Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл шалгах, хүчинтэй эсэхийг баталгаажуулах заавар

Оршил

Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг баталгаажуулахдаа зөвхөн гэрчилгээний хуулбарт найдалгүй, төрийн захиргааны байгууллагын нээлттэй бүртгэл, жил бүрийн төлбөр төлөлтийн баримт болон шүүхийн маргаантай эсэхийг иж бүрэн шалгах шаардлагатай.

Уул уурхайн салбарт хөрөнгө оруулалт хийх, тусгай зөвшөөрөл шилжүүлэн авах, эсхүл хамтран ажиллах гэрээ байгуулахад хамгийн чухал эхний алхам бол тухайн хуулийн этгээдийн эзэмшиж буй тусгай зөвшөөрөл (хүмүүсийн ярьдгаар лиценз) нь эрх зүйн хувьд хүчин төгөлдөр, ямар нэгэн зөрчилгүй эсэхийг нягтлах явдал юм. Зөвшөөрлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8.1-д заасны дагуу ашигт малтмал хайх, ашиглах үйл ажиллагааг тусгай зөвшөөрлийн үндсэн дээр эрхэлдэг.

Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу тусгай зөвшөөрөл нь төлбөр төлөөгүй, байгаль орчны үүргээ биелүүлээгүй зэрэг олон төрлийн үндэслэлээр цуцлагдах эсхүл дуусгавар болох эрсдэлтэй байдаг тул шалган баталгаажуулах зааврыг энэхүү нийтлэлээр хүргэж байна.

Хууль зүйн үндэслэл

Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмших, түүний хүчин төгөлдөр байдлыг хадгалахтай холбоотой харилцааг Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/ болон Зөвшөөрлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/ хуулиудаар зохицуулдаг.

1. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид тавигдах шаардлага

Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7-д зааснаар хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу байгуулагдсан, татвар төлөгч хуулийн этгээдэд олгох бөгөөд нэг тусгай зөвшөөрлийг зөвхөн нэг хуулийн этгээд эзэмшинэ. Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 4-д тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийг хуулийн дагуу эрх авсан эсхүл шилжүүлэн авсан хуулийн этгээд гэж тодорхойлсон.

2. Хугацаа болон сунгалт

• Хайгуулын тусгай зөвшөөрөл: Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 21-д зааснаар хугацааг 3 жилийн хугацаагаар 3 удаа сунгуулах эрхтэй. Өргөдлийг хугацаа дуусахаас 1 сарын өмнө гаргана (Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 22).
• Ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл: Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 27-д зааснаар нөөцийн хэмжээнээс хамааран хугацааг 20, 20 жилээр сунгуулах боломжтой. Өргөдлийг хугацаа дуусахаас 2-оос доошгүй шляын өмнө гаргах ёстой (Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 28).
• Мөн Зөвшөөрлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 2.2-т байгалийн баялаг ашиглах зөвшөөрлийг хугацаатай олгохоор хуульчилсан.

3. Төлбөр төлөх болон цуцлах, дуусгавар болох үндэслэл

Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь дараа жилийн төлбөрийг жил бүр урьдчилан төлөх үүрэгтэй (Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 34). Хэрэв хугацаа хэтэрвэл 30 хүртэл хоногт алданги ногдуулах ба энэ хугацаа хэтэрвэл зөвшөөрлийг цуцална.

Тусгай зөвшөөрөл нь дараах үндэслэлээр дуусгавар болон цуцлагддаг:

• Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 53: Хугацаа дууссан, талбайг буцаан өгсөн, эсхүл цуцлагдсан.
• Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 56: Төлбөр төлөөгүй, хайгуулын ажлын зардлын доод хэмжээг хэрэгжүүлээгүй, байгаль орчны үүргээ биелүүлээгүй гэх мэт.
• Зөвшөөрлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6.1, Зөвшөөрлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6.2: Зөвшөөрлийг түдгэлзүүлэх, хүчингүй болгох.

Практик алхамууд

Тусгай зөвшөөрөл хүчинтэй эсэхийг шалгахдаа дараах дарааллын дагуу ажиллана.

Алхам 1: Бүртгэл, зураг зүйн мэдээлэлтэй танилцах

Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 57-д зааснаар сонирхсон этгээд тусгай зөвшөөрлийн болон түүний зураг зүйн бүртгэлтэй ажлын цагаар зориулалтын байранд танилцах эрхтэй. Ашигт малтмал, газрын тосны газрын (АМГТГ) Кадастрын хэлтсээс эсхүл цахим системээс (мэдээллийн сан) тухайн тусгай зөвшөөрлийн дугаар, талбайн солбицол, хүчинтэй хугацааг тулгаж харна.

Алхам 2: Төлбөр төлөлтийн түүхийг нягтлах

Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 34-д зааснаар төлбөрийг жил бүр урьдчилан төлж, банкаар хийсэн гүйлгээний баримтыг төрийн захиргааны байгууллагад ирүүлснээр төлбөр төлөгдсөнд тооцогдоно. Иймд тухайн жилийн төлбөр болон алданги төлөгдсөн баримт, АМГТГ-ын төлбөр тооцооны тодорхойлолтыг шаардан авах хэрэгтэй.

