Уурхайн хаалт, нөхөн сэргээлтийн зардлыг хэрхэн төлөвлөж баталгаажуулах вэ?
Уурхайн хаалт, нөхөн сэргээлтийн зардлыг хуулийн дагуу төлөвлөх, тусгай дансанд баталгаажуулах, хаалтын менежментийн төлөвлөгөө боловсруулах практик заавар.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Оршил
Уурхайн хаалт, нөхөн сэргээлтийн зардлыг төлөвлөж баталгаажуулахын гол зам нь байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөнд шаардагдах зардлыг үнэн зөв тодорхойлж, түүний 50 хувьтай тэнцэх мөнгөн хөрөнгийг жил бүр нөхөн сэргээлтийн тусгай дансанд шилжүүлэх юм. Ингэснээр уурхайн ашиглалтын туршид хуримтлагдсан хөрөнгөөр хаалтын үеийн нөхөн сэргээлтийг санхүүжүүлж, эцэст нь үүргээ биелүүлсэн тохиолдолд уг хөрөнгийг буцаан авна.
Энэ нийтлэлд иргэн, аж ахуйн нэгжийн хувьд ямар алхмыг дараалан хийх, ямар баримт бичиг бэлтгэх, ямар хугацаа баримтлахыг алхам алхмаар тайлбарлалаа.
Хууль зүйн үндэслэл
1. Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө — зардлын үндэс
Уурхайн ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ хийлгэж, байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө боловсруулах үүрэгтэй (Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 39). Мөн тухайн уурхайн үйл ажиллагаанаас байгаль орчинд учирсан сөрөг нөлөөллийг бүртгэж, төлөвлөгөөний биелэлт, тайланг жил бүр хүргүүлэх үүрэгтэй.
Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө нь байгаль хамгаалах төлөвлөгөө болон орчны хяналт-шинжилгээний хөтөлбөрөөс бүрдэх бөгөөд үүнд шаардагдах хөрөнгө, зардлыг тусгасан байх ёстой (Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9). Энэ нь зардлын тооцооны эхний баримт болно.
2. Тусгай данс — санхүүгийн баталгаа
Ашигт малтмалын ашиглалт, баяжуулах, боловсруулах үйлдвэрийн төсөл хэрэгжүүлэгч нь үүргээ биелүүлэх баталгаа болгож, байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын нөхөн сэргээлтийн тусгай дансанд ашиглалтын үйл ажиллагаа дуусах хүртэл жил бүр тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах зардлын 50 хувьтай тэнцэх мөнгөн хөрөнгийг төвлөрүүлнэ (Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9).
Хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хувьд ижил төстэй зохицуулалт бий: хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь тухайн жилийн зардлын 50 хувьтай тэнцэх хэмжээний мөнгөн хөрөнгийг сум, дүүргийн Засаг даргын нээсэн тусгай дансанд шилжүүлнэ (Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 38).
3. Хаалтын менежментийн төлөвлөгөө — урьдчилсан бэлтгэл
Газрын тос болон уул уурхайн төслүүд нь нөхөн сэргээлт, хаалтын менежментийн төлөвлөгөөг тухайн үйл ажиллагаа эхэлж, хаалт хийхээс гурван жилээс доошгүй хугацааны өмнө боловсруулж, тухайн салбарын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын саналыг авч, байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад ирүүлэх үүрэгтэй (Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14).
Мөн уурхайг бүхэлд нь эсхүл хэсэгчлэн хаах бол нэгээс доошгүй жилийн өмнө төрийн захиргааны төв байгууллагад мэдэгдэж, зохих бэлтгэлийг хангах шаардлагатай (Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 45).
4. Зардлыг үйлдвэрлэлийн зардалд тооцох
Уурхайн эдэлбэрийг ашиглалтад бэлтгэсэн зардлыг үйлдвэрлэл эхэлснээс хойш 5 жилийн хугацаанд тогтмол хэмжээгээр үйлдвэрлэлийн зардалд оруулж, шимтгэлийн сан байгуулна (Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 61). Ингэснээр хаалтын зардлыг санхүүгийн тайланд тогтвортой тусгах боломжтой.
Практик алхамууд
Доорх дарааллаар ажиллана.
Алхам 1: Нөхөн сэргээлтийн зардлыг бүрэн тооцоол
- Байгаль орчныг нөхөн сэргээх техникийн болон биологийн арга хэмжээний зардлыг зүйл тус бүрээр гарга.
