулахад үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрлийг төв банкнаас урьдчилан авдаг Банкны Тухай 20.1.4. Банк бус санхүүгийн үйл ажиллагаа эрхлэх хуулийн этгээд Санхүүгийн зохицуулах хороонд хандаж, аудитаар баталгаажсан тайлан, мэргэжлийн удирдлагын мэдээллийг хүргүүлдэг Банк Бус Санхүүгийн Үйл Ажиллагааны Тухай 8.1.4.
4. Бүртгэх хугацаа, татгалзах үндэслэл ба шүүхийн практик
4.1. Бүртгэх хугацаа ба эрх зүйн чадвар үүсэх
- Шийдвэрлэх хугацаа: Бүртгэлийн баримт бичгийг бүрэн хүлээн авснаас хойш улсын бүртгэлийн байгууллага ердийн хуулийн этгээдийг ажлын 2 өдрийн дотор, гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгжийг ажлын 5 өдрийн дотор бүртгэх эсэхийг шийдвэрлэж мэдэгдэнэ (Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12-ын 12.1).
- Бүртгэл хийх, гэрчилгээ олгох: Баримт бичгийг мэдээллийн санд оруулж, хувийн хэрэг болон регистрийн дугаар олгосноор хуулийн этгээдийг улсын бүртгэлд бүртгэсэнд тооцох бөгөөд цахим гэрчилгээ олгоно (Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 17-ын 17.1–17.4). Хүсэлт гаргавал цаасан хэлбэрээр баталгаажуулан авах боломжтой.
- Эрх зүйн чадвар: Компанийн иргэний эрх зүйн чадвар улсын бүртгэлд бүртгүүлснээр үүснэ (Иргэний хууль, 26-ын 26.1).
4.2. Бүртгэхээс татгалзах үндэслэл ба шүүхийн хяналт
Улсын бүртгэлийн байгууллага дараах 3 үндэслэлээр бүртгэхээс татгалзана (Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 18-ын 18.1):
- Ирүүлсэн баримт бичгийн бүрдэл дутуу;
- Үүсгэн байгуулах баримт бичиг хууль тогтоомжид заасан шаардлага хангаагүй;
- Хуурамч баримт бичиг бүрдүүлсэн.
Зөрчлийг арилгасан нөхцөлд бүртгүүлэх хүсэлтийг дахин гаргах эрхтэй (Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 18-ын 18.2).
Шүүхийн практикт бүртгэлийн байгууллага болон үүсгэн байгуулагчдын хооронд үүсдэг маргааныг дараах зарчмаар шийдвэрлэдэг:
- Баримт бичгийн бүрдэл дутуу байхад бүртгэл хийх нь хууль бус: Тогтоол #1186, Тогтоол #1624 тогтоолуудад зааснаар улсын бүртгэгч шаардлагатай баримт дутуу байхад бүртгэл хийсэн нь бүртгэлийг хүчингүй болгох үндэслэл болдог.
- Бүртгэлийн үндэслэл болох хурлын шийдвэр үнэн зөв байх шаардлага: Улсын бүртгэл нь бодитой, үнэн зөв байх зарчимд нийцэх ёстой бөгөөд бүртгэлийн үндэслэл болсон хувьцаа эзэмшигчдийн хурлын шийдвэр маргаантай, өөр шүүхээр хянагдаж байгаа үед үүнийг харгалзан үзэх үүрэгтэй (Тогтоол #3234). Хэрэв өмнөх бүртгэл хууль бус болох нь тогтоогдсон нөхцөл байдал арилаагүй бол шинэ бүртгэл хийхээс татгалзах нь үндэслэлтэй байна (Тогтоол #1123).
- Бүртгэгчийн нягтлан шалгах үүрэг: Бүртгэлийн байгууллага нь ирүүлсэн хүсэлт, шийдвэрийн зөрүүтэй болон ойлгомжгүй байдлыг нягтлан шалгах үүрэгтэй (Тогтоол #1588).
- Хуульд заагаагүй шаардлага тавихгүй байх: Улсын бүртгэгч нь хуульд нэрлэн заагаагүй баримт, илүү тамга тэмдгийг үндэслэлгүйгээр нэхэмжлэн бүртгэхээс татгалзах нь хууль бус эс үйлдэхүй болно (Тогтоол #1972, Тогтоол #3373).
- Өргөдөл гаргагчийн эрх хэмжээ: Өргөдлийг хуульд заасан эрх бүхий этгээд гаргаагүй бол тухайн бүртгэлийг хүчингүй болгодог (Тогтоол #439), харин итгэмжлэлийн огноо зэрэг техникийн алдааг нөхөн ирүүлж нотариатаар баталгаажуулсан бол эрхийг шууд хүчингүй болгох үндэслэл болохгүй (Тогтоол #1123).
- Хурлын ирц, саналын эрх: Компанийн тухай хуулийн 69.1-д заасан ирц, саналын эрхийн зарчмыг хангаагүй шийдвэрээр бүртгэл хийлгэх хүсэлт гаргавал бүртгэхээс татгалзах нь хуульд нийцнэ (Тогтоол #1747).
Түгээмэл асуултууд
1. Нэг хүн ганцаараа компани байгуулж болох уу?
Тийм. Компанийн тухай хуулийн 12.3-т зааснаар компани нэг үүсгэн байгуулагчтай байж болно. Энэ тохиолдолд үүсгэн байгуулагчдын хурлын тогтоол биш, ганц үүсгэн байгуулагчийн бичгээр гаргасан шийдвэр гарна.
2. ХХК байгуулахад дүрмийн сангийн доод хэмжээ заасан байдаг уу?
Хуульд тусгайлан заагаагүй бол (банк, ББСБ, даатгал гэх мэт тусгай зөвшөөрөл шаарддаг салбараас бусад) ердийн хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани (ХХК) үүсгэн байгуулахад хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн доод хэмжээг хуулиар тусгайлан тогтоодоггүй. Үүсгэн байгуулагчид дүрмийн сангийн хэмжээг өөрсдийн үзэмжээр шийдвэрлэх боломжтой.
3. Компанийн нэр баталгаажуулснаас хойш ямар хугацаанд бүртгүүлэх ёстой вэ?
Нэр баталгаажуулснаас хойш 30 хоногийн дотор улсын бүртгэлийн байгууллагад өргөдлөө гаргах ёстой. Хүсэлт гаргавал энэ хугацааг 60 хүртэл хоногоор сунгуулах эрхтэй ба хугацаа хэтэрвэл баталгаажуулсан нэр хүчингүй болно.
4. Компани байгуулах өргөдлийг цахимаар гаргаж болох уу?
Тийм. Улсын бүртгэлийн байгууллагын цахим систем (burtgel.gov.mn) болон төрийн үйлчилгээний нэгдсэн системээр дамжуулан тоон гарын үсгээр баталгаажуулан өргөдөл, баримт бичгээ цахимаар илгээж, цахим гэрчилгээгээ авах бүрэн боломжтой.
Дүгнэлт / Гол санаа
- Компани байгуулах үйл явц нь нэр баталгаажуулах, үүсгэн байгуулах хурал хийж шийдвэр гаргах, дүрэм батлах, улсын бүртгэлд 7 үндсэн бичиг баримтыг мэдүүлэх гэсэн дэс дараалалтай хэрэгжинэ.
- Баримт бичгийн бүрдэл дутуу, хуулийн шаардлага хангаагүй эсхүл хуурамч баримт ирүүлсэн бол улсын бүртгэлийн байгууллага бүртгэхээс татгалзах бөгөөд зөрчлийг арилгасны дараа дахин хүсэлт гаргах эрхтэй.
- Улсын бүртгэлийн байгууллага ердийн хуулийн этгээдийг ажлын 2 өдөрт, гадаадын хөрөнгө оруулалттай бол ажлын 5 өдөрт багтаан шийдвэрлэдэг. Улсын бүртгэлийн мэдээллийн санд бүртгэгдэн гэрчилгээ олгогдсоноор компанийн иргэний эрх зүйн чадвар албан ёсоор үүсдэг.