Давж заалдах гомдлын улсын тэмдэгтийн хураамжийг хэрхэн тооцох вэ?

Давж заалдах гомдол гаргахын өмнө хамгийн түрүүнд шийдэх асуулт бол улсын тэмдэгтийн хураамжийг хэдэн төгрөгөөр, юунаас тооцож төлөх вэ гэдэг юм. Дүрэм маш энгийн: давж заалдах гомдлын улсын тэмдэгтийн хураамжийг анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа хэмжээгээр, өөрөөр хэлбэл гомдол гаргагч шийдвэрийн аль хэсгийг эсэргүүцэж байгаа тэр дүнгээс тооцно. Шийдвэрийг бүхэлд нь эсэргүүцэж байгаа бол нэхэмжлэлийн нийт үнэд тохирох хураамжийг төлөх шаардлагатай.

Энэхүү нийтлэлд давж заалдах шатны хураамжийг хэрхэн зөв тооцох, хэзээ чөлөөлөгдөх, хэзээ буцаан авах боломжтой талаар хуулийн заалт болон шүүхийн практикт үндэслэн тайлбарлав.

Хураамжийн хэмжээг тогтоох

Улсын тэмдэгтийн хураамжийн хэмжээг Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7 дугаар зүйлээр тогтоодог. Үүнд:

• Эд хөрөнгийн чанартай, үнэлж болох нэхэмжлэлд — нэхэмжлэлийн үнийн дүнгээс хамаарч шатлалтай хувь хэмжээгээр (0-130 000 төгрөгт 4 550 төгрөг; 130 001-650 000 хүртэл 4 550 төгрөг дээр давсан дүнгийн 3 хувь; 650 001-1 300 000 хүртэл 20 150 төгрөг дээр давсан дүнгийн 2.4 хувь; 1 300 001-13 000 000 хүртэл 35 750 төгрөг дээр давсан дүнгийн 1.6 хувь; 13 000 001-ээс дээш 222 950 төгрөг дээр давсан дүнгийн 0.5 хувь);
• Эд хөрөнгийн бус, үнэлэх боломжгүй нэхэмжлэлд — 70 200 төгрөг;
• Шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаатай холбоотой шүүхэд гаргах гомдолд — 70 200 төгрөг.

Давж заалдах гомдлын хураамжийг тооцох тусгай дүрэм

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 57 дугаар зүйлийн 57.4 дэх хэсэгт дараах тодорхой дүрмийг тусгасан:

"Анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр, магадлалд гомдол гаргаж байгаа этгээд шийдвэр, магадлалыг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа хэмжээгээр улсын тэмдэгтийн хураамжийг тооцон төлнө."

Энэ нь давж заалдах гомдлын хураамжийг бүхэл нэхэмжлэлийн үнээр биш, зөвхөн гомдол гаргагчийн эсэргүүцэж буй хэсгийн дүнгээр тооцно гэсэн үг юм.

Мөн Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 57 дугаар зүйлийн 57.2, 57.3 дахь хэсгээр хураамжийн хувь хэмжээг Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулиар, буцаах, нөхөн төлүүлэх, чөлөөлөх асуудлыг мөн хуулийн холбогдох заалт болон ИХШХШТХ-ийн 58, 59 дүгээр зүйлээр шийдвэрлэнэ гэж заасан.

Нэхэмжлэлийн үнийг тодорхойлох

Хэрэв эд хөрөнгийн шаардлагатай гомдол гаргаж байгаа бол нэхэмжлэлийн үнийг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 63 дугаар зүйлээр тодорхойлно. Жишээ нь мөнгө төлүүлэхээр шаардсан бол нэхэмжилж байгаа мөнгөний дүнгээр, үл хөдлөх эд хөрөнгийг гаргуулах бол Үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн газарт бүртгүүлсэн үнийн дүнгээр тус тус тооцно.

Давж заалдах гомдол гаргахдаа хураамжийг зөв тооцох дараалал:

1. Эсэргүүцэж буй хэсгийг тодорхойлох. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсгийг уншиж, яг аль заалт, ямар дүнг эсэргүүцэж байгаагаа тодорхойл. Шийдвэрийг бүхэлд нь эсэргүүцэж байгаа бол нэхэмжлэлийн нийт үнэд тохирох хураамжийг тооцно.

2. Нэхэмжлэлийн үнийг тогтоох. Дээрх 63 дугаар зүйлд заасан аргаар маргаантай дүнг тодорхойл.

3. Хураамжийн хувь хэмжээг тооцох. Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7 дугаар зүйлийн 7.1.1 дэх хэсгийн шатлалаар эсэргүүцсэн дүнгээс хураамжийг бодно. Эд хөрөнгийн бус бол 7.1.2-т заасан 70 200 төгрөгийг төлнө.

4. Хураамжийг бэлэн болон бэлэн бус хэлбэрээр төлж, баримтыг гомдолд хавсаргах. Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 42 дугаар зүйлийн 42.2 дахь хэсгээр шүүхэд нэхэмжлэл (гомдол) гаргагч хураамжийг төлж, энэ тухай баримтыг хамт ирүүлэх үүрэгтэй. Гомдолд төлсөн баримт, эсхүл чөлөөлүүлэх тухай хүсэлтийг хавсаргана.

5. Чөлөөлөх үндэслэл байвал хүсэлт гаргах. Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41 дугаар зүйлд заасан чөлөөлөх тохиолдолд хамаарах эсэхээ шалгана.

Хэсэгчилсэн эсэргүүцлийн тооцоо

Давж заалдах гомдлын хураамжийг бүхэл нэхэмжлэлээр биш, эсэргүүцсэн хэсгээр тооцно гэдгийг шүүхийн практик тогтмол баталдаг. Тогтоол #10495-д анхан шатны шийдвэрийн дараа давж заалдах шатанд илүү төлсөн 70 200 төгрөгийг буцаан олгохоор шийдвэрлэсэн нь гомдол гаргагчийн эсэргүүцсэн хэмжээгээр хураамж тооцох зарчмыг илэрхийлнэ.

Илүү төлсөн хураамжийг буцаах

Гомдол гаргахдаа хураамжийг буруу тооцож илүү төлсөн тохиолдолд шүүх үүнийг залруулдаг. Тогтоол #2908-д хариуцагчийн төлсөн хураамжийн илүү хэсгийг буцаан олгохоор шийдвэрлэсэн бол Тогтоол #2810-д давж заалдах гомдлын хураамжийн заалтыг өөрчилж, илүү төлсөн 24 480 төгрөгийг хариуцагчид буцаан олгохыг тогтоосон. Эдгээр нь хураамжийг зөв тооцох, илүү төлсөн бол буцаан авах боломжийг баталж байна.

Гомдлыг хангахгүй орхиход хураамжийг буцаахгүй

Харин давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхисон тохиолдолд төлсөн хураамжийг улсын орлогод хэвээр үлдээдэг. Тогтоол #10904, Тогтоол #10884 дугаар тогтоолуудад гомдол гаргагчийн хяналтын журмаар төлсөн хураамжийг улсын орлогод хэвээр үлдээсэн нь үүнийг харуулна. Мөн Тогтоол #9195-д гомдлыг хангахгүй орхисон үндэслэлээр хяналтын журмаар төлсөн 240 327 төгрөгийг улсын орлогод үлдээсэн.

Хураамжаас чөлөөлөх

Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41 дугаар зүйлийн 41.1 дэх хэсэгт шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлийг чөлөөлөх тохиолдлуудыг жагсаасан. Тухайлбал төсвийн байгууллагын нэхэмжлэл, тэтгэвэр, тэтгэмжийн талаарх нэхэмжлэл, гомдлоор авч хэлэлцэх хэргийн нэхэмжлэл зэрэг чөлөөлөгдөнө.

Хугацаа хойшлуулах, хэмжээ багасгах

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 58 дугаар зүйлийн 58.4 дэх хэсгээр зохигчийн эд хөрөнгийн болон бусад байдлыг харгалзан шүүхийн шийдвэрээр хураамж төлөх хэмжээг багасгах, хугацааг хойшлуулах, эсхүл хэсэгчлэн төлүүлж болно. Төлбөрийн чадваргүй болсон нь нотлогдвол шүүгчийн захирамжаар чөлөөлнө (58.3).

Буцаан олгох үндэслэл

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 59 дугаар зүйлд буцаан олгох хэд хэдэн тохиолдлыг заасан:

• 59.2 — давж заалдах журмаар гомдол гаргасан этгээд шүүх хуралдаанаас өмнө татгалзвал төлсөн хураамжийг буцаан олгох захирамж гаргана;
• 59.3 — давж заалдах шатны шүүх гомдлыг үндэслэлтэй гэж үзэж шийдвэрийг хүчингүй болгосон буюу өөрчилсөн тохиолдолд гомдол гаргагчид төлсөн хураамжийг буцаан олгоно;
• 59.5 — нэхэмжлэгч шаардлагаа багасгах, нэхэмжлэлээсээ татгалзах, зохигч эвлэрэх замаар хэрэг дуусгавар болсон бол хураамжийг буцаахгүй.

Мөн Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 44 дугаар зүйлээр тогтоосон хэмжээнээс илүү хураасан, чөлөөлөх ёстой үйлчилгээнээс хураасан, үйлчилгээ үзүүлэхээс татгалзсан зэрэг тохиолдолд буцаан олгоно.

Улсын тэмдэгтийн хураамжийг зохигчид хуваарилан хариуцуулах асуудлыг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 60 дугаар зүйлээр зохицуулна. Үүнийг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 56 дугаар зүйлд заасан шүүхийн зардлыг хуваарилах журмын адилаар шийдвэрлэнэ. Нэхэмжлэл бүрэн хангагдсан тохиолдолд хураамжийг хариуцагчаар, хэрэгсэхгүй болгосон тохиолдолд нэхэмжлэгчээр нөхөн төлүүлнэ (56.1).