Алхам 3: Байгаль орчны үүргийн биелэлтийг шалгах

Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 57-д заасны дагуу Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ, байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө, тайлангийн мэдээлэл нээлттэй байдаг. Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө батлуулаагүй, нөхөн сэргээлт хийгээгүй бол Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 56-д зааснаар цуцлагдах үндэслэл болдог.

Алхам 4: Захиргааны маргаан болон хаягийн бүртгэлийг шалгах

Тухайн компани хаягийн өөрчлөлтөө 14 хоногийн дотор мэдэгдэх үүрэгтэй байдаг. Түүнчлэн АМГТГ-аас цуцлах мэдэгдэл ирсэн эсэх, шүүх дээр захиргааны хэрэг үүссэн эсэхийг шүүхийн шүүгчийн захирамж, шийдвэрийн сангаас шалгах нь чухал.

Шүүхийн практик

Шүүхийн практикт тусгай зөвшөөрлийн хүчин төгөлдөр байдал, цуцлалттай холбоотой дараах гол дүгнэлтүүдийг хийсэн байдаг.

1. Төлбөр төлөх болон баримт ирүүлэх нөхцөл

Шүүхээс тусгай зөвшөөрлийн төлбөрийг төлсөнд тооцохдоо зөвхөн банкны гүйлгээ хийгээд зогсохгүй, баримтыг төрийн захиргааны байгууллагад ирүүлж бүртгүүлсэн байх хоёр нөхцөл зэрэг хангагдсан байх ёстой гэж дүгнэдэг (Тогтоол #1213).

2. Захиргааны байгууллагаас цуцлах шийдвэр гаргах үеийн нөхцөл байдал

Хэрэв тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь төлбөр, алдангийг хугацаа хэтрүүлсэн ч захиргааны байгууллагаас цуцлах шийдвэр гаргахаас өмнө нөхөн төлсөн байвал, төлбөр төлөгдсөний дараа тусгай зөвшөөрлийг цуцлах нь Захиргааны ерөнхий хуулийн бодит нөхцөлд тохирсон байх зарчимд нийцэхгүй гэж шүүх үзсэн (Тогтоол #3267, Тогтоол #1599).

3. Албан ёсны хаяг ба мэдэгдэх ажиллагаа

Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч хаяг, холбоо барих мэдээллээ өөрчилсөн бол 14 хоногийн дотор мэдэгдэх үүрэгтэй. Энэ үүргээ биелүүлээгүйгээс үүдэн төрийн байгууллагаас бүртгэлтэй хаягаар илгээсэн цуцлах тухай мэдэгдэл хүрч очоогүй тохиолдолд үүсэх эрсдэл, сөрөг үр дагаврыг эзэмшигч өөрөө хариуцна (Тогтоол #999, Тогтоол #828, Тогтоол #3195).

Түгээмэл асуултууд

1. Тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгуулах өргөдлийг хэзээ гаргах ёстой вэ?

Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 22-д зааснаар хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусахаас 1 сарын өмнө, Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 28-д зааснаар ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусахаас 2-оос доошгүй шляын өмнө сунгуулах өргөдлийг төрийн захиргааны байгууллагад гаргана.

2. Жилийн төлбөрийг хугацаанд нь төлөөгүй бол шууд цуцлах уу?

Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 34-д зааснаар хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд 0.3 хувийн алданги ногдуулна. Хугацаа хэтэрсэн хоног 30 хүртэл байх бөгөөд 30 хоногоос хэтэрвэл Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 56-д заасны дагуу тусгай зөвшөөрлийг цуцална.

3. Тусгай зөвшөөрлийг иргэний нэр дээр олгож болох уу?

Болохгүй. Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7-д зааснаар тусгай зөвшөөрлийг зөвхөн Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу байгуулагдсан, Монгол Улсад татвар төлөгч хуулийн этгээдэд олгоно.

4. Тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийг хэн бүхэн одон харах боломжтой юу?

Тийм. Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 57-д зааснаар сонирхсон этгээд тусгай зөвшөөрлийн болон түүний зураг зүйн бүртгэлтэй ажлын цагаар зориулалтын байранд танилцах эрхтэй.

Дүгнэлт

Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл шалгах нь зөвхөн гэрчилгээг харах хэрэг биш, АМГТГ-ын кадастрын бүртгэл, жилийн төлбөр болон алданги төлөлтийн баримт, байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөний биелэлт, шүүхийн маргаан байгаа эсэхийг иж бүрэн нягтлах нарийн процесс юм.

Тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой аливаа хэлцэл хийхээс өмнө хууль зүйн болон техникийн иж бүрэн аудит (Due Diligence) хийлгэх нь учирч болох санхүүгийн болон эрх зүйн эрсдэлээс бүрэн хамгаална.