Хөлдсөн усны шугам хагарч айл усанд автвал хохирлыг хэн хариуцах вэ?
Өвлийн хүйтэнд хөлдсөн усны шугам хагарч айл усанд автвал хохирлыг хэн хариуцах, ямар хуулийн үндэслэлээр нэхэмжлэх, акт үйлдэх дарааллыг хууль зүйн үндэслэлтэй тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Өвлийн хүйтэнд усны шугам хөлдөж, хагарсны улмаас доод давхрын айл усанд автах тохиолдол олонтаа гардаг. Ийм үед хохирол хэн дээр буух вэ гэдэг нь хамгийн түрүүнд асуух зүйл болдог.
Хөлдсөн усны шугам хагарч хохирол учруулсан тохиолдолд хохирлыг шугамыг өмчилж, ашиглаж байгаа этгээд, эсхүл түүнийг гэрээгээр засвар үйлчилж байсан мэргэжлийн байгууллага хариуцах үндсэн үүрэгтэй. Гэхдээ энэ нь шугам хэн өмчилж байгаа, ямар хэсэгт хагарсан, хэн буруутай байгаагаас хамаарч өөр өөрөөр шийдэгдэнэ.
Энэхүү нийтлэлээр аль хэсгийн шугам хагарсан тохиолдолд хэн хариуцах, хохирлоо хэрхэн нотлох, ямар дарааллаар арга хэмжээ авах талаар хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлалаа.
Хууль зүйн үндэслэл
Гэм хор учруулсны ерөнхий хариуцлага
Аливаа гэм хорын хариуцлагын үндэс нь Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйл юм. Энэ зүйлээр:
- Бусдын эрх, амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд хууль бусаар санаатай буюу болгоомжгүй үйлдэл /эс үйлдэхүй/-ээр гэм хор учруулсан этгээд уг гэм хорыг хариуцан арилгах үүрэгтэй. Иргэний хууль, 497
- Гэм хор учруулсан этгээд гэм хор учруулсан нь өөрийн буруугаас болоогүй гэдгээ нотолбол хариуцлагаас чөлөөлөгдөнө. Иргэний хууль, 497
- Хэд хэдэн этгээд оролцсон бол тэд хамтран хариуцах бөгөөд шууд гэм хор учруулсан, түүнийг дэмжин тусалсан этгээд нэгэн адил хариуцлага хүлээнэ. Иргэний хууль, 497
Өөрөөр хэлбэл, хохирол учруулсан этгээд өөрийн буруугүйг нотлох хүртэл хариуцлага хүлээх зарчим үйлчилнэ. Энэ нь хохирогчийн байр суурийг харьцангуй хамгаалсан зохицуулалт юм.
Байгууллага, ажил олгогчийн хариуцлага
Усны шугам хагарсан нь тухайн байгууллагын ажилтны албан үүргээ зохих ёсоор биелүүлээгүйгээс болсон бол ажил олгогч хариуцна. Иргэний хууль, 498 дугаар зүйлд ажиллагсад хөдөлмөрийн гэрээ буюу албан тушаалын дагуу хүлээсэн үүргээ гүйцэтгэх явцад гэм буруутай үйлдлээрээ бусдад учруулсан гэм хорын хариуцлагыг ажил олгогч хүлээнэ гэж заасан.
