ХХК-ийн дүрэмд заавал тусгах заалтууд: батлах, өөрчлөх, бүртгүүлэх
ХХК-ийн дүрэмд заавал тусгах 8 заалт, дүрэм батлах журам, нэмэлт өөрчлөлт оруулах санал хураалт, 15 ажлын өдрийн дотор бүртгүүлэх шаардлага, бүртгэхээс татгалзах үндэслэлийг хуулийн заалт, шүүхийн практикт үндэслэн тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Компанийн дүрэм бол ХХК-ийн үүсгэн байгуулах үндсэн баримт бичиг бөгөөд компанийн дотоод амьдралын "дүрмийн ном" юм. Хуульд заавал тусгах заалтыг оруулаагүй дүрмийг улсын бүртгэлийн байгууллага бүртгэхгүй, харин хууль бусаар батлагдсан өөрчлөлт нь бүртгэгдсэнээс хойш л хүчин төгөлдөр болно. Тиймээс дүрмээ зөв боловсруулах, өөрчлөлтийг хуулийн дарааллаар батлах, хугацаанд нь бүртгүүлэх нь компанийн хувьд стратегийн ач холбогдолтой.
Энэ нийтлэлд дүрэмд заавал тусгах заалт, батлах журам, өөрчлөлтийн санал хураалт, бүртгэлийн хугацаа, шүүхийн практикт тулгардаг гол алдааг практик жишээгээр тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл
1. Дүрэмд заавал тусгах заалтууд
Компанийн тухай хуулийн 16.1 дэх хэсэгт "Компанийн дүрэм нь түүнийг үүсгэн байгуулах үндсэн баримт бичиг мөн" гэж тодорхойлсон. Мөн зүйлийн 16.2-т дараах зүйлийг заавал тусгана:
- Компанийн бүрэн болон товчилсон оноосон нэр, хэлбэрийг тодорхойлсон ялгах тэмдэглэгээ;
- Зарласан болон гаргасан хувьцааны тоо, төрөл, нэрлэсэн үнэ, хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн хэмжээ;
- Давуу эрхийн хувьцаа зарласан бол түүний тоо, эзэмшигчийн эрх;
- Төлөөлөн удирдах зөвлөлтэй байхаар шийдвэрлэсэн бол гишүүдийн тоо;
- Хувьцаа эзэмшигчдийн хурал, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн хуулиар тодорхойлсноос бусад бүрэн эрх;
- Компанийн үйл ажиллагааны чиглэл;
- Хуульд заасан бусад зүйл;
- "Ахмадын сан" байгуулах, мөнгөн хөрөнгийн хэмжээг тогтоох.
Дээрх жагсаалтыг Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16 дугаар зүйлээс үзнэ үү. Компанийн нэрийн хувьд хуулийн 10.1 дэх хэсэгт нэрний ард "ХХК" гэсэн ялгах тэмдэглэгээ заавал байхыг шаардсан бол Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 10 дугаар зүйлд нэр давхардаагүй байх, бүртгүүлснээр онцгой эрх үүсэхийг зохицуулсан.
Үйл ажиллагааны чиглэлийн хувьд Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8 дугаар зүйлээр компани хуулиар хориглоогүй бүх төрлийн үйл ажиллагаа эрхэлж болох бөгөөд дүрмээр хүрээгээ хязгаарлаж болно. Гэхдээ энэ хязгаарлалт нь уг хязгаарлалтыг мэдэхгүй гуравдагч этгээдийн өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлэхээс компанийг чөлөөлөхгүй гэдгийг анхаарна уу.
Мөн хуулийн 16.3-т "Иргэний хууль болон бусад хууль тогтоомжтой зөрчилдөөгүй зүйлийг тусгаж болно" гэж заасан тул дүрэм нь зөвхөн заавал тусгах заалтаар хязгаарлагдахгүй. Харин 16.4 дэх хэсгээр хувьцаа эзэмшигчийн шаардлагаар дүрэм, түүнд орсон нэмэлт, өөрчлөлтийг танилцуулах үүрэг компанид хүлээгддэг.
2. Дүрэм батлах — үүсгэн байгуулах хурлын эрх
Дүрмийг анх удаа батлах нь компани үүсгэн байгуулах хурлын онцгой бүрэн эрх юм. Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14 дугаар зүйлийн 14.3.2-т компани үүсгэн байгуулах хурлаар компанийн дүрмийг хэлэлцэж шийдвэрлэнэ гэж заасан. Хурлын шийдвэр:
- Үүсгэн байгуулагчдын хооронд байгуулсан гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол бүх үүсгэн байгуулагч оролцсоноор хүчин төгөлдөр болно (14.4);
- Хуралд оролцогчдын дийлэнх олонхийн саналаар шийдвэр гаргана.
Хэрэв үүсгэн байгуулагчид мөнгөн бус хэлбэрээр төлбөр хийх бол эд хөрөнгийн үнийг хурлаар санал нэгтэй шийдвэрлэнэ (14.7). Энэ нь дүрэмд тусгах хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн хэмжээг зөв тодорхойлох үндэслэл болно.
3. Дүрэмд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах
Дүрмийг батлах, өөрчлөх асуудал зөвхөн хувьцаа эзэмшигчдийн хурлын бүрэн эрхэд хамаарна. Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 62 дугаар зүйлийн 62.1.1-д "компанийн дүрэмд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах буюу шинэчилсэн найруулгыг батлах" асуудлыг зөвхөн хурлаар хэлэлцэж шийдвэрлэнэ гэж тодорхойлсон. Өөрөөр хэлбэл гүйцэтгэх захирал, төлөөлөн удирдах зөвлөл дүрмээ бие даан өөрчлөх эрхгүй.
Санал хураалтын дараа Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 17 дугаар зүйлээр:
- 17.1 — дүрэмд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төслийг хуралд оролцож байгаа саналын эрхтэй хувьцаа эзэмшигчдийн саналын дийлэнх олонхоор батална;
- 63.7 — энэ асуудал нь хуулийн 62.1.1–62.1.6-д заасан "дийлэнх олонхи шаарддаг" асуудлын бүрэлдэхүүнд багтана;
- 63.8 — компанийн дүрмээр энэ саналын тоог хуулиар зааснаас дээгүүр тогтоож болно;
- 17.2 — дүрэмд орсон өөрчлөлт хувьцаа эзэмшигчдийн эрх ашгийг хөндсөн тохиолдолд эсрэг саналтай байсан эсвэл санал хураалтад оролцоогүй хувьцаа эзэмшигч хуулийн 53, 54 дүгээр зүйлийн дагуу өөрийн хувьцааг эргүүлэн худалдаж авахыг компаниас шаардах эрхтэй.
Хувьцаагаа эргүүлэн худалдаж авах шаардлагыг шийдвэр гарснаас хойш ажлын 30 өдрийн дотор бичгээр гаргаж, компани эрх үүссэн тухай мэдэгдэх үүрэгтэйг Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 54 дугаар зүйлээр зохицуулсан. Хувьцааны үнийг эрх үүсэх үеийн зах зээлийн үнээр тодорхойлно (53.5).
4. Бүртгүүлэх — хүчин төгөлдөр болох цорын ганц зам
Дүрэмд оруулсан өөрчлөлт улсын бүртгэлд бүртгэгдсэнээр л хүчин төгөлдөр болно (хуулийн 17.9). Бүртгүүлэхэд дараах баримт бичгийг бүрдүүлнэ (17.3):
- Компанийн эрх бүхий этгээдийн гарын үсэг бүхий өргөдөл;
- Дүрэмд орж байгаа нэмэлт, өөрчлөлт, шинэчилсэн найруулгыг бүрэн эхийн хамтаар;
- Бүртгэлийн хураамж төлсөн баримт.
Хугацааны хувьд шийдвэр гарснаас хойш ажлын 15 өдрийн дотор бүртгүүлнэ (17.4). Бүртгэх байгууллага баримт бичгийг хүлээн авснаас хойш ажлын хоёр өдрийн дотор шийдвэр гаргана (17.5). Хэрэв шаардлага хангаагүй бол татгалзах үндэслэл бүхий мэдэгдлийг өргөдөлд заасан шуудангийн хаягаар илгээнэ (17.6, 17.7).
Улсын бүртгэлийн үйлчилгээний хэмжээг Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15 дугаар зүйлээр тогтоосон:
- Хуулийн этгээдийн мэдээлэлд оруулсан өөрчлөлтийг бүртгэхэд — 10 000 төгрөг;
- Хуулийн этгээдийг улсын бүртгэлд шинээр бүртгэхэд — 44 000 төгрөг;
- Гадаадын хөрөнгө оруулалттай хуулийн этгээдийн баримт бичигт оруулсан өөрчлөлтийг бүртгэхэд — 40 000 төгрөг.
Татгалзсан үндэслэлийг Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 18 дугаар зүйлээр нарийвчлан зохицуулсан. Гурван үндсэн тохиолдол байна:
- Баримт бичгийн бүрдэл дутуу (18.1.1);
- Үүсгэн байгуулах баримт бичиг хуульд заасан шаардлагыг хангаагүй (18.1.2);
- Баримт бичгийг хуурамчаар бүрдүүлсэн (18.1.3) — энэ тохиолдолд эрх бүхий байгууллагад шалгуулахаар шилжүүлнэ.
Зөрчлийг арилгасны дараа хүсэлтийг дахин гаргаж болно. Татгалзсан шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл Захиргааны ерөнхий хуульд заасан журмын дагуу гомдол гаргана (18.4).
5. Бүртгэлийн ерөнхий хугацаа
Мэдээлэлд оруулсан өөрчлөлтийг бүртгүүлэх өргөдлийг Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 22 дугаар зүйлд заасан баримт бичгийн бүрдлээр гаргана. Бүртгэх хугацааг мөн хуулийн 12 дугаар зүйлээр тогтоосон — гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж ажлын 5 өдөр, бусад хуулийн этгээд ажлын 2 өдөр.
Практик алхамууд
Дүрэм батлах, өөрчлөх, бүртгүүлэх ажлыг дараах дарааллаар гүйцэтгэнэ. Энэ нь хурал зарлах, шийдвэр батлах, бүртгүүлэх гэсэн гурван үе шатаас бүрдэнэ.
Алхам 1: Өөрчлөлтийн төсөл боловсруулах
- Ямар заалтыг нэмэх, өөрчлөх, хасахыг хуулийн 16.2-той тулган шалгана.
- Хувьцааны тоо, нэрлэсэн үнэ, хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн хэмжээг өөрчилж байгаа бол шинэ хэмжээгээр тэнцэл, санхүүгийн тайлангаа шинэчилнэ.
- Нэрийг өөрчлөх бол нэрийн баталгаажуулалтыг дахин авч, өдөр тутмын сонинд зарлуулна (хуулийн 22.1.1).
Алхам 2: Хувьцаа эзэмшигчдийн хурлыг зарлан хуралдуулах
- Хурлын зарыг хууль, дүрэмд заасан хугацаа, журмаар бүх саналын эрхтэй хувьцаа эзэмшигчид хүргэнэ.
- Хэлэлцэх асуудлын жагсаалтад "дүрэмд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах" гэж тодорхой оруулна. Хурлаар хэлэлцэхээр товлоогүй асуудлыг хэлэлцэхгүй (хуулийн 63.10).
Алхам 3: Хурал хуралдаж, санал хураалт явуулах
- Хурлын ирц, саналын эрхтэй хувьцааны тоог тооллогын комисс тодорхойлно (63.4).
- Дүрмийн өөрчлөлтийг саналын эрхтэй оролцогчдын дийлэнх олонхоор шийдвэрлэнэ (63.7).
- Дүрмээр энэ олонхийн хэмжээг хуулиас дээгүүр тогтоосон бол түүнийг баримтална (63.8).
Алхам 4: Хурлын тэмдэглэл үйлдэх
Хурал дууссанаас хойш ажлын 15 өдрийн дотор тэмдэглэл гаргаж, хурлын дарга гарын үсэг зурна. Тэмдэглэлд дараах мэдээлэл байх ёстой (хуулийн 74.2):
- Хурал болсон газар, он, сар, өдөр, цаг;
- Хурлын даргын нэр;
- Хэлэлцсэн асуудал;
- Саналын эрхийн тоо, ирц;
- Саналын хуудасны загвар (хэрэглэсэн бол);
- Асуудал тус бүрээр зөвшөөрсөн, татгалзсан, түдгэлзсэн саналын тоо, гаргасан шийдвэрийн бүрэн томьёолол.
Тэмдэглэлд алдаа гарсан нь шийдвэрийг хүчингүй болгох үндэслэл болохгүй (74.3). Гэхдээ үнэн зөвийг хурлын дарга хариуцна.
Алхам 5: Бүртгэлийн баримт бичгийг бүрдүүлэх
Шийдвэр гарснаас хойш ажлын 15 өдрийн дотор бүртгүүлэх өргөдөл, өөрчлөлтийн бүрэн эх, хураамжийн баримтыг бүрдүүлнэ. Хэрэв нэр, хаяг, хувь нийлүүлсэн хөрөнгө зэрэг мэдээлэл өөрчлөгдсөн бол нэмэлт баримт бичиг шаардагдана (хуулийн 22.1).
Алхам 6: Бүртгэлийн үр дүнг хүлээх
- Бүртгэх байгууллага ажлын хоёр өдрийн дотор шийдвэр гаргана.
- Татгалзсан бол үндэслэлийг арилгаж дахин өргөдөл гаргана.
- Бүртгэгдсэнээр өөрчлөлт хүчин төгөлдөр болно.
Шүүхийн практик
Дүрэм батлах, өөрчлөх, бүртгүүлэхтэй холбоотой маргаан Улсын дээд шүүхэд олон удаа хянагдсан. Гол сургамжуудыг доор нэгтгэв.
Бүртгэлгүй дүрэм хүчин төгөлдөр болохгүй
Тогтоол #6466-д "Э Г" ХХК-ийн үүсгэн байгуулагчдын зөвшөөрөлгүйгээр дүрэмд өөрчлөлт оруулж, тэднийг нэрнээс хассан маргаан хянагдсан. Анхан шатны шүүх хуулийн 17.1, 17.6-д үндэслэн 1999 оноос хойших дүрмүүдийг хүчингүйд тооцож, 1997 оны дүрмийг хүчинтэйд тооцсон. Давж заалдах шат нэхэмжлэлийн шаардлагыг тодорхой заагаагүй гэж үзэн хэргийг буцаасан. Эндээс гарах сургамж: дүрмийн өөрчлөлт бүр хувьцаа эзэмшигчдийн хурлын шийдвэртэй, бүртгэлтэй байх ёстой.
Хуралд оролцох эрх зөрчигдвөл шийдвэр хүчингүй
Тогтоол #7730-д "Хэнтий Хангай" ХХК-ийн 29 хувьцаа эзэмшигчтэй байхад 6 хувьцаа эзэмшигчид хурлын зар хүргээгүй тул 2018 оны ээлжит бус хурлыг хууль бус гэж тогтоосон. Шүүх хуулийн 64.1, 65.1, 65.4-ийг зөрчсөн гэж дүгнэсэн. Дүрэмд нэмэлт өөрчлөлт оруулах гол асуудал болох энэ төрлийн шийдвэрт зар хүргэх журам хамгийн чухал.
Хурлын шийдвэрийг хүчингүй болгох үндэслэл
Тогтоол #4159-д "С" ХХК-ийн хувьцаа эзэмшигч Д.Ө-д мэдэгдэлгүйгээр хурлыг зарлаж, компанийг татан буулгах шийдвэр гаргасан нь хуулийн 26.3, 60.2, 65 дугаар зүйлд заасан журмыг зөрчсөн тул хүчингүй болсон. Дүрэмд өөрчлөлт оруулж байгаа тохиолдолд ч ижил зарчим үйлчилнэ.
Бүртгэлгүй дүрмийг шүүхэд баримтлахгүй
Тогтоол #1335-д хувьцаа шилжүүлсний дараа компанийн дүрэмд өөрчлөлт оруулж, улсын бүртгэлд бүртгүүлэхээс зайлсхийсэн маргаан хянагдсан. Улсын бүртгэлийн газар нь эрх шилжүүлэх материалд хурлын тогтоол, тэмдэглэл байхгүйгээс бүртгэхээс татгалзсан нь баримтаар нотлогдсон. Энэ нь дүрмийн өөрчлөлт, бүртгэл нь салшгүй холбоотойг дахин баталж байна.
Эдгээр шийдвэрийг эх болгон Тогтоол #1335, Тогтоол #6466, Тогтоол #7730, Тогтоол #4159 холбоосоор үзэж болно.
Түгээмэл асуултууд
ХХК-ийн дүрэмд заавал тусгах ёстой заалт хэд байдаг вэ?
