Гадаадын хөрөнгө оруулалттай компани байгуулах: шаардлага, материал, бүртгэлийн дараалал

Монгол Улсад гадаадын хөрөнгө оруулалттай компани үүсгэн байгуулахад гадаадын хөрөнгө оруулагч тус бүр 100 мянган ам.доллар буюу түүнтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийх ба нийт хувьцааны 25-аас доошгүй хувийг эзэмших хуулийн шаардлага тавигддаг.

Гадаад улсын иргэн, хуулийн этгээд Монгол Улсын зах зээлд үйл ажиллагаа явуулахдаа хуульд заасан хөрөнгийн шалгуурыг хангаж, баримт бичгийн бүрдлийг үнэн зөв хийн, улсын бүртгэлд бүртгүүлснээр иргэний эрх зүйн чадвар нь үүснэ. Энэхүү нийтлэлээр гадаадын хөрөнгө оруулалттай компани (ГХОХХК)-ийг хэрхэн үүсгэн байгуулах, ямар бичиг баримт бүрдүүлэх болон бүртгэлийн үйл явцыг алхам алхмаар тайлбарлаж байна.

Эхлээд эзэмших хувь, хөрөнгө оруулагч тус бүрийн хөрөнгө, эрх зүйн байдлаар Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн 3.1.5 дахь тодорхойлолтод хамаарах эсэхийг тогтооно. Бүртгэлийн баримтаа энэ ангилалдаа нийцүүлэн бэлтгэнэ.

Гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгжийг үүсгэн байгуулах харилцааг дараах хуулиудаар зохицуулдаг:

1. Хөрөнгө оруулалтын шалгуур ба эрх зүйн баталгаа

Хөрөнгө оруулалтын тухай, 3-ын 3.1.5-д зааснаар "гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж" гэж дараах хоёр үндсэн шалгуурыг зэрэг хангасан хуулийн этгээдийг ойлгоно:

• Компанийн нийт гаргасан хувьцааны 25 буюу түүнээс дээш хувийг гадаадын хөрөнгө оруулагч эзэмшиж байх;
• Гадаадын хөрөнгө оруулагч тус бүрийн оруулсан хөрөнгө оруулалтын хэмжээ нь 100 мянган америк доллар буюу түүнтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөс дээш байх.

Хөрөнгө оруулалтын тухай, 4-ийн 4.4-т зааснаар хөрөнгө оруулагч нь Компанийн тухай, Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн дагуу улсын бүртгэлд бүртгүүлснээр Монгол Улсад үйл ажиллагаа эрхэлнэ. Түүнчлэн Хөрөнгө оруулалтын тухай, 6-ын 6.7, 6.8-д зааснаар хөрөнгө оруулагч татвар төлөх үүргээ биелүүлсний дараа ногдол ашиг, хууль ёсны орлогоо гадаад улсад чөлөөтэй хөрвөх валютаар саадгүй шилжүүлэх эрхтэй.

Хэрэв гадаадын төрийн өмчит хуулийн этгээд уул уурхай, банк санхүү, хэвлэл мэдээлэл, харилцаа холбооны салбарт 33 буюу түүнээс дээш хувийг эзэмших гэж байгаа бол Хөрөнгө оруулалтын тухай, 21-ийн 21.1-д заасны дагуу эрх бүхий байгууллагаас урьдчилан зөвшөөрөл авах шаардлагатай.

2. Компани үүсгэн байгуулах үндэслэл

Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12-ын 12.1-д зааснаар гадаад улсын иргэн, хуулийн этгээд, харьяалалгүй хүн компанийн үүсгэн байгуулагч байж болно. Мөн нэг үүсгэн байгуулагчтай байхыг хуулиар зөвшөөрдөг.

• Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13-ын 13.1, 13.2-т зааснаар компанийг үүсгэн байгуулагчдын хурлын шийдвэрээр, эсхүл ганц үүсгэн байгуулагч бол түүний шийдвэрээр үүсгэн байгуулна.
• Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15-ын 15.1-д заасны дагуу шийдвэр гарснаас хойш 30 хоногийн дотор бүртгүүлэх баримт бичгийг улсын бүртгэлийн байгууллагад өгөх үүрэгтэй.
• Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16-д компанийн үндсэн баримт бичиг болох дүрэмд компанийн оноосон нэр, хувь нийлүүлсэн хөрөнгө, гаргасан хувьцаа, үйл ажиллагааны чиглэл зэргийг зайлшгүй тусгахыг шаарддаг.

3. Улсын бүртгэлд бүртгүүлэх шаардлага

Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5-ын 5.1-д зааснаар хуулийн этгээдийн иргэний эрх зүйн чадвар нь улсын бүртгэлд бүртгүүлснээр үүснэ. Бүртгүүлэхээс өмнө иргэний эрх зүйн харилцаанд оролцохыг хуулиар хориглодог.

Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12-ын 12.1-д зааснаар улсын бүртгэлийн байгууллага гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгжийн баримт бичгийг хүлээн авснаас хойш ажлын 5 өдрийн дотор бүртгэх эсэх тухай шийдвэрийг гаргана.

Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16-ын 16.1 болон 16.2-т зааснаар доорх бичиг баримтыг бүрдүүлнэ:

1. Хуулийн этгээдийн нэрийн баталгаажуулалт;
2. Батлагдсан маягтын дагуу гаргасан өргөдөл (үүсгэн байгуулагч, эцсийн өмчлөгчийн мэдээллийг тусгасан);
3. Үүсгэн байгуулах шийдвэр, тогтоол (ганц үүсгэн байгуулагчийн шийдвэр, эсхүл үүсгэн байгуулагчдын хурлын тэмдэглэл);
4. Компанийн дүрэм (2 хувь эх хувиар);
5. Хувьцаа эзэмшигчдийн хооронд байгуулсан гэрээ (2 буюу түүнээс дээш этгээд хамтран байгуулж байгаа тохиолдолд);
6. Хөрөнгө оруулагчийн баримт бичиг:
   • Гадаадын иргэн бол: гадаад паспорт эсхүл түүнтэй адилтгах баримт бичгийн хуулбар;
   • Гадаадын хуулийн этгээд бол: тухайн улсын хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээний хуулбар;
7. Хөрөнгө оруулалтыг нотлох баримт:
   • Гадаад улсаас хөрөнгө оруулалтын мөнгөн хөрөнгө шилжүүлснийг нотолсон банкны тодорхойлолт, дансны хуулга;
   • Хэрэв эд хөрөнгө, тоног төхөөрөмж хэлбэрээр оруулсан бол гаалийн мэдүүлэг, эрх бүхий байгууллагын үнэлгээ, баримт;
8. Хуулийн этгээдийн хаягийн нотлох баримт (үл хөдлөх эд хөрөнгийн гэрчилгээний хуулбар, түрээсийн гэрээ);
9. Улсын тэмдэгтийн хураамж төлсөн баримт;
10. Итгэмжлэл (төлөөлөгчөөр дамжуулан бүртгүүлж байгаа тохиолдолд).

Анхаарах: Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16-ын 16.4-т зааснаар баримт бичиг гадаад хэлээр үйлдэгдсэн бол заавал монгол хэлнээ орчуулж хавсаргана.

Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн практикт гадаадын хөрөнгө оруулагчид дараах нийтлэг алдааг гаргадаг тул урьдчилан анхаарах шаардлагатай:

• Хөрөнгө оруулалтын босгыг буруу тооцоолох: Хоёр гадаадын иргэн хамтран компани байгуулахдаа нийт 100 мянган ам.доллар оруулж алдаа гаргадаг. Хөрөнгө оруулалтын тухай, 3-ын 3.1.5-д тодорхой зааснаар гадаадын хөрөнгө оруулагч тус бүрийн хөрөнгө оруулалт 100 мянган ам.доллароос багагүй байх ёстой. Хэрэв 2 гадаадын иргэн бол нийт 200 мянган ам.доллар болно.
• Орчуулгын болон баталгаажуулалтын алдаа: Гадаадаас ирүүлсэн хуулийн этгээдийн гэрчилгээ, итгэмжлэл зэрэг нь тухайн улсын эрх бүхий байгууллагаар баталгаажсан байхаас гадна монгол хэл дээрх албан ёсны орчуулгагүйгээс үүдэн бүртгэлээс татгалзах үндэслэл болдог.
• Хугацаа хэтрүүлэх: Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15-ын 15.1-д заасан 30 хоногийн хугацааг хэтрүүлбэл үүсгэн байгуулах шийдвэрийг шинэчлэн гаргах шаардлага үүсдэг.

• Компани байгуулах дараалал ба бүрдүүлэх 7 бичиг баримт
• Компанийн өрийг хувьцаа эзэмшигч хувийн хөрөнгөөр хариуцах нөхцөл