Мөн хохирогч өөрөө илтэд болгоомжгүй хандсан, эсхүл хохирлоос урьдчилан сэргийлэх оролдлого хийгээгүйгээс өөрт нь гэм хор учирсан бол байгууллагыг хариуцлагаас чөлөөлж болно. Иргэний хууль, 498
Барилга байгууламжийн хариуцлага
Барилга байгууламжтай холбоотой хохирлын хувьд Иргэний хуулийн 500 дугаар зүйл онцгой ач холбогдолтой. Зохих ёсоор арчилж хамгаалаагүй, гэмтэл согогтой байснаас байшин барилга бүтэн буюу хэсэгчлэн нурсны улмаас учирсан гэм хорыг тухайн барилгыг өмчлөгч буюу эзэмшигч хариуцна. Иргэний хууль, 500
Харин гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчний шинжтэй онцгой нөхцөл байдлын улмаас, эсхүл хохирогчийн буруутай үйл ажиллагааны улмаас гэм хор учирсан бол өмчлөгч буюу эзэмшигч хариуцлага хүлээхгүй. Иргэний хууль, 500
Аюултай үйл ажиллагаа, аюултай зүйлийн хариуцлага
Усны шугам нь барилга байгууламжийн хийц, зохион байгуулалтад хамаарах бөгөөд түүгээр дамжуулан орж буй ус нь бусдын эд хөрөнгөд хохирол учруулж болзошгүй зүйл юм. Иргэний хуулийн 502 дугаар зүйлд:
- Барилга байгууламжийн хийц, зохион байгуулалтыг дур мэдэн өөрчилсөн, эсхүл түүнд байрлуулсан буюу дамжуулан оруулсан эрчим хүч, галын болон тэсрэх аюултай, хортой бодисын улмаас бусдын амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд гэм хор учирсан бол уг гэм хорыг тухайн үйл ажиллагаа явуулж байгаа этгээд, эсхүл аюултай зүйлийг өмчлөгч буюу эзэмшигч хариуцан арилгах үүрэгтэй. Иргэний хууль, 502
- Онцгой аюул учруулж болох барилга байгууламж, эд хөрөнгийг өмчлөгч буюу эзэмшигч нь гэм буруутай байсан эсэхээс үл хамааран энэ хариуцлагыг хүлээнэ. Иргэний хууль, 502
- Өмчлөгчийн эзэмшилд байгаа барилга байгууламж дотор буюу түүний эдлэн газрын хил хязгаарын дотор бусдад гэм хор учирсан боловч түүнд өмчлөгч буруугүй бол хариуцлага хүлээхгүй. Иргэний хууль, 502
Орон сууцны дундын өмчлөлийн асуудал
Орон сууцны байшинд усны шугам хагарах хамгийн түгээмэл шалтгаан нь дундын өмчлөлийн эд хөрөнгөд хамаарах шугам сүлжээний гэмтэл байдаг. Дундын өмчлөлийн эд хөрөнгөд хамаарахгүй орон сууцны барилга, байгууламж, төхөөрөмжийн хэсэг нь орон сууц өмчлөгчдийн дундын өмчлөлд байна. Иргэний хууль, 142
Сууц өмчлөгчид нь дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийг дундаа хамтран өмчилнө. Сууц өмчлөгчдийн холбооны эрх зүйн байдал, нийтийн зориулалттай орон сууцны байшингийн дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийн тухай, 15
Орон сууцны байшингийн дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийн засвар, хамгаалалт, үйлчилгээний зардлыг хуваарилахдаа Иргэний хуулийн 147 дугаар зүйлийг мөрдлөг болгоно. Сууц өмчлөгчдийн холбооны эрх зүйн байдал, нийтийн зориулалттай орон сууцны байшингийн дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийн тухай, 16
Мэргэжлийн байгууллагын хариуцлага
Орон сууцны инженерийн шугам сүлжээ, тоног төхөөрөмжийн засвар, үйлчилгээг гэрээний үндсэн дээр мэргэжлийн байгууллага гүйцэтгэдэг. Хуулиар:
- Мэргэжлийн байгууллага нь дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийн хэвийн ажиллагаанд байнгын хяналт тавьж, жилд 2-оос доошгүй удаа урьдчилан сэргийлэх үзлэг явуулж, шаардлагатай арга хэмжээ авах ажлыг зохион байгуулах үүрэгтэй. Сууц өмчлөгчдийн холбооны эрх зүйн байдал, нийтийн зориулалттай орон сууцны байшингийн дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийн тухай, 19
- Орон сууц болон дундын өмчлөлийн эд хөрөнгөд учирсан хохирол, гэмтэл /цэвэр, бохир ус, халаалт, хэрэглээний халуун усны шугам, тоног төхөөрөмж хагарч гэмтэх зэрэг/-ийг арилгах талаар гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүйгээс учирсан хохирлыг тухайн гэрээт мэргэжлийн байгууллага хариуцна. Орон сууцны тухай, 14
Энэ заалт нь хохирогчийн хувьд хамгийн шууд, үр дүнтэй үндэслэл болдог.
Шугам сүлжээний өмчлөл, хил хязгаар
Ус хангамжийн шугам сүлжээний аль хэсэг нь хэний өмчид байх нь хариуцлагыг тодорхойлох гол хүчин зүйл болно. Хуулиар:
- Цэвэр ус түгээх шугам гэж ус дамжуулах төв болон удирдах зангилааны тоолуурын өмнөх хаалтаас хэрэглэгчийн тоолуурын өмнөх хаалт хүртэлх шугам сүлжээг; Хот, суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалтын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 3
- Бохир усны гаргалгааны шугам гэж хэрэглэгчийн сантехникийн хэрэгслээс барилгын гадна талын эхний худаг хүртэлх шугам сүлжээг тус тус ойлгоно. Хот, суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалтын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 3
Төвлөрсөн ус хангамжийн шугам сүлжээ нь төрийн болон орон нутгийн өмчид байна. Хот, суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалтын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 19
Хангагч нь өөрийн ашиглалт, өмчлөлд байгаа инженерийн барилга байгууламж, шугам сүлжээ, тоног төхөөрөмжид технологийн шаардлагын дагуу засвар, үйлчилгээ, шинэчлэлтийг тогтоосон хугацаанд нь хийх үүрэгтэй. Хот, суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалтын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14
Харин хэрэглэгч өөрийн эзэмшилд байгаа шугам сүлжээ, тоног төхөөрөмжийн бүрэн бүтэн байдлыг хангах, засвар, үйлчилгээг хариуцан гүйцэтгэх үүрэгтэй. Хот, суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалтын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15
Хариуцлагыг тодорхойлох мод
Шугам аль хэсэгт хагарсан, хэн засвар үйлчилж байгаагаас хамаарч хариуцлага дараах байдлаар тодорхойлогдоно.
Практик алхамууд
Хохирол учирсан тохиолдолд дараах дарааллаар арга хэмжээ авна.
1. Нэн даруй усыг хаах, хохирлыг багасгах
Ус алдаж байгааг анзаарсан даруйд шугамыг хаах, эсхүл хаах боломжгүй бол холбогдох байгууллагад нэн даруй мэдэгдэнэ. Хохирлоос урьдчилан сэргийлэх оролдлого хийгээгүйгээс хохирол нэмэгдсэн бол энэ нь хариуцах хэмжээг багасгах үндэслэл болж болно. Иргэний хууль, 514
2. Акт үйлдүүлэх
Хохирлын баримт бичгийг бүрдүүлэх нь хамгийн чухал алхам юм. Сууц өмчлөгчдийн холбоо буюу оршин суугчдын болон цагдаагийн байгууллагын төлөөлөгчийг байлцуулан акт үйлдэх журам бий. Орон сууцны тухай, 14 Актэд ус алдсан шалтгаан, гэмтсэн эд хөрөнгийн жагсаалт, хохирлын хэмжээг тусгана.
Хэрэв тухайн айл эзгүй байсан үед ус алдсан бол зайлшгүй шаардлагатай гэж үзвэл тухайн сууцанд нэвтрэн орж эвдрэл, гэмтлийг арилгаж болох бөгөөд энэ тухай акт үйлдэж эзгүй байсан оршин суугчийн эд хөрөнгийг хамгаалах арга хэмжээ авна. Орон сууцны тухай, 14
3. Нотлох баримт цуглуулах
Хохирлоо нэхэмжлэхэд дараах баримт бичгүүд шаардлагатай:
- Акт — хохирлын баримт, шалтгааныг тусгасан;
- Гэрэл зургийн баримт — гэмтсэн эд хөрөнгө, ус алдсан газрын;
- Эд хөрөнгийн үнэлгээ — хохирлын мөнгөн хэмжээг тогтоосон;
- Гэрээ, баримт — тухайн байгууллагын үйлчилгээний гэрээ;
- Гэрчийн мэдүүлэг.
Орон сууцны инженерийн шугам сүлжээ, тоног төхөөрөмжид эвдрэл, гэмтэл гарсан тухай бүр оршин суугч нь эрх бүхий мэргэжлийн байгууллагад нэн даруй мэдэгдэж, засвар, үйлчилгээ хийх хүнийг саадгүй нэвтрүүлэх үүрэгтэй. Орон сууцны тухай, 14
4. Шаргуу шаардлага гаргах
Буруутай этгээдэд бичгээр шаардлага гаргана. Шаардлагад хохирлын хэмжээ, үндэслэл, төлөх хугацааг тусгана. Хэрэв энэ шаардлагыг биелүүлэхгүй бол шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрх үүснэ.
Гэм хорыг арилгах үүрэг бүхий этгээд нөгөө талын зөрчигдсөн эрхийг гэм хор учруулахаас өмнөх байдалд сэргээх үүрэгтэй бөгөөд зөрчигдсөн эрхийг сэргээх боломжгүй, эсхүл харьцангуй их зардал гарахаар бол гэм хорыг мөнгөөр нөхөн төлж болно. Иргэний хууль, 228
Бусдын эд хөрөнгөд гэм хор учруулсан этгээд уг гэм хорыг арилгахдаа гэм хор учруулахаас өмнө байсан байдалд нь сэргээх /адил нэр, төрөл, чанарын эд хөрөнгө өгөх, гэмтсэн эд хөрөнгийг засах зэргээр/ буюу учирсан хохирлыг мөнгөөр нөхөн төлнө. Иргэний хууль, 510
5. Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах
Шаргуу шаардлага хангагдахгүй бол шүүхэд нэхэмжлэл гаргана. Нэхэмжлэлийг хүлээн авч хэрэг үүсгэсэн шүүгч зохигч, гуравдагч этгээд, тэдгээрийн төлөөлөгч буюу өмгөөлөгчид шаардлага ба татгалзлаа үндэслэж буй нотлох баримтаа өөрөө гаргаж нотлох үүрэгтэйг танилцуулж, эдлэх эрхийг нь тайлбарлан өгнө. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 67
Нэхэмжлэл гаргахын өмнө эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагааны талаарх мэдээллийг авах боломжтой бөгөөд хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны бүх шатанд эвлэрэх, эвлэрүүлэн зуучлагчийн туслалцаа авах боломжтой. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 67
6. Хөөн хэлэлцэх хугацааг анхаарах
Бусдын эд хөрөнгөд гэм хор учруулснаас үүсэх үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа таван жил байна. Иргэний хууль, 75
Хөөн хэлэлцэх хугацааг шаардах эрх үүссэн үеэс эхлэн тоолно. Шаардах эрх нь эрх зөрчигдсөн, эрх зөрчигдсөн тухай мэдсэн, эсхүл мэдэх ёстой байсан үеэс үүснэ. Иргэний хууль, 76
Маргааныг Зохицуулах хороо шийдвэрлэх боломжтой бөгөөд түүний шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл уг шийдвэрийг хүлээн авснаас хойш ажлын 10 хоногийн дотор шүүхэд гомдол гаргаж болно. Хот, суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалтын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 22
Хариуцлагын хуваарилалт
Даатгалын боломж
Хохирлыг даатгалаар нөхөн төлүүлэх боломж бас бий. Гэм хорын даатгалаар даатгагч нь даатгуулагчийн амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгө, эд хөрөнгийн бус ашиг сонирхолд учирсан гэм хорыг даатгалын үнэлгээний хэмжээгээр мөнгөн хэлбэрээр нөхөн төлөх үүрэг хүлээнэ. Иргэний хууль, 443
Хариуцлагын даатгалаар даатгагч нь даатгалын хугацаанд үүсэх хариуцлагатай холбоотойгоор гуравдагч этгээдийн өмнө хүлээх үүргээс даатгуулагчийг чөлөөлөх үүрэгтэй. Гуравдагч этгээд өөрт учирсан гэм хорыг нөхөн төлүүлэхээр даатгагчид шууд шаардлага гаргасан бол даатгагч гэрээгээр хүлээсэн үүргийн хэмжээнд уг гэм хорыг арилгах үүрэг хүлээнэ. Иргэний хууль, 444
Иймд орон сууцны байшингийн дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийг хариуцлагын даатгалд хамруулсан бол хохирогч даатгагчид шууд хандах боломжтой.
Түгээмэл асуултууд
Хөлдсөн усны шугам хагарч хохирол учруулбал эхлээд хэнд хандах вэ?
Эхлээд хохирол учруулсан шалтгааныг тогтоохын тулд гэрээт мэргэжлийн байгууллага болон сууц өмчлөгчдийн холбоонд нэн даруй мэдэгдэж, акт үйлдүүлэх хэрэгтэй. Дараа нь буруутай этгээдээс хохирлоо нөхөн төлүүлэх шаардлага гаргана.
Орон сууцны дундын шугам хагарвал хэн хариуцах вэ?
Дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийг хамтран өмчилдөг тул засвар, үйлчилгээг гэрээгээр гүйцэтгэсэн мэргэжлийн байгууллага үүргээ биелүүлээгүйгээс учирсан хохирлыг хариуцна. Хэрэв тухайн айлын дангаар өмчлөх хэсгийн шугам хагарсан бол тухайн өмчлөгч өөрөө хариуцах үндэслэлтэй.
Хохирлоо нөхөн төлүүлэхээр шүүхэд хэдэн жилийн дотор нэхэмжлэл гаргах вэ?
Бусдын эд хөрөнгөд гэм хор учруулснаас үүсэх шаардлагын хөөн хэлэлцэх хугацаа таван жил байна. Хугацааг шаардах эрх үүссэн, өөрөөр хэлбэл хохирол учирсан тухайгаа мэдсэн үеэс эхлэн тоолно.
Хэрэв шугам давагдашгүй хүчний улмаас хагарсан бол хариуцлагаас чөлөөлөгдөх үү?
Гэм хор учруулсан этгээд гэм хор учруулсан нь өөрийн буруугаас болоогүй гэдгийг нотолбол хариуцлагаас чөлөөлөгдөнө. Гэхдээ онцгой аюул учруулж болох барилга, байгууламж, эд хөрөнгийн хувьд өмчлөгч буюу эзэмшигч нь гэм буруутай байсан эсэхээс үл хамааран хариуцах тохиолдол бий.
Хохирлын хэмжээг хэрхэн тодорхойлох вэ?
Гэмтсэн эд хөрөнгийг гэм хор учруулахаас өмнөх байдалд сэргээх буюу учирсан хохирлыг мөнгөөр нөхөн төлнө. Хохирлын хэмжээг эрх бүхий байгууллага, мэргэжлийн үнэлгээгээр тогтоож, актаар баталгаажуулна.
Дүгнэлт
Хөлдсөн усны шугам хагарч айл усанд автсан тохиолдолд хохирлыг хариуцах этгээд нь шугам аль хэсэгт, хэний өмчид байгаа, хэн засвар үйлчилж байгаагаас шалтгаална.
Гол дүгнэлтүүд:
- Дангаар өмчлөх хэсгийн шугам хагарвал тухайн айл өөрөө хариуцна.
- Дундын өмчлөлийн шугам хагарч, гэрээт мэргэжлийн байгууллага үүргээ биелүүлээгүй бол тухайн байгууллага хариуцна.
- Гадна шугам сүлжээ хагарвал хангагч байгууллага хариуцна.
- Барилгын хийцийг дур мэдэн өөрчилснөөс хагарсан бол өөрчилсөн этгээд хариуцна.
- Давагдашгүй хүчний улмаас хагарсан бол хариуцлагаас чөлөөлөгдөж болно.
- Хохирогч өөрөө хохирлоос урьдчилан сэргийлэх оролдлого хийгээгүй бол хариуцах хэмжээ багасаж болно.
Практик зөвлөмж: Хохирол учирсан даруйд усыг хааж, акт үйлдүүлж, гэрэл зургийн баримт цуглуулж, буруутай этгээдэд бичгээр шаардлага гаргаарай. Шаргуу шаардлага хангагдахгүй бол таван жилийн хөөн хэлэлцэх хугацаа дуусахаас өмнө шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй. Мөн хариуцлагын даатгал байгаа эсэхийг шалгаж, даатгагчид шууд шаардлага гаргах боломжийг анхаараарай.