Компанийн тухай хуулийн 16.2 дугаар зүйлд найман заалтыг заавал тусгахаар тодорхойлсон. Үүнд компанийн бүрэн болон товчилсон нэр, зарласан болон гаргасан хувьцааны тоо, төрөл, нэрлэсэн үнэ, хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн хэмжээ, давуу эрхийн хувьцааны нөхцөл, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүдийн тоо, хурал болон зөвлөлийн бүрэн эрх, үйл ажиллагааны чиглэл, бусад хуулиар заасан зүйл, Ахмадын сан байгуулах асуудал багтана.
Компанийн дүрэмд нэмэлт өөрчлөлт оруулах шийдвэрийг хэн, хэдэн хувийн саналаар гаргах вэ?
Зөвхөн хувьцаа эзэмшигчдийн хурал энэ асуудлыг шийдвэрлэнэ. Хуралд оролцож байгаа саналын эрхтэй хувьцаа эзэмшигчдийн саналын дийлэнх олонхоор батална. Компанийн дүрмээр энэ олонхийн хэмжээг хуулиар зааснаас дээгүүр тогтоож болно.
Дүрэмд өөрчлөлт оруулснаас хойш хэдэн өдрийн дотор улсын бүртгэлд бүртгүүлэх ёстой вэ?
Шийдвэр гарснаас хойш ажлын 15 өдрийн дотор бүртгүүлэх ёстой. Бүртгэх байгууллага баримт бичгийг хүлээн авснаас хойш ажлын хоёр өдрийн дотор бүртгэх эсвэл татгалзсан үндэслэл бүхий шийдвэр гаргана. Дүрэмд оруулсан өөрчлөлт нь зөвхөн улсын бүртгэлд бүртгэгдсэнээр хүчин төгөлдөр болно.
Дүрэмд өөрчлөлт оруулах нь хувьцаа эзэмшигчийн эрхийг хөндвөл яах вэ?
Эсрэг саналтай байсан эсвэл санал хураалтад оролцоогүй хувьцаа эзэмшигч өөрийн эзэмшлийн хувьцааг зах зээлийн үнээр эргүүлэн худалдаж авахыг компаниас шаардах эрхтэй. Шаардлагыг шийдвэр гарснаас хойш ажлын 30 өдрийн дотор бичгээр гаргана.
Улсын бүртгэлийн байгууллага дүрмийг бүртгэхээс ямар тохиолдолд татгалзах вэ?
Баримт бичгийн бүрдэл дутуу, үүсгэн байгуулах баримт бичиг хуульд заасан шаардлагыг хангаагүй, эсвэл баримт бичгийг хуурамчаар бүрдүүлсэн тохиолдолд татгалзана. Татгалзсан шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл компани шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй.
Дүгнэлт
ХХК-ийн дүрэм бол зөвхөн бүртгэлийн баримт бичиг биш — компанийн засаглал, хувьцаа эзэмшигчдийн эрх, удирдлагын бүрэн эрхийг тодорхойлдог үндсэн хууль юм. Дүрэмд заавал тусгах заалтыг (хуулийн 16.2) бүрэн оруулахгүй бол бүртгэлээс татгалзах эрсдэлтэй.
Практик зөвлөмж:
- Дүрмээ жил бүр хууль тогтоомжийн өөрчлөлттэй тулган шалгаж, шаардлагатай бол шинэчилсэн найруулга бэлтгэ.
- Дүрмийн өөрчлөлтийг зөвхөн хувьцаа эзэмшигчдийн хурлаар шийдвэрлэж, хурлын зар, ирц, санал хураалтын журмыг чанд баримтал.
- Хурлын тэмдэглэлийг ажлын 15 өдрийн дотор үйлдэж, даргаар гарын үсэг зуруул.
- Шийдвэр гарснаас хойш ажлын 15 өдрийн дотор бүртгүүлж, хураамжаа төл.
- Бүртгэгдэх хүртэл дүрмийн өөрчлөлт хүчин төгөлдөр болохгүйг санаж, гэрээ, хэлцэлд дүрмийн шинэ заалтыг ашиглахгүй байх.
Дүрмээ зөв батлах, өөрчлөх, бүртгүүлэх нь компанийн ирээдүйн маргаан, хууль зүйн эрсдэлээс хамгаалах хамгийн хямд арга зам юм.