Тогтоол №9885

### 📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА - **Үйл явдал**: Н.М нь Төв аймгийн Эрдэнэ сумын засаг дарга, Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын даргаар ажиллаж байхдаа албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, дөрвөн аж ахуйн нэгжид газар олгохдоо Газрын тухай хууль болон Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын тухай хуулийг зөрчиж, бусдад давуу байдал бий болгосон. - **Нэхэмжлэгч**: Төв аймгийн прокурорын газар. Н.М нь албан тушаалаа урвуулан ашиглаж, хууль бус захирамж гаргаснаар орон нутагт хохирол учруулсан нь тогтоогдсон тул давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгох. - **Хариуцагч**: Н.М-ийн өмгөөлөгч. Н.М нь ажлын алдаа гаргасан боловч гэмт хэргийн бүрдэл дутуу, хэнд, ямар ашигтай давуу байдал олгосон нь тогтоогдоогүй, шунахайн сэдэлтээр гэмт хэрэг үйлдсэн болохыг нотлох баримтгүй тул давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг хэвээр үлдээх. ### 🏛️ АНХАН ШАТ - **Өдөр**: 2020-01-27, **Дугаар**: 38 - **Шийдвэр**: Н.М-г Эрүүгийн хуулийн 22.1.1-д зааснаар гэм буруутайд тооцож, нийтийн албанд томилогдох эрхийг 3 жилийн хугацаагаар хасаж, 7,000,000 төгрөгөөр торгох ял шийтгэсэн. Иргэний хариуцагчдаас нийт 10,903,771 төгрөг гаргуулж, Байгаль орчин уур амьсгалын санд оруулахаар шийдвэрлэсэн. - **Үндэслэл**: Н.М нь албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж бусдад давуу байдал бий болгосон. ### 🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ - **Өдөр**: 2020-04-20, **Дугаар**: 31 - **Гомдлол гаргагч**: Н.М-ийн өмгөөлөгч. - **Гомдлолын шалтгаан**: Шүүгдэгч нь албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласнаар өөрт болон бусдад эдийн болон эдийн бус ашигтай ямар давуу байдал бий болгосныг нотлоогүй, Эрүүгийн хуульд давуу байдал гэдгийг тодорхойлоогүй. - **Шийдвэр**: Анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолыг бүхэлд нь хүчингүй болгож, хэргийг прокурорт буцаасан. - **Үндэслэл**: Нэмэлт мөрдөн шалгах ажиллагаа хийлгэх шаардлагатай. ### ⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ - **Өдөр**: 2020-06-23, **Дугаар**: 1934002160418 - **Гомдлол гаргагч**: Төв аймгийн прокурорын газрын хяналтын прокурор Т.Төмөртулга. - **Гомдлолын шалтгаан**: Давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр нь үндэслэлгүй бөгөөд Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн. - **Шийдвэр**: Анхан шатны шүүхийн 38 дугаар шийтгэх тогтоолыг хэвээр үлдээж, давж заалдах шатны шүүхийн 31 дүгээр магадлалыг хүчингүй болгосон. ### 📚 ҮНДЭСЛЭЛ - Анхан шатны шүүх хэргийн үйл баримтыг үндэслэн Н.М-г гэм буруутайд тооцсон нь гэмт хэрэг үйлдэгдсэн нөхцөл байдал, шүүгдэгчийн гэм бурууд тохирсон, Эрүүгийн хуулийг зөв тайлбарлаж хэрэглэсэн. - Давж заалдах шатны шүүх "давуу байдал" гэдгийг нотлоогүй гэсэн үндэслэлээр шийтгэх тогтоолыг хүчингүй болгохдоо хууль хэрэглээний алдаа гаргасан. - Шүүгдэгчийн гэм бурууг нотлоход хангалттай нотлох баримтууд хэрэгт цугларсан байхад, давж заалдах шатны шүүх хэрэгт ач холбогдол багатай нөхцөл байдлуудыг нарийвчлан тогтоох шаардлагатай гэсэн дүгнэлт нь шүүн таслах ажиллагааны үр дүнг өөрчлөхгүй. - Н.М нь өөрт олгогдсон албаны эрх мэдэл, албан тушаалаа урвуулан, хэтрүүлэн ашиглаж, Газрын тухай хууль, Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын тухай хуулиудыг зөрчиж, аж ахуйн нэгжүүдэд хууль бусаар чулуу олборлох болон газар эзэмших ашиглах боломж олгосон нь "Эрх мэдэл, албан тушаал"-ын гэмт хэргийн шинжийг бүрэн хангасан. - Н.М-ийн үйлдлийг нэг удаагийн бус дөрвөн удаагийн давтамжтайгаар бусдад давуу байдал бий болгохыг зориуд санаатай хүссэн гэж үзэх тул албан тушаалдаа хайнга хандаж алдаа дутагдал гаргасан санамсар, болгоомжгүй үйлдэл гэж дүгнэх хууль зүйн үндэслэлгүй. - Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.2 дугаар зүйлд заасан хэргийн талаар нотолбол зохих байдлуудыг хангалттай шалгаж тодруулсан.

### 📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА - **Үйл явдал**: Б.Б нь Дорнод аймгийн ... сумын Засаг даргаар ажиллаж байхдаа Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын тухай хуулийг зөрчин, тусгай зөвшөөрөлгүй "Т" ХХК-тай элс ашиглах гэрээ байгуулж, тус компанид эдийн болон эдийн бус давуу байдал олгосон. - **Нэхэмжлэгч**: Ү.Б нь Б.Б-ын үйлдлийн улмаас байгаль орчинд учирсан хохирол 30,000,000 төгрөг, нөхөн сэргээх зардал 2,188,172 төгрөг, "Т" ХХК-ийн олсон хууль бус ашиг 125,579,200 төгрөгийг нэхэмжилсэн. - **Хариуцагч**: Б.Б болон түүний өмгөөлөгч нь гэрээ байгуулсан нь өмнөх Засаг дарга нарын жишгээр хийгдсэн, албан тушаалдаа хайнга хандсан үйлдэл бөгөөд Эрүүгийн хуулийн 23.5-р зүйлд заасан гэмт хэргийн шинжтэй байж болох ч их хэмжээний хохирол учруулаагүй, хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан, мөн хариуцагчийн оролцогчийн эрхийг хангаагүй тул хэргийг хэрэгсэхгүй болгож цагаатгахыг хүссэн. Байгаль орчинд учирсан хохирлыг Б.Б-ээс гаргуулсан нь буруу гэж үзсэн. ### 🏛️ АНХАН ШАТ - **Өдөр**: 2024-04-10, **Дугаар**: 105 - **Шийдвэр**: Шүүгдэгч Б.Б-ыг Эрүүгийн хуулийн 22.1.1-д заасан гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, нийтийн албанд томилогдох эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасаж, 5,400,000 төгрөгөөр торгох ял шийтгэсэн. Иргэний нэхэмжлэлийг хэлэлцэхгүй орхисон. - **Үндэслэл**: Б.Б нь нийтийн албан тушаалтан албан үүргээ урвуулан ашиглаж, бусдад давуу байдал бий болгосон. ### 🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ - **Өдөр**: 2024-07-17, **Дугаар**: 32 - **Гомдлол гаргагч**: Шүүгдэгч Б.Б болон түүний өмгөөлөгч, иргэний нэхэмжлэгч. - **Гомдлолын шалтгаан**: Шийтгэх тогтоолын 5 дахь заалтыг өөрчилж, Б.Б-аас байгаль орчинд учирсан хохирол 30,000,000 төгрөгийг гаргуулахаар шийдвэрлэсэн. - **Шийдвэр**: Анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолын тогтоох хэсгийн 5 дахь заалтыг өөрчилж, шүүгдэгч Б.Б-аас гэмт хэргийн улмаас байгаль орчинд учирсан хохирол 30,000,000 төгрөгийг гаргуулан Байгаль орчин, уур амьсгалын санд оруулж, нөхөн сэргээх зардал, "Т" ХХК-ийн ашгийг иргэний журмаар нэхэмжлэх эрхтэй болохыг дурдсан. Бусад заалтыг хэвээр үлдээсэн. - **Үндэслэл**: Иргэний хуулийн 497.1, 510.1-д заасны дагуу хохирлыг нөхөн төлүүлэх. ### ⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ - **Өдөр**: 2024-10-15, **Дугаар**: 32 - **Гомдлол гаргагч**: Шүүгдэгч Б.Б болон түүний өмгөөлөгч Ө.Батболд. - **Гомдлолын шалтгаан**: Давж заалдах шатны шүүхээс Б.Б-аас 30,000,000 төгрөг гаргуулахаар өөрчилсөн нь түүний эрх зүйн байдлыг дордуулсан бөгөөд Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн, хэргийг хэрэгсэхгүй болгож цагаатгахыг хүссэн. - **Шийдвэр**: Давж заалдах шатны шүүхийн магадлалын тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтыг "иргэний хариуцагч "Т" ХХК-аас гэмт хэргийн улмаас байгаль орчинд учруулсан хохирол 30,000,000 төгрөг, нөхөн сэргээх ажлын зардал 2,188,172 төгрөгийг гаргуулан" гэж өөрчилж, шийтгэх тогтоол болон магадлалын бусад заалтыг хэвээр үлдээсэн. Б.Б-ын гомдлыг хэрэгсэхгүй болгож, өмгөөлөгч Ө.Батболдын гомдлыг хэсэгчлэн хангасан. ### 📚 ҮНДЭСЛЭЛ - Хоёр шатны шүүх Б.Б-ын үйлдсэн гэмт хэргийн үйл баримтыг зөв тогтоож, хэргийн зүйлчлэл, гэм буруугийн талаар үндэслэл бүхий дүгнэлт хийсэн. Хуулиар тогтоосон хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг зөрчөөгүй. - Б.Б-ын үйлдлийг Эрүүгийн хуулийн 23.5-р зүйлд заасан "хайнга хандах" гэмт хэрэгт хамааруулах хууль зүйн үндэслэлгүй. Учир нь тэрээр өөрт олгогдоогүй эрх мэдлийг хэрэгжүүлэн хийх ёсгүй үйлдлийг санаатай хийж, бусдад давуу байдал бий болгосон. - Прокурор хэрэг бүртгэлтийн хэргийг хаасан тогтоолыг хүчингүй болгож, нэмэлт мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулсан нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 15.7, 30.14.6-д нийцсэн. - Б.Б-аас гэрчээр мэдүүлэг авч, бусад шаардлагатай мөрдөн шалгах ажиллагааг явуулсан тул оролцогчийн эрхийг хангаагүй гэх гомдол үндэслэлгүй. - Дорнод аймгийн ... сумын Засаг дарга Ж.Ё нь Гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийн 27.1.2, 30.1.1-д заасан үүргээ хэрэгжүүлэн холбогдох баримтуудыг прокурорт гарган өгсөн нь хууль зөрчөөгүй. "Хуулбар үнэн" гэх дардас дарсан баримтыг шүүх нотлох баримтаар үнэлээгүй. - Ж.Ё болон бусад албан тушаалтнуудыг мөрдөн шалгаагүй гэх гомдол нь шүүхийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны хэмжээ хязгаараас хэтэрсэн бөгөөд Ж.Ё-ын үйлдлийг шалгуулахаар Авлигатай тэмцэх газарт шилжүүлсэн байна. - Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын тухай хуулийн 11.2.5-д зааснаар аймгийн Засаг дарга түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл олгох бүрэн эрхтэй байхад сумын Засаг дарга Б.Б хуульд заасан тусгай зөвшөөрөлгүй "Т" ХХК-д элс ашиглах боломж үүсгэн давуу байдал бий болгосон нь гэмт хэргийн шинжийг хангасан. - "Т" ХХК-ийн элс худалдан борлуулж олсон орлогыг Б.Б-аас гаргуулах үндэслэлгүй. Учир нь "Т" ХХК-ийн үйлдэл нь гэмт хэргийн бус зөрчлийн шинжтэй тул Эрүүгийн хуулийн 7.5.1-д заасан "гэмт хэрэг үйлдэж олсон хөрөнгө, орлого"-д хамаарахгүй. - Байгаль орчинд учирсан хохирлыг хариуцах этгээдийг давж заалдах шатны шүүх буруу тодорхойлсон. Иргэний хуулийн 497, 510-р зүйлүүдэд зааснаар гэм хорыг учруулсан этгээд, эсхүл үйл ажиллагаанаас ашиг орлого олж, давуу байдлыг нь хүртсэн "Т" ХХК нь хохирлыг хариуцан арилгах ёстой. - Шинжээчийн дүгнэлтээр байгаль орчинд учирсан хохирол 30,000,000 төгрөг, нөхөн сэргээх зардал 2,188,172 төгрөгийг Иргэний хуулийн 228.1, 510.1-д заасны дагуу "Т" ХХК-аас гаргуулах нь зүйтэй.

ХЭРГИЙН ТАНИЛЦУУЛГА: Албан тушаалаа урвуулан ашиглаж, хууль бусаар давуу байдал бий болгосон хэрэг. АНХАН ШАТ: Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар гэм буруутайд тооцож, нийтийн албанд томилогдох эрхийг 2 жил хасч, 1 жил тэнсэж, 933,256 төгрөгийг гаргуулан төрийн санд төвлөрүүлж, хяналт тогтоосон. ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ: Шүүгдэгч, өмгөөлөгч нь хэргийн бодит байдлыг тогтоогоогүй, хууль зүйн үндэслэлгүй гэж гомдол гаргасан. Давж заалдах шатны шүүх хэргийн бодит байдлыг бүрэн тогтоогоогүй, нэмэлт мөрдөн шалгах ажиллагаа хийх шаардлагатай гэж үзэн анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоол, гомдлыг хэрэгсэхгүй болгож, хэргийг нэмэлт мөрдөн шалгах ажиллагаа хийлгэхээр прокурорт буцаасан. ҮНДЭСЛЭЛ: Шүүгдэгч албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, хамаарал бүхий этгээдүүдэд газрын хэвлийн нөхөн сэргээлтийн ажил гүйцэтгэх давуу байдал бий болгосон нь тогтоогдохоор байхад, мөрдөн шалгах ажиллагаа нь хэргийн бодит байдлыг бүрэн гүйцэд тогтоож чадаагүй. Ашигт малтмалын эрэл хайгуул, олборлолт явуулсан эсэх нь тодорхойгүй байсан тул нэмэлт мөрдөн шалгах ажиллагаа шаардлагатай байна.

### 📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА - **Үйл явдал**: Ховд аймгийн Алтай сумын Засаг даргын Тамгын газрын дарга А.Алтангэрэл, сумын Засаг даргын орлогч Б.Баатарсүрэн нар нь эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, байгаль орчны асуудал эрхэлсэн сайдаас эрх олгогдоогүй "Алтай хишиг говь" нөхөрлөлд газрын хэвлийн нөхөн сэргээлтийн ажил гүйцэтгэх давуу байдлыг бий болгосон. - **Нэхэмжлэгч**: Прокурор, А.Алтангэрэл, Б.Баатарсүрэн нарыг Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэг үйлдсэн гэж үзэж, шийтгэх тогтоолыг хүчингүй болгож, хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр буцаах. - **Хариуцагч**: А.Алтангэрэл, Б.Баатарсүрэн нар, өөрсдийгөө гэмт хэрэг үйлдээгүй, давуу байдал бий болгоогүй гэж үзэж, прокурорын эсэргүүцлийг хэрэгсэхгүй болгож, цагаатгах. ### 🏛️ АНХАН ШАТ - **Өдөр**: 2020-01-03, **Дугаар**: 03 - **Шийдвэр**: Б.Баатарсүрэнд холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, А.Алтангэрэлийг эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцон нийтийн албанд томилогдох эрхийг 2 жилээр хасч, 1 жил 6 сарын хугацаагаар тэнсэж шийдвэрлэсэн. - **Үндэслэл**: Б.Баатарсүрэнд холбогдох хэргийг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.19.1.1-д зааснаар хэрэгсэхгүй болгосон, А.Алтангэрэлийг Эрүүгийн хуулийн 22.1.1, 7.1.1-д зааснаар ял шийтгэсэн. ### ⚖️ ДАВЖ ЗААЛДАХ ШҮҮХИЙН ШИЙДВЭР - **Өдөр**: 2020-02-28, **Дугаар**: 03 - **Гомдлол гаргагч**: Прокурор - **Гомдлолын шалтгаан**: Анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоол нь хэргийн бодит байдалтай нийцээгүй, хуулийн зүйл, хэсэг, заалтыг буруу тайлбарлаж хэрэглэсэн, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн ноцтой зөрчил гаргасан. - **Шийдвэр**: Анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолыг хүчингүй болгож, хэргийг мөрдөн шалгах ажиллагаа хийлгэхээр прокурорт буцаасан. ### 📚 ҮНДЭСЛЭЛ - Анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоол нь хууль ёсны бөгөөд үндэслэлтэй болж чадаагүй байна. - Б.Амаржаргал, Б.Баярбат нар нь "Майхан хар" гэх газарт нөхөн сэргээлт хийх нэрээр тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмалын эрэл хайгуул, олборлолт явуулсан үйлдэлд гэмт хэргийн шинж байгаа эсэхийг зайлшгүй шалгах шаардлагатай байхад анхан шатны шүүх үүнийг орхигдуулсан. - Мөрдөгч, прокурор Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 1.7.1-д заасан нотлох баримтыг тал бүрээс нь бүрэн бодитойгоор шалгаж, хэргийн бодит байдлыг тогтоох үүргээ биелүүлээгүй. - Шүүх хуралдаанаар нөхөн гүйцэтгэх боломжгүй мөрдөн шалгах ажиллагааг хийлгэхээр хэргийг прокурорт буцаах нь үндэслэлтэй. - Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.9.1.3-т заасныг удирдлага болгосон.

ХЭРГИЙН ТАНИЛЦУУЛГА: Нийтийн албан тушаалтан албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, байгаль орчинд хохирол учруулсан хэрэг. АНХАН ШАТ: Албан тушаалаа урвуулан ашиглаж, байгаль орчинд хохирол учруулсан гэм буруутайд тооцож, нийтийн албанд томилогдох эрхийг 4 жилээр хасч, 15 сая төгрөгөөр торгох ял оногдуулсан. ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ: Анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоол нь хэргийн бодит байдалтай нийцээгүй, торгох ялын хэмжээг багасгах ёстой гэсэн шүүгдэгчийн гомдлыг хэлэлцсэн. ҮНДЭСЛЭЛ: Нийтийн албан тушаалтан нь албан үүрэг, бүрэн эрхээ урвуулан ашиглаж, хуульд заагдаагүй байхад ашигт малтмал олборлуулах гэрээ байгуулж, байгаль орчинд хохирол учруулсан нь Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйлд заасан гэмт хэргийн шинжийг бүрэн хангасан. Шүүх нь гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учруулсан хохирол, шүүгдэгчийн хувийн байдал, ял хөнгөвчлөх, хүндрүүлэх нөхцөл байдлыг бүрэн харгалзан үзсэн. Гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч, учруулсан хохирлыг төлсөн ч оногдуулсан ялын хэмжээ нь гэмт хэргийн шинж чанар, нийгмийн аюулын түвшинд тохирсон тул давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхисон.