Хууль зүйн нийтлэл
Иргэний эрх зүй9 минут

Цалин өгөхгүй байгаа ажил олгогчид бичгээр шаардлага хэрхэн хүргүүлэх вэ?

Цалин өгөхгүй байгаа ажил олгогчид бичгээр шаардлага хүргүүлэх алхмууд, хуулийн үндэслэл, алданги тооцох журам, шүүхэд хандах хугацаа болон түгээмэл асуултуудыг практик зөвлөмжтэйгээр тайлбарлав.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух

Цалингаа аваагүй тохиолдолд амьдаар ярих биш, ажил олгогчид бичгээр шаардлага хүргэх нь хамгийн зөв эхний алхам юм. Учир нь бичгээр гаргасан шаардлага нь цалин хөлс олгох үүргийг сануулж, алданги тооцох эрхийг баталгаажуулж, цаашид хөдөлмөрийн эрхийн маргаан шийдвэрлэх байгууллага болон шүүхэд гаргах гомдлын үндэслэл, нотолгоо болдог. Энэ нийтлэлд шаардлагыг хэрхэн зөв бүрдүүлэх, хэнд, хэзээ, ямар хэлбэрээр хүргүүлэх, дараа нь ямар алхам хийхийг алхам алхмаар тайлбарлав.

Хууль зүйн үндэслэл

Цалин хөлс олгох үүрэг

Ажил олгогч нь гүйцэтгэсэн ажил үүрэгт нь тохирсон цалин хөлсийг тогтоосон хугацаанд ажилтанд олгох үндсэн үүрэгтэй. Энэ үүргийг Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 43-ын 43.2.1-д тодорхой заасан. Харин ажилтан гүйцэтгэсэн ажил үүрэгтээ тохирсон цалин хөлс авах эрхтэй гэдгийг мөн хуулийн 42-ын 42.1.3-д баталгаажуулсан.

Цалин хөлс нь үндсэн цалин, нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, ээлжийн амралтын цалин, шагнал урамшууллаас бүрддэг болохыг 101-д заасан. Өөрөөр хэлбэл шаардлага гаргахдаа зөвхөн үндсэн цалин бус, олгох ёстой байсан бүх бүрэлдэхүүнийг тооцох үндэслэлтэй.

Цалин олгох хугацаа

104-д зааснаар цалин хөлсийг сард хоёроос доошгүй удаа тогтсон өдөр олгох бөгөөд олгох өдрийг хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээ, эсхүл хөдөлмөрийн гэрээнд тусгана. Цалин олгох өдөр амралт, баярын өдөр таарвал өмнөх ажлын өдөрт шилжинэ. Мөн ажил олгогч цалин олгох бүрд тухайн хугацаанд олговол зохих цалин хөлсний бүрэлдэхүүн, суутгалын хэмжээ, түүний үндэслэл, олгосон цалингийн хэмжээг бичгээр эсхүл цахим хэлбэрээр мэдэгдэх үүрэгтэй. Энэ заалт нь шаардлага гаргахдаа "хэдий хэмжээний цалин, хэзээ олгох ёстой байсан" гэдгийг баримтжуулахад тусална.

Цалин хөлсийг мөнгөн хэлбэрээр, үндэсний мөнгөн тэмдэгтээр олгоно (105). Харин цалин хөлсний хэмжээг хамтын гэрээний дагуу өөрчлөх тухай шийдвэрийг мөрдөж эхлэхээс 10 ба түүнээс дээш хоногийн өмнө ажилтанд мэдэгдэх шаардлагатай (118). Иймээс "цалингаа бууруулсан", "хойшлуулсан" гэх ажил олгогчийн тайлбар хуульд нийцэж байгаа эсэхийг энэ заалтаар шалгаж болно.

Хугацаа хэтэрсэн үед авах алданги

Хамгийн чухал заалт бол 124 юм. Үүнд: 104.1-д заасан өдөр ажил олгогч цалин хөлсийг олгоогүй бол хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд олгох ёстой цалин хөлсний тэг аравны гурван хувьтай тэнцэх алданги тооцож ажилтанд нөхөн олгоно. Энэ нь ажилтны шаардлагад "цалин + алданги" гэсэн хоёр бүрэлдэхүүн орно гэсэн үг.

