Гэр бүлээс гадуурх харилцааны улмаас сэтгэл санааны хохирол нэхэмжилж болох уу?
Гэр бүлээс гадуурх харилцааны улмаас сэтгэл санааны хохирол нэхэмжилж болох эсэх, Иргэний хуулийн 230, 497, 511 дүгээр зүйлийн үндэслэл, шүүхийн практик, практик алхмуудыг тайлбарласан нийтлэл.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Гэр бүлээс гадуурх харилцааны улмаас сэтгэл санааны хохирол нэхэмжилж болох ч, зөвхөн үнэнч байх үүрэг зөрчигдсөн гэдгээр автоматаар мөнгөн нөхөн төлбөр авах эрх үүсэхгүй. Иргэний хуулийн 230.2 дахь хэсэгт сэтгэцэд учирсан хор уршгийг мөнгөөр арилгах бөгөөд бусад эдийн бус гэм хорыг зөвхөн хуульд тусгайлан заасан тохиолдолд мөнгөөр арилгана гэж заасан. Иймээс гэр бүлээс гадуурх харилцаа нь бие даан хууль бус үйлдэлтэй (жишээ нь хувийн нууц зөрчих, нэр төр гутаах, хүчирхийлэл) холбогдсон, буруу нь нотлогдсон, сэтгэцэд учирсан хохирол, түүний хэмжээ тодорхой шаардлага хангагдсан тохиолдолд л шүүх нэхэмжлэлийг хангана.
Энэ нийтлэлд дээрх асуудлыг Иргэний хууль, Гэр бүлийн тухай хууль, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хууль болон Улсын дээд шүүхийн шийдвэрүүдэд үндэслэн тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл
Үнэнч байх үүрэг ба түүний эрх зүйн шинж
Гэр бүлийн тухай хуулийн 10.3 дахь хэсэгт гэрлэгчид нь бие биедээ үнэнч байх үүрэг адил хүлээнэ гэж заасан. Гэр бүлийн тухай, 10
Шинэчилсэн найруулгын 9.2.5 дахь хэсэгт гэрлэгчид хамтын үүрэг, хариуцлагаа ухамсарлан бие биедээ үнэнч байх, гэр бүлийн хамтын амьдралаа тогтвортой байлгах үүрэг хүлээнэ гэж тусгасан. Гэр бүлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9
Энэ үүрэг нь гэр бүлийн харилцааны ёс суртахуун, харилцан хариуцлагын хэм хэмжээ юм. Гэхдээ зөвхөн энэ үүрэг зөрчигдсөн байх нь эдийн бус гэм хорыг мөнгөөр арилгуулах бие даасан үндэслэл болохгүй. Учир нь 230.2 дахь хэсэг нь мөнгөн хэлбэрээр арилгах боломжийг хуульд тусгайлан заасан тохиолдолд хязгаарласан.
Гэм хор учруулсны ерөнхий үндэслэл
Иргэний хуулийн 497.1 дэх хэсэгт бусдын эрх, амь нас, эрүүл мэнд, сэтгэцэд, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүнд, эд хөрөнгөд хууль бусаар санаатай буюу болгоомжгүй үйлдэл /эс үйлдэхүй/-ээр гэм хор учруулсан этгээд уг гэм хорыг хариуцан арилгах үүрэгтэй гэж заасан. Иргэний хууль, 497
497.2 дахь хэсгээр гэм хор учруулсан этгээд гэм хор учруулсан нь өөрийн буруугаас болоогүй гэдгээ нотолбол хариуцлагаас чөлөөлөгдөнө. Өөрөөр хэлбэл, гэр бүлээс гадуурх харилцааны улмаас хохирол нэхэмжихэд хууль бус үйлдэл, буруу, хохирол, шалтгаант холбоо гэсэн дөрвөн нөхцөл зэрэг хангагдах ёстой.
Эдийн бус гэм хорыг мөнгөөр арилгах хүрээ
Иргэний хуулийн 230 дугаар зүйлд:
- 230.1 — эдийн бус гэм хорыг арилгуулахаар хохирогч шаардах эрхтэй;
- 230.2 — сэтгэцэд учирсан хор уршгийг мөнгөн хэлбэрээр арилгах бөгөөд бусад эдийн бус гэм хорыг гагцхүү хуульд тусгайлан заасан тохиолдолд мөнгөн хэлбэрээр арилгана;
- 230.3 — гэм хор учрах, түүнээс урьдчилан сэргийлэхэд хохирогчийн үйлдэл нөлөөлсөн бол гэм буруугийн хэмжээг харгалзана.
Мөн 511 дүгээр зүйл нь бусдын нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг гутаасан мэдээ тараасан, түүнийгээ бодит байдалд нийцэж байгааг нотолж чадаагүй тохиолдолд эдийн бус гэм хорыг мөнгөн болон бусад хэлбэрээр арилгах үүргийг тогтоосон. Иргэний хууль, 511
Төсөөтэй хэрэглэх боломж ба түүний хязгаар
Иргэний хуульд тухайн харилцааг шууд зохицуулсан хэм хэмжээ байхгүй бол түүнтэй төсөөтэй харилцааг зохицуулсан хэм хэмжээг хэрэглэнэ. Төсөөтэй хэм хэмжээ байхгүй бол харилцааг иргэний эрх зүйн агуулга, зарчим, нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн зан суртахууны хэм хэмжээнд нийцүүлэн зохицуулна. Иргэний хууль, 4
Гэхдээ тусгай харилцааг тухайлан зохицуулсан хэм хэмжээг бусад харилцаанд төсөөтэй хэрэглэж болохгүй гэсэн хязгаарлалт бий (4.3 дахь хэсэг). Энэ нь гэр бүлийн харилцаанд зориулсан зохицуулалтыг гэм хорын ерөнхий харилцаанд дур мэдэн төсөөтэй хэрэглэх боломжгүйг илэрхийлнэ.
Хөөн хэлэлцэх хугацаа
Хуульд өөрөөр заагаагүй бол хөөн хэлэлцэх ерөнхий хугацаа арван жил байна. Иргэний хууль, 75 Гэм хор учруулснаас үүсэх үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх тусгай хугацаа таван жил (75.2.4). Шаардах эрх нь эрх зөрчигдсөн, эрх зөрчигдсөн тухай мэдсэн, эсхүл мэдэх ёстой байсан үеэс үүснэ. Иргэний хууль, 76
Гэр бүлээс гадуурх харилцааг бие даан хууль бус үйлдлээс ялгах нь
Энэ сэдвийн хамгийн чухал практик асуудал бол хохирол ямар үндэслэлээр үүссэнийг ялгах явдал юм. Дараах хүснэгтэд боломжит хувилбаруудыг харьцуулав.
Хүснэгтээс харвал гэр бүлээс гадуурх харилцаа нь дангаараа мөнгөн нөхөн төлбөрийн үндэслэл болохгүй, харин түүнтэй холбоотой бие даан хууль бус үйлдэл (нууц тараах, гутаах, хүчирхийлэх) байвал тэр үндэслэлээр нэхэмжилж болно. Энэ нь зөвхөн ерөнхий гэрлэлт цуцлалтын эсвэл гутаалын гарын авлага биш, харин ямар үйлдэл ямар үр дагаварт хүргэхийг ялгах практик асуудал юм.
Практик алхамууд
Сэтгэл санааны хохирол нэхэмжихээр шийдсэн бол дараах дарааллыг баримтална.
-
Хохирлын үндэслэлээ тодорхойлох. Үнэнч байх үүргийн зөрчил дангаараа хангалттай эсэх, эсвэл хувийн нууц тараасан, нэр төр гутаасан, хүчирхийлсэн зэрэг бие даасан хууль бус үйлдэл байгаа эсэхийг тогтоо.
-
Баримтаа цуглуулах. Зурвас, бичлэг, нийтлэлийн хуулбар, гэрчийн мэдүүлэг, эмчилгээний баримт зэргийг цуглуул. Нотлох баримтаа өөрөө гаргаж өгөх үүрэгтэй гэдгийг санана. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 38
-
Сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг тогтоолгох. Улсын дээд шүүхийн практикт хохирогчийн сэтгэцэд хор уршиг учирсан эсэх, аль зэрэглэлд хамаарахыг шинжээчийн дүгнэлтээр тогтоох шаардлагатай гэж үздэг. Шинжээчийн дүгнэлтгүйгээр сэтгэцэд учирсан гэм хорын нөхөн төлбөрийн хэмжээг тогтоосон нь хууль зүйн үндэслэлгүй гэж үзсэн шийдвэр бий. Тогтоол #3703
-
Хэргийн төрлөө зөв сонгох. Гэрлэлт цуцлуулах нэхэмжлэлтэй хамт гэм хорыг арилгуулах нэхэмжлэл гаргасан бол шүүх гэр бүлийн хэрэгтэй хамт шийдвэрлэнэ. Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 6
-
Хөөн хэлэлцэх хугацааг анхаарах. Гэм хор учруулснаас үүсэх үүргийн шаардлагад таван жилийн хөөн хэлэлцэх хугацаа үйлчилнэ.
-
Нэхэмжлэлээ бүрдүүлэх. Нэхэмжлэлийн шаардлага, үндэслэл, нотлох баримтаа тодорхой бичиж, улсын тэмдэгтийн хураамжийг төлнө.
Шүүхийн практик
Доорх шийдвэрүүд нь энэ сэдэвтэй шууд холбоотой дүгнэлтүүдийг агуулж байна.
Сэтгэцэд учирсан гэм хорыг шинжээчийн дүгнэлтээр тогтоох
Шүүгдэгч эхнэрээ зодож, нас барсны дараа хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчид сэтгэцэд учирсан гэм хорын хохирол гаргуулсан. Хяналтын шат нь сэтгэцэд учирсан гэм хорын хохирлыг шинжээчийн дүгнэлтгүйгээр тогтоосныг хууль буруу тайлбарласан гэж үзэж, уг хэсгийг хүчингүй болгосон. Хохирогч нь сэтгэцэд учирсан гэм хорын хохирлоо Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар жич нэхэмжих эрхтэй гэж дурдсан. Тогтоол #3760
Мөн хүний эрүүл мэндэд хөнгөн хохирол учруулсан хэрэгт хохирогчийн сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэл тогтоосон шинжээчийн дүгнэлт гараагүй байхад нөхөн төлбөрийн хэмжээг тогтоосон нь хууль зүйн үндэслэлгүй гэж үзсэн. Тогтоол #3703
Эдгээр шийдвэрээс харахад сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг шинжээчээр тогтоолгох нь нөхөн төлбөр нэхэмжихэд чухал алхам юм.
Нэр төр, алдар хүнд гутаасан мэдээний нөхөн төлбөр
Нэг иргэн өөрийн фэйсбүүк хуудсаар бусдыг "луйварчин, залилагч" гэх мэтээр гутаасан мэдээлэл тараасан. Шүүх нэр төр, алдар хүндийг сэргээж, мэдээ тараасан хэлбэрээр няцаахыг даалгаж, эдийн бус гэм хорын хохиролд 2,000,000 төгрөг гаргуулсан. Хариуцагч мэдээллийнхээ үнэн зөвийг нотолж чадаагүй. Тогтоол #4280
Өөр нэг хэрэгт компанийн нэр хүндийг гутаасан бодит байдалд нийцэхгүй мэдээлэл тараасан тул шүүх няцаалт хийхийг даалгаж, нөхөн төлбөр гаргуулсан. Тогтоол #10448
Эдгээр нь гэр бүлээс гадуурх харилцааны маргаан биш ч, хувийн нууц, нэр төр гутаасан мэдээ тараасан үйлдэл нь эдийн бус гэм хорыг мөнгөөр арилгуулах тусдаа үндэслэл болдгийг харуулж байна. Хэрэв гэр бүлээс гадуурх харилцааны мэдээллийг гутаан доромжлох зорилгоор тараасан бол энэ чиглэлээр нэхэмжилж болно.
Хууль бусаар цагдан хоригдсоны дараах сэтгэл санааны хохирол
Хууль бусаар яллагдаж, цагдан хоригдсоны улмаас сэтгэл санааны хохирол учирсан гэж үзэн төрөөс нөхөн төлбөр нэхэмжилсэн хэрэгт шүүх хууль зөрчсөн ажиллагааны улмаас нэр төр, алдар хүнд, сэтгэцэд учирсан хор уршгийг нөхөн төлүүлэх эрхтэй гэж дүгнэсэн. Тогтоол #10984
Харин зөвхөн тэжээгчээ алдсаны тэтгэврийн тооцооны маргаанд сэтгэл санааны хохирол нэхэмжилсэн хэсгийг хуулийн үндэслэлгүй гэж үзэж, хэрэгсэхгүй болгосон шийдвэр бий. Тогтоол #7740
Түгээмэл асуултууд
Гэр бүлээс гадуурх харилцааны улмаас сэтгэл санааны хохирол автоматаар нэхэмжилж болох уу?
Үгүй. Гэрлэгчийн үнэнч байх үүрэг зөрчигдсөнөөр сэтгэл санааны хохирол учирсан гэдэг нь дангаараа мөнгөн нөхөн төлбөр авах үндэслэл болохгүй. Иргэний хуулийн 230.2 дахь хэсэгт сэтгэцэд учирсан хор уршгийг мөнгөөр арилгах бөгөөд бусад эдийн бус гэм хорыг зөвхөн хуульд тусгайлан заасан тохиолдолд мөнгөөр арилгана гэж заасан. Иймд хэрэг тус бүрд гэм хор учруулсан үйлдэл, буруу, шалтгаант холбоо, хохирлын хэмжээг нотлох шаардлагатай.
Гэр бүлээс гадуурх харилцааны талаарх мэдээллийг бусдад тараасан бол яах вэ?
Хэрэв таны хувийн нууцад хамаарах мэдээллийг зөвшөөрөлгүйгээр тараасан бол Иргэний хуулийн 21.4 дэх хэсэгт зааснаар гэм хорыг арилгуулахыг шаардах эрхтэй. Мөн таны нэр төр, алдар хүндийг гутаасан, бодит байдалд нийцэхгүй мэдээ тараасан бол 21.2, 21.9 дүгээр зүйл, 511 дүгээр зүйлийн дагуу няцаалт хийлгэх, эдийн бус гэм хорыг мөнгөөр арилгуулахыг шаардаж болно. Энэ тохиолдолд хохирол нь гэрлэлтийн харилцаанаас бус, харин хувийн нууц, нэр төрийг хамгаалах тусдаа үндэслэлээр үүснэ.
Гэрлэлт цуцлахдаа гэм хорын нэхэмжлэл гаргаж болох уу?
Гэрлэлт цуцлуулах нэхэмжлэлтэй хамт гэм хорыг арилгуулах нэхэмжлэл гаргасан бол шүүх гэр бүлийн хэрэгтэй хамт шийдвэрлэнэ гэж Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 6.4 дэх хэсэгт заасан. Гэхдээ нэхэмжлэлийн үндэслэл нь зөвхөн үнэнч байх үүргийн зөрчил биш, харин бие даан хууль бус үйлдэл, буруу, шалтгаант холбоо, нотлогдсон хохирол байх ёстой.
Сэтгэл санааны хохирлын хэмжээг хэрхэн тогтоодог вэ?
Иргэний хуулийн 511.2 дахь хэсэгт эдийн бус гэм хорыг арилгах хэмжээг мэдээ тараасан арга хэрэгсэл, тарсан хүрээ, хохирогчийн сэтгэл санаанд учирсан үр дагавар зэргийг харгалзан нэхэмжлэгчийн шаардлагын хүрээнд мөнгөөр тооцож тогтооно гэж заасан. Гэм хор учрах, түүнээс урьдчилан сэргийлэхэд хохирогчийн өөрийн үйлдэл нөлөөлсөн бол 230.3 дахь хэсгийн дагуу гэм буруугийн хэмжээг харгалзана.
Ямар нотлох баримт цуглуулах шаардлагатай вэ?
Гэм хор учруулсан үйлдэл, түүний буруу, хохирол, шалтгаант холбоог харуулах баримт хэрэгтэй. Тухайлбал, хувийн нууц тараасан бол зурвас, бичлэг, нийтлэлийн хуулбар, нэр төр гутаасан бол тарсан мэдээллийн баримт, сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг тогтоосон шинжээчийн дүгнэлт, эмчилгээний зардлын баримт зэрэг орно. Нотлох баримтаа Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 38 дугаар зүйлд заасны дагуу гаргаж, цуглуулна.
Дүгнэлт
Гэр бүлээс гадуурх харилцааны улмаас сэтгэл санааны хохирол нэхэмжилж болох эсэх нь тухайн харилцаа хэрхэн илэрсэн, ямар үр дагаварт хүргэсэнээс хамаарна. Эрх зүйн үүднээс дараахь дүгнэлтийг гаргаж болно.
- Үнэнч байх үүргийн зөрчил дангаараа мөнгөн нөхөн төлбөрийн автомат үндэслэл болохгүй. 230.2 дахь хэсэг нь мөнгөн хэлбэрийг хуульд тусгайлан заасан тохиолдолд хязгаарласан.
- Хувийн нууц зөрчсөн, нэр төр гутаасан, хүчирхийлсэн зэрэг бие даасан хууль бус үйлдэл байгаа бол 21.2, 21.4, 497.1, 511 дүгээр зүйлд үндэслэн нэхэмжилж болно.
- Сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг шинжээчээр тогтоолгох нь нөхөн төлбөрийн хэмжээг тогтооход чухал.
- Буруу, хохирол, шалтгаант холбоог нотлох үүрэг нэхэмжлэгчид хүлээгдэнэ. Нотлох баримтаа бүрдүүлэхдээ Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 38 дугаар зүйлийг баримтална.
- Гэм хор учруулсны шаардлагад таван жилийн хөөн хэлэлцэх хугацаа үйлчилдгийг анхаарна.
Практик зөвлөмж: асуудал үүссэн даруйд баримтаа цуглуулж, сэтгэцэд учирсан хохирлоо эмнэлгийн баримтаар баталгаажуулж, мэргэжлийн хууль зүйн туслалцаа авч, хэрэг тус бүрийн нөхцөл байдалд тохирсон нэхэмжлэлийн үндэслэлийг нарийвчлан тодорхойлох нь зүйтэй.