- Байгаль хамгаалах төлөвлөгөөнд сөрөг нөлөөллийг бууруулах, арилгах арга хэмжээ, хэрэгжүүлэх хугацаа, шаардагдах хөрөнгө, зардлыг тусга.
- Орчны хяналт-шинжилгээний хөтөлбөрт хяналт, шинжилгээ, тайлагналын зардал, хугацааг тодорхойлон тусга.
Алхам 2: Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлуулах
- Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ болон менежментийн төлөвлөгөөг байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад хүргүүлнэ.
- Батлагдмагц хуулбарыг тухайн орд байршсан аймаг, сум, дүүргийн Засаг дарга болон байгаль орчны хяналтын албанд хүргүүлнэ.
- Байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төв байгууллага баримт бичгийг хүлээн авснаас хойш 30 хоногийн дотор хянан батална (Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 39).
Алхам 3: Нөхөн сэргээлтийн тусгай дансны хөрөнгийг шилжүүлэх
- Тухайн жилийн менежментийн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах зардлын 50 хувьтай тэнцэх мөнгөн хөрөнгийг жил бүр төвлөрүүлнэ.
- Шилжүүлгийг тухайн жилийн олборлолтын ажил эхлэхийн өмнө хийж, байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төв байгууллага тухайн сум, дүүргийн Засаг даргад мэдэгдэнэ (Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 39).
- Тусгай дансны гүйлгээнд хяналт тавих журмыг байгаль орчны асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
Алхам 4: Жил бүрийн тайлан, хяналтыг хангах
- Менежментийн төлөвлөгөөний биелэлт болон тайланг жил бүр гаргаж, байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төв байгууллага, Засаг дарга, хяналт шалгалт хэрэгжүүлэх байгууллагад хүргүүлнэ.
- Тайланд авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээ, ашигласан шинэ техник, технологи, шаардлагатай бол төлөвлөгөөнд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах саналыг тусга.
- Нөхөн сэргээлт, хаалтын менежментийн төлөвлөгөөний биелэлтийн явцыг үндэслэн тусгай дансны хөрөнгийг тодорхой хуваарийн дагуу буцаан олгох асуудлыг шийднэ.
Алхам 5: Хаалтын үеийн үүргээ гүйцэтгэх
- Уурхайг хаах бол нэгээс доошгүй жилийн өмнө мэдэгдэж, уурхайн талбайг нийтийн зориулалтаар ашиглахад аюулгүй болгох, байгаль орчныг нөхөн сэргээх арга хэмжээг бүрэн авна.
- Аюул учруулж болзошгүй газрыг газрын зураг дээр нарийвчлан тэмдэглэж, тэмдэг, дохио, сануулгыг байрлуулж, газрын зургийг хяналт шалгалтын байгууллага болон Засаг даргад хүлээлгэн өгнө (Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 45).
Шүүхийн практик
Баталгаа, төлөвлөгөөг батлах маргаан
Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #1317-д ашиглалтын талбай нь байгалийн нөөц газрын хилийн заагтай давхцсан тохиолдолд байгаль орчны нөлөөлөл, менежментийн төлөвлөгөөг батлах хууль ёсны нөхцөл хангагдахгүй гэж дүгнэсэн. Энэ нь төлөвлөгөө батлуулахын өмнө талбайн эрх зүйн статусыг заавал шалгах шаардлагатайг харуулна.
Харин Тогтоол #2221-д Засаг дарга нь байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээх төлөвлөгөөг хянан батлах үүрэгтэй бөгөөд тусгай зөвшөөрлийг хууль бусаар олгосон эсэх нь төлөвлөгөөг батлахаас татгалзах үндэслэл болохгүй гэж тогтоосон. Өөрөөр хэлбэл, төлөвлөгөөг хугацаанд нь батлуулах нь компанийн өөрийн хариуцлага.
Нөхөн сэргээлтийн үүргээ биелүүлээгүйн үр дагавар
Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #8734-д тусгай зөвшөөрөлтэй байсан ч нөхөн сэргээлтийн ажлыг стандартын дагуу бүрэн гүйцэтгээгүй нь байгаль орчинд учруулсан хохиролд хамаарч, компаниас хохирол гаргуулсан. Энэ нь тусгай дансанд мөнгө төвлөрүүлэх нь дангаараа хангалтгүй, бодит ажлын гүйцэтгэл шаардлагатайг харуулна.
Олговрын тооцоотой холбоотой маргаан
Тогтоол #708-д "хөндлөнгийн этгээдийн дүгнэлт" гэдэг нь тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчтэй гэрээтэй аудитын байгууллагын дүгнэлт биш, сонирхолын зөрчилгүй хөндлөнгийн этгээдийн дүгнэлт байх ёстойг тодорхойлсон. Зардлын үнэлгээ, баталгаажуулалт хийхдээ энэ зарчмыг баримтлах нь зүйтэй.
Түгээмэл асуултууд
Уурхайн хаалт, нөхөн сэргээлтийн зардлыг ямар дансанд, хэдийд шилжүүлэх вэ?
Ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах зардлын 50 хувьтай тэнцэх мөнгөн хөрөнгийг байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын нөхөн сэргээлтийн тусгай дансанд олборлолтын ажил эхлэхийн өмнө жил бүр төвлөрүүлнэ (Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9).
Хаалтын менежментийн төлөвлөгөөг хэзээ боловсруулах ёстой вэ?
Газрын тос болон уул уурхайн төслүүд нь нөхөн сэргээлт, хаалтын менежментийн төлөвлөгөөг үйл ажиллагаа эхэлж, хаалт хийхээс гурван жилээс доошгүй хугацааны өмнө боловсруулж, салбарын төрийн захиргааны төв байгууллагын саналыг авч, байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төв байгууллагад ирүүлнэ (Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14).
Нөхөн сэргээлтийн ажлыг бүрэн хийгээгүй бол яах вэ?
Байгаль орчныг нөхөн сэргээх арга хэмжээг бүрэн биелүүлээгүй тохиолдолд байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага тусгай дансны хөрөнгөөр нөхөн сэргээх ажлыг мэргэшсэн байгууллагаар гүйцэтгүүлж, нэмж шаардагдах хөрөнгийг тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчээс үл маргах журмаар гаргуулна (Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 39). Мөн дараагийн жилийн олборлолтын ажлыг эхлүүлэхгүй байх эрхтэй.
Тусгай дансны мөнгөө хэзээ, яаж буцаан авах вэ?
Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ болон менежментийн төлөвлөгөөнд тусгагдсан үүргээ бүрэн биелүүлсэн бол тусгай дансны хөрөнгийг уурхайн хаалтын үе шатанд тодорхой хуваарийн дагуу буцаан олгоно (Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 39, Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9).
Хэрэв тухайн жилийн төлбөрийг шилжүүлэхгүй бол ямар үр дагавар гарах вэ?
Тухайн жилийн олборлолтын ажил эхлэхийн өмнө тусгай дансанд мөнгөн хөрөнгийг шилжүүлээгүй бол сум, дүүргийн Засаг дарга уурхайн тухайн жилийн олборлолтын ажлыг зогсоох эрхтэй (Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 39).
Дүгнэлт
Уурхайн хаалт, нөхөн сэргээлтийн зардлыг төлөвлөж баталгаажуулах нь дараах гурван багана дээр тогтдог:
- Зардлын бодит тооцоо — байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөнд шаардагдах хөрөнгө, зардлыг бүрэн тусгах;
- Санхүүгийн баталгаа — тухайн жилийн зардлын 50 хувийг жил бүр нөхөн сэргээлтийн тусгай дансанд олборлолт эхлэхийн өмнө шилжүүлэх;
- Урьдчилсан бэлтгэл — хаалтын менежментийн төлөвлөгөөг хаалтаас 3-аас доошгүй жилийн өмнө, хаах тухай мэдэгдлийг 1-ээс доошгүй жилийн өмнө хийх.
Практик зөвлөмж: тусгай дансны шилжүүлгийг олборлолтын ажлын хуваарьтай уялдуулж, жил бүрийн тайланг хугацаанд нь гаргаж, батлагдсан төлөвлөгөөний хуулбарыг орон нутгийн Засаг дарга, хяналтын албанд хүргэж байх нь маргаан, зогсолтоос сэргийлэх хамгийн найдвартай зам юм. Хууль, журмын шаардлага өөрчлөгдөж болзошгүй тул шийдвэр гаргахын өмнө холбогдох эх сурвалжаас тухайн үеийн хүчинтэй заалтыг шалгахыг зөвлөж байна.