Үүрэг гүйцэтгэх хугацаа ба сануулга

Иргэний эрх зүйн ерөнхий зарчмаар үүргийг тогтоосон газар, хугацаанд нь, зохих ёсоор, шударгаар гүйцэтгэнэ (Иргэний хууль, 206). Хэрэв үүрэг гүйцэтгэх хугацааг тогтоогоогүй бол үүрэг гүйцэтгүүлэгч үүргийн гүйцэтгэлийг хэдийд ч шаардах эрхтэй, харин үүрэг гүйцэтгэгч шаардсанаас хойш арав хоногийн дотор үүргээ гүйцэтгэх үүрэгтэй (Иргэний хууль, 208). Энэ хугацаа нь шаардлагандаа "таныг шаардлага хүлээн авснаас хойш 10 хоногийн дотор цалинг олгоно уу" гэж бичих үндэслэл болдог.

Мөнгөн төлбөрийн үүргээ хугацаанд нь гүйцэтгээгүй бол үүрэг гүйцэтгэгч хэтрүүлсэн хугацаанд тохирсон хүү төлөх үүрэгтэй бөгөөд хүүгээс анз тооцохгүй (Иргэний хууль, 222). Хугацаа хэтрүүлсэн үүрэг гүйцэтгэгч нь түүнд ямар нэг тохиолдол нөлөөлсөн эсэхийг харгалзахгүйгээр хохирлыг хариуцна (Иргэний хууль, 222).

Ажил үүргээ гүйцэтгэхээс татгалзах эрх

Цалингаа удаан хугацаанд аваагүй ажилтны хувьд хүчтэй хамгаалал бол 54 юм. Үүнд: ажил олгогч ажилтны цалин хөлсийг олговол зохих өдрөөс хойш 30 хоногийн хугацаанд олгоогүй бол ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэхээс татгалзах эрхтэй. Татгалзсан тухайгаа ажил олгогч эсхүл түүний төлөөлөгчид нэн даруй мэдэгдэх бөгөөд нөхцөл арилах хүртэл ажиллахгүй байх эрхтэй. Ийм татгалзсантай холбогдуулан ажилтанд хөдөлмөрийн сахилгын шийтгэл ногдуулахыг хуулиар хориглосон.

Ажил олгогчийн хариуцлага

Цалин хөлсийг хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр тогтоосон хугацаанд нь олгоогүй бол буруутай этгээдэд хууль, Зөрчлийн тухай хууль болон холбогдох бусад хуулиар хариуцлага хүлээлгэнэ (104). Хууль зөрчигчид Эрүүгийн хууль, Зөрчлийн тухай хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэх бөгөөд учруулсан гэм хорыг Иргэний хуулийн гэм хорын тухай холбогдох зүйлээр нөхөн төлүүлнэ (165). Түүнчлэн хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа дуусгавар болсон нь ажил олгогчоос ажилтанд ажилласан хугацаанд нь олгох цалин хөлс, алданги, олговор, нөхөн төлбөрөөс чөлөөлөгдөх үндэслэл болохгүй (128).

Бичгээр шаардлага хүргүүлэх практик алхам

Алхам 1: Баримт нотолгоогоо цуглуул

Шаардлага бичихээс өмнө дараах баримт бичгүүдийг цуглуул. Эдгээр нь шаардлагын тооцоог үнэн зөв гаргах, маргаан үүссэн үед нотлох үндэслэл болно.

  • Хөдөлмөрийн гэрээ — цалингийн хэмжээ, олгох өдрийг батална.
  • Цалингийн хуудас / цахим мэдэгдэл — 104.3-т заасан цалингийн бүрэлдэхүүн, суутгалын мэдээлэл.
  • Ажлын байрны тодорхойлолт, ажлын табель — гүйцэтгэсэн ажлын баталгаа.
  • Банкны хуулга эсхүл цалин авч байсан баримт — олгогдоогүйн илрэл, өмнөх цалингийн жишиг.
  • Цалин аваагүй тухай амаар хэлсэн, мессеж, и-мэйл — ажил олгогч мэдсэн эсэхийг харуулна.

Алхам 2: Шаардлагаа бичгээр бүрдүүлэх

Шаардлага нь товч боловч бүрэн байх ёстой. Дараах мэдээллийг тусга.

  1. Гарчиг — "Цалин хөлс олгох тухай шаардлага".
  2. Хүлээн авагч — ажил олгогчийн албан ёсны нэр, захирал/эрх бүхий албан тушаалтны нэр, хаяг.
  3. Илгээгч — ажилтны нэр, албан тушаал, гэрээний дугаар.
  4. Баримт — аль сар, аль хугацааны цалин олгоогүй, хэдий хэмжээний, ямар үндэслэлээр.
  5. Тооцоо — цалингийн дүн, хугацаа хэтэрсэн өдрийн тоо, 124-т заасны дагуу тооцсон алданги.
  6. Шаардлага — тодорхой хугацаанд (жишээ нь шаардлага хүлээн авснаас хойш 10 хоногийн дотор, эсхүл 208.3-т заасан хугацаанд) цалинг олгохыг шаардах.
  7. Үр дагавар — биелүүлээгүй тохиолдолд хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, гурван талт хороо, хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагч, шүүхэд хандаж, 54-т заасан эрхээ эдлэхээ мэдэгдэх.
  8. Хавсралт — баримт бичгийн жагсаалт.
  9. Гарын үсэг, огноо.

Зөвлөмж: цалингийн дүнг "ойролцоогоор" бишихээс зайлсхий. Хөдөлмөрийн гэрээ, цалингийн хуудасны тоо баримтад тулгуурлан нарийн тооц. Алдангийн тооцоог хүснэгтээр хавсаргавал ойлгомжтой болно.

Алхам 3: Хүргүүлэх — баримттай, хэлбэрээр

Шаардлагыг хүлээн авсныг нотлох боломжтой аргаар хүргүүлэх нь чухал. Учир нь 40-т зааснаар хүсэл зоригийн илэрхийлэл нь нөгөө тал түүнийг хүлээн авснаар хүчин төгөлдөр болно. Мөн 43.2.2-т заасан бичгээр хийх хэлцлийг хийсэн гэж үзэх нөхцөлийг Иргэний хууль, 43-т заасан.

Хүргүүлэх хэд хэдэн арга:

  • Ажлын газрын бичиг хэргийн ажилтнаар хүлээн авч, ирсэн огноо, гарын үсгийг нь авах — хамгийн энгийн.
  • Бүртгэлтэй шуудангаар илгээх — хүлээн авсан тухай мэдэгдэл нь нотолгоо болно. 83.4-т зааснаар ажил олгогч шийдвэрийг хүлээн авахаас татгалзвал оршин суугаа газрын хаягаар шуудангаар хүргүүлснээр танилцсанд тооцдог зарчмыг жишээ болгож болно.
  • Цахим хэлбэрээр илгээх бол албан ёсны и-мэйл хаяг руу илгээж, илгээсэн болон хүлээн авсан баримтыг хадгалах.
  • Хувиар гардуулах бол хоёр хувь үйлдэж, нэгийг нь хүлээн авагчийн гарын үсэгтэйгээр үлдээх.

Шаардлагын хуулбарыг өөртөө заавал үлдээж, илгээсэн баримтыг (шуудангийн баримт, хүлээн авсан тэмдэглэл, скриншот) хамт хадгал.

Алхам 4: Хариуг хүлээх ба хянах

Шаардлагад заасан хугацаанд ажил олгогч цалин олговол, төлсөн баримтыг хадгал. Хэрэв хэсэгчлэн олговол, үлдсэн дүн, алдангийн тооцоог шинэчлэн дахин шаардлага гаргаж болно. Хариу огт өгөхгүй, эсхүл татгалзвал дараагийн алхамд шилж.

Алхам 5: Гомдол гаргах ба шүүхэд хандах

Цалингаа бичгээр шаардсаны дараа ч олгоогүй бол дараах боломжууд байна.

  • Хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс — 20 ба түүнээс дээш ажилтантай аж ахуйн нэгж, байгууллагад байгуулна (156). 20-оос доош ажилтантай бол байнгын бус комисс байгуулж болно.
  • Сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороо — комиссгүй аж ахуйн нэгж, байгууллага болон иргэд хоорондын маргааныг шийдвэрлэнэ (154).
  • Хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагч — хөдөлмөрийн хууль тогтоомжийн биелэлтэд хяналт тавьж, ажилтнаас гаргасан гомдлын дагуу шалгалт хийнэ (161, 162). Хөдөлмөрийн асуудал хариуцсан аймаг, нийслэл, дүүргийн байгууллага зөвлөгөө, мэдээлэл өгөх чиг үүрэгтэй (160).

Гомдол гаргах хугацааг анхаар. Хөдөлмөрийн эрхийн маргааныг эрхээ зөрчигдсөнийг мэдсэн буюу мэдэх ёстой байсан өдрөөс хойш 90 хоногийн дотор хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, сум, дүүргийн гурван талт хороонд хандах эрхтэй (154). Харин хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсан, өөр ажилд шилжүүлсэн, сэлгэн ажиллуулсан тухай шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл 30 хоногийн дотор хандана. Хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар энэ хугацааг хэтрүүлсэн бол шүүх уг хугацааг сэргээж болно (157).

Хөдөлмөрийн сонирхлын маргааныг эхлээд харилцан тохиролцож шийдвэрлэх бүхий л хүчин чармайлт гаргах үүрэгтэй (147). Хөдөлмөрийн эрхийн маргааныг мөн талууд эхний ээлжид харилцан тохиролцох үүрэгтэй (154). Тиймээс бичгээр шаардлага хүргүүлэх нь энэ "харилцан тохиролцох" үүргийг биелүүлж буй илрэл болдог.

Дараах тохиолдолд шүүх шууд хянан шийдвэрлэдэг: хамтын гэрээ, хөдөлмөрийн гэрээний нөхцөл, хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээ хөдөлмөрийн хууль тогтоомж зөрчсөн тухай ажилтны гомдол зэрэг (158). Мөн хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсан, өөр ажилд шилжүүлсэн тухай ажил олгогчийн шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл ажилтан шүүхэд хандаж болно.

Шүүхийн практик

Цалин өгөхгүй байгаа ажил олгогчийн асуудал ихэвчлэн хөдөлмөрийн эрхийн маргааны урьдчилан шийдвэрлэх шатнаас эхэлж, шүүхэд шилждэг. Шүүх ажилтны цалин хөлс, алдангийн нэхэмжлэлийг хянахдаа хөдөлмөрийн гэрээ, цалингийн хуудас, ажилласан баталгаа зэрэг баримтад тулгуурладаг. Хэрэв ажилтныг эрх бүхий байгууллагын шийдвэрээр ажлын байранд эгүүлэн тогтоосон бол ажил олгогч өмнө нь авч байсан дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговрыг нөхөн олгох үүрэгтэй (127). Мөн цалин хөлсний хэмжээ буурсан бол зөрүүтэй тэнцэх олговрыг олгоно. Эдгээр заалт нь цалингийн маргаанд ажилтны талд хамгаалалт болдог.

Хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагч хөдөлмөрийн хууль тогтоомжийн биелэлтийг шалгаж, зөрчил илэрвэл хохирлыг нөхөн төлүүлэх, зөрчлийг арилгуулах арга хэмжээ авч, хүний амь нас, эрүүл мэндэд аюул учруулахаар бол үйл ажиллагааг зогсоож болно (162).

Түгээмэл асуултууд

Шаардлагад ямар мэдээлэл заавал байх ёстой вэ?

Ажилтны нэр, албан тушаал, ажил олгогчийн нэр, олгоогүй цалингийн хэмжээ, аль сар, аль хугацааны цалин болох, төлөх хугацаа, цалин хөлс олгох хугацаа хэтэрсэн өдрийн тоо болон алдангийн тооцоо, шаардлагыг биелүүлэх хугацаа, гүйцэтгээгүй тохиолдолд хүлээлгэх үр дагавар, гарын үсэг, огноо байх ёстой.

Шаардлага хүргүүлсэн ч ажил олгогч өгөхгүй бол дараагийн алхам юу вэ?

Шаардлагад заасан хугацаанд цалин олгоогүй бол хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, эсхүл сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороонд гомдол гаргах, хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагчид хандож шалгалт хийлгэх, улмаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй.

Цалин олгох ёстой хугацаанаас хойш хэдэн хоног өнгөрвөл ажил үүргээ гүйцэтгэхээс татгалзаж болох вэ?

Ажил олгогч ажилтны цалин хөлсийг олговол зохих өдрөөс хойш 30 хоногийн хугацаанд олгоогүй бол ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэхээс татгалзах эрхтэй бөгөөд энэ тухайгаа ажил олгогч эсхүл түүний төлөөлөгчид нэн даруй мэдэгдэх ёстой.

Цалин хөлс олгохгүй байгаа ажил олгогчид ямар хариуцлага хүлээлгэх вэ?

Хууль тогтоомжийн дагуу олговол зохих цалин хөлсийг хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр тогтоосон хугацаанд нь олгоогүй бол буруутай этгээдэд Хөдөлмөрийн тухай хууль, Зөрчлийн тухай хууль болон холбогдох бусад хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ. Мөн хугацаа хэтэрсэн хоног тутам олгох ёстой цалин хөлсний 0.3 хувьтай тэнцэх алданги тооцож ажилтанд нөхөн олгоно.

Цалингийн маргаан шийдвэрлүүлэхээр хэзээ шүүхэд хандах боломжтой вэ?

Хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, сум, дүүргийн гурван талт хорооны тэмдэглэл эсхүл шийдвэрийг хүлээн авснаас хойш ажлын 10 өдрийн дотор маргалдагч тал шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй. Мөн хууль тогтоомж зөрчсөн тухай ажилтны гомдол, хөдөлмөрийн маргааны тодорхой төрлийг шүүх шууд хянан шийдвэрлэдэг.

Дүгнэлт

Цалин өгөхгүй байