Овог, эцэг эхийн нэр, өөрийн нэрийг өөрчлөхөд ямар материал бүрдүүлэх вэ?
Овог, эцэг эхийн нэр, өөрийн нэрээ өөрчлөхөд шаардагдах баримт бичгийн бүрэн жагсаалт, өөрчлөх үндэслэл, улсын бүртгэлийн 7 хоногийн хугацаа, шүүхэд хандах тохиолдлыг хууль зүйн үндэслэлтэй тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Овог, эцэг эхийн нэр, өөрийн нэрээ өөрчлөхөд өргөдөл, төрсний гэрчилгээ, иргэний үнэмлэх (эсхүл паспорт) бүрдүүлэх бөгөөд нөхцөл байдлаас хамааран гэрлэлтийн гэрчилгээ, хүүхдийн төрсний гэрчилгээ, эцэг эхийн зөвшөөрөл, шүүхийн шийдвэр зэргийг хавсаргана. Хүсэлтийг оршин суугаа газрын улсын бүртгэлийн байгууллагад гаргаж, улсын бүртгэгч ажлын 7 өдрийн дотор шийдвэрлэнэ.
Нэр, овог нь хүний хувийн эрхийн хамгийн чухал хэсэг бөгөөд үүнийг хуулиар бүртгэж, хамгаалдаг. Энэхүү нийтлэлд нэр, овог өөрчлөхөд ямар материал бүрдүүлэх, ямар үндэслэлээр өөрчлөх боломжтой, ямар тохиолдолд татгалзах вэ гэдгийг практик байдлаар тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл
Иргэний нэр, түүнийг бүртгэх, өөрчлөх асуудлыг хэд хэдэн хууль зохицуулдаг.
Иргэний нэр хамгаалах эрх
Иргэний хуулиар иргэн өөрийн нэртэй байх, нэрийг нь эрх бүхий байгууллагад бүртгэх, өөрчлөх журмыг хуулиар тогтоохоор заасан. Мөн нэрээ өөрчилсөн нь өмнөх нэрээр олж авсан эрх, хүлээсэн үүргийг өөрчлөх үндэслэл болохгүй гэдгийг тодорхой заасан байдаг (Иргэний хууль, 20). Түүнчлэн иргэний нэрийг хууль бусаар ашиглахыг хориглох, нэр төр, алдар хүндийг хамгаалах зохицуулалт бий (Иргэний хууль, 21).
Овог, эцэг /эх/-ийн нэр, өөрийн нэр өөрчлөх журам
Нэр өөрчлөх үйл ажиллагааны гол зохицуулалт нь Иргэний улсын бүртгэлийн тухай хуулийн 12 дугаар зүйл юм. Энэ зүйлээр:
- ямар баримт бичиг бүрдүүлэх (12.1, 12.2),
- ямар үндэслэлээр өөрчлөх (12.3),
- нэрийг хэдэн удаа өөрчилж болох (12.4),
- өмнөх нэрээ сэргээлгэх (12.5),
- бүртгэлийн хугацаа (12.6),
- хориглох тохиолдол (12.9)
зэргийг бүрэн зохицуулсан. Дэлгэрэнгүйг Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12-оос үзнэ үү.
Бүртгэлд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах
Хуульд заасны дагуу улсын бүртгэгч шүүхийн шийдвэр, эсхүл хяналтын улсын байцаагчийн дүгнэлтийг үндэслэн иргэний улсын бүртгэлийн мэдээлэлд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж болно (Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 21). Хэрэв мэдээллийн санд мэдээлэл байхгүй, эсхүл баримт бичиг үрэгдсэн бол иргэн эрх зүйн ач холбогдол бүхий үйл явдлыг тогтоолгох тухай нэхэмжлэлийг шүүхэд гаргана.
Баримт бичгийг дахин олгох
Нэр өөрчлөгдсөний дараа төрсний гэрчилгээ зэрэг баримт бичгийг дахин олгох асуудал үүсдэг. Иргэний улсын бүртгэлд нэмэлт, өөрчлөлт орсон, сэргээн тогтоосон тохиолдолд улсын бүртгэгч баримт бичгийг дахин олгоно (Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 24).
Мөн улсын бүртгэлд бүртгүүлэхээр хүсэлт гаргаж байгаа этгээд нь мэдүүлж байгаа эрхийн нотлох баримтыг бүрэн гүйцэд, үнэн зөв гаргаж өгөх үүрэгтэй (Улсын бүртгэлийн ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 14) гэдгийг санаарай.
Овог, нэр өөрчлөх үндэслэл
Хуулиар зөвхөн дараах үндэслэлээр овог, эцэг /эх/-ийн нэрээ өөрчлөх хүсэлт гаргаж болно (Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12):
- Овгийг буруу тогтоосон бол — эцэг /эх/-ийн үе уламжлагдан ирсэн овгийг буруу тогтоож бүртгэсэн бол;
- Гадаад иргэнтэй гэрлэсэн бол — гадаад улсын иргэн, харьяалалгүй хүнтэй гэрлэсэн Монгол Улсын иргэн нөхөр /эхнэр/-ийн овгоор бүртгүүлэх бол;
- Эцэг, эхийн овгоор солих бол — эцгийн овгоор овоглож байсан иргэн эхийн овгоор, эсхүл эсрэгээр овоглох бол;
- Мэдээлэл зөрүүтэй бол — цахим сан дахь овог, нэр нь баримт бичиг дэх мэдээллээс зөрүүтэй бол.
Өөрийн нэрийг өөрчлөхөд дээрх үндэслэлийн жагсаалт хамаарахгүй боловч нэрийг зөвхөн нэг удаа өөрчилж болно гэдгийг анхаарна уу (12.4). Харин өмнөх овог, нэрээ сэргээлгэх хүсэлт гаргах эрх нь тусдаа зохицуулагдсан (12.5).
Практик алхамууд: ямар материал бүрдүүлэх вэ
Нэр, овог өөрчлөх хүсэлтийг дараах дарааллаар гаргана.
1. Үндсэн баримт бичиг (заавал)
Хуулийн 12.1-д зааснаар дараах баримт бичгийг бүрдүүлнэ:
- Өргөдөл — нэр, овог өөрчлөх хүсэлт;
- Төрсний гэрчилгээ;
- Иргэний үнэмлэх — гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн бол паспорт, эсхүл паспортыг орлох баримт бичиг.
2. Нөхцөл байдлаас хамаарах нэмэлт материал
Хуулийн 12.2-т зааснаар өөрийн байдалд тохирох баримт бичгийг хавсаргана:
Энд дурдсан чадамжийн ойлголтыг тодруулбал:
- Бүрэн бус чадамж — 14-өөс 18 хүртэлх насны этгээд (Иргэний хууль, 16);
- Зарим чадамж — 7-гоос 14 хүртэлх насны этгээд (Иргэний хууль, 17);
- Чадамжгүй — 7 хүртэлх насны этгээд, эсхүл сэтгэцийн өвчний улмаас шүүхээр чадамжгүй гэж тооцогдсон этгээд (Иргэний хууль, 18).
3. Хаана, хэзээ өгөх вэ
Баримт бичгийг оршин суугаа газрын улсын бүртгэлийн байгууллагад гаргана (Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12). Оршин суугаа газрыг иргэний харьяалагдан бүртгүүлсэн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжээр тодорхойлно (Иргэний хууль, 22).
Хугацааны хувьд, улсын бүртгэгч баримт бичгийг хүлээн авснаас хойш ажлын 7 өдрийн дотор бүртгэлийг хөтөлнө (12.6).
4. Хүүхдийн мэдээлэлд орох өөрчлөлт
Хэрэв та нэр, овгоо өөрчилбөл таны овог, нэрээр овоглосон хүүхдийн иргэний улсын бүртгэлийн мэдээлэлд өөрчлөлт орно (12.7). Үүнийг урьдчилан тооцож, хүүхдийн баримт бичгийг шинэчлэх шаардлагатай болно.
5. Хориглох тохиолдол
Сэжигтэн, яллагдагч, шүүгдэгч, ялтны овог, эцэг /эх/-ийн нэр, өөрийн нэр өөрчлөхийг хуулиар хориглоно (12.9). Мөн гэрч, хохирогчийг хамгаалах арга хэмжээ авахтай холбоотой тусгай зохицуулалт бий (12.8). Хамгаалалтын арга хэмжээний хэлбэрт баримт бичгийг солих, гадаад төрхийг өөрчлөх зэрэг багтдаг (Гэрч, хохирогчийг хамгаалах тухай, 7).
Бүртгэлийн хураамж
Хууль тогтоомжид заасан журмын дагуу улсын бүртгэлд бүртгүүлэх, лавлагаа, мэдээлэл авахад улсын тэмдэгтийн хураамж, үйлчилгээний хөлс төлнө (Улсын бүртгэлийн ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 21). Үйлчилгээний хөлсний хэмжээг Засгийн газар тогтоодог тул өгөхөөс өмнө улсын бүртгэлийн байгууллагаас тухайн үеийн хэмжээг тодруулна уу.
Шүүхийн практик ба шүүхэд хандах тохиолдол
Ихэнх нэр, овог өөрчлөх хүсэлтийг улсын бүртгэлийн байгууллага шууд шийдвэрлэдэг. Гэвч дараах тохиолдолд шүүхэд хандах шаардлага гардаг:
- Мэдээллийн санд мэдээлэл байхгүй, эсхүл эх нотлох баримт бичиг дутуу бол хяналтын улсын байцаагчийн дүгнэлт гаргах боломжгүй үед иргэн эрх зүйн ач холбогдол бүхий үйл явдлыг тогтоолгох тухай нэхэмжлэлийг шүүхэд гаргана (Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 21);
- Баримт бичигт дурдсан овог, эцгийн нэр, нэр, төрсөн он, сар, өдөр нь иргэний үнэмлэх, төрсний гэрчилгээнд бичигдсэнтэй тохирохгүй байвал тухайн баримт бичгийн жинхэнэ эзэмшигч нь мөн эсэхийг шүүх тогтооно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 135);
- Улсын байцаагчийн шийдвэрийн талаар маргаан гарвал дээд шатны улсын байцаагч шийдвэрлэх бөгөөд түүний шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл гомдлоо шүүхэд гаргаж болно (Улсын бүртгэлийн ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 22).
Эрх зүйн ач холбогдол бүхий үйл явдлыг тогтоолгох хүсэлтээ иргэн өөрийн оршин суугаа газрын, эсхүл үйл явдал болсон газрын шүүхэд гаргана. Хүсэлтэд үйл явдлыг тогтоолгох зорилгыг зааж, баримт бичгийг олж авах, сэргээх боломжгүй болсныг нотлох баримтыг хавсаргана (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 136). Энэ шаардлагыг биелүүлээгүй бол шүүх хүсэлтийг хүлээн авахаас татгалзана.
Түгээмэл асуултууд
Овог, эцэг эхийн нэр, өөрийн нэрээ өөрчлөхөд ямар материал бүрдүүлэх вэ?
Үндсэн материал нь өргөдөл, төрсний гэрчилгээ, иргэний үнэмлэх буюу паспорт. Үүн дээр гэрлэсэн бол гэрлэлтийн гэрчилгээ, хүүхэдтэй бол хүүхдийн төрсний гэрчилгээ, насанд хүрээгүй бол эцэг эхийн зөвшөөрөл, чадамжгүй гэж тооцогдсон бол шүүхийн шийдвэрийг хавсаргана.
Нэрээ хэдэн удаа өөрчлөх боломжтой вэ?
Иргэн өөрийн нэрийг хуулийн дагуу нэг удаа өөрчилж болно (12.4). Харин овог, эцэг /эх/-ийн нэрийг өөрчлөхөд нэг удаагийн хязгаарлалт байхгүй бөгөөд хуульд заасан үндэслэлд нийцсэн бол өөрчлөх хүсэлт гаргаж болно.
Нэр өөрчлөх хүсэлтийг хэдэн өдөрт шийдвэрлэх вэ?
Улсын бүртгэгч хуульд заасан баримт бичгийг хүлээн авснаас хойш ажлын 7 өдрийн дотор овог, эцэг /эх/-ийн нэр, өөрийн нэр өөрчилсний бүртгэлийг хөтөлнө (12.6).
Ямар тохиолдолд нэр өөрчлөх боломжгүй вэ?
Сэжигтэн, яллагдагч, шүүгдэгч, ялтны овог, эцэг /эх/-ийн нэр, өөрийн нэрийг өөрчлөхийг хуулиар хориглоно (12.9). Мөн хуульд заасан үндэслэлд нийцэхгүй бол улсын бүртгэлийн байгууллага хүсэлтийг хангахгүй байж болно.
Нэр өөрчилснөөр өмнөх нэрээр олж авсан эрх, үүрэг хүчингүй болох уу?
Үгүй. Иргэн нэрээ өөрчилсөн нь өмнөх нэрээр олж авсан эрх, хүлээсэн үүргийг өөрчлөх буюу дуусгавар болгох үндэслэл болохгүй (Иргэний хууль, 20). Түүнчлэн нэрээ өөрчилсөн этгээд үүрэг гүйцэтгүүлэгч болон үүрэг гүйцэтгэгчид энэ тухай мэдэгдэх үүрэгтэй.
Дүгнэлт
Овог, эцэг /эх/-ийн нэр, өөрийн нэрээ өөрчлөхөд хамгийн түрүүнд өргөдөл, төрсний гэрчилгээ, иргэний үнэмлэх (эсхүл паспорт) бүрдүүлэх шаардлагатай. Үүн дээр гэрлэлт, хүүхэд, нас, чадамжийн байдлаас хамааран гэрлэлтийн гэрчилгээ, хүүхдийн төрсний гэрчилгээ, эцэг эхийн зөвшөөрөл, эсхүл шүүхийн шийдвэрийг хавсаргана.
Практик зөвлөмж:
- Эхлээд үндэслэлээ тодорхойлоорой. Хуулийн 12.3-т заасан дөрвөн үндэслэлийн аль нь таны нөхцөл байдалд тохирохыг тогтоох нь хүсэлтийг хурдан шийдвэрлүүлэхэд тусална.
- Материалаа бүрэн, үнэн зөв гаргаарай. Нотлох баримтыг бүрэн гүйцэд, үнэн зөв гаргаж өгөх үүрэг иргэнд байдаг.
- Хугацааг тооцоорой. Улсын бүртгэгч ажлын 7 өдрийн дотор шийдвэрлэнэ.
- Хүүхдийн мэдээллийг мартаж болохгүй. Таны нэр, овгоор овоглосон хүүхдийн бүртгэлд өөрчлөлт орно.
- Хүндрэл гарвал шүүхэд хандаарай. Баримт бичиг үрэгдсэн, эсхүл мэдээлэл зөрүүтэй бол эрх зүйн ач холбогдол бүхий үйл явдлыг тогтоолгох хүсэлтийг шүүхэд гаргана.
Дэлгэрэнгүй мэдээллийг Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12-оос үзэж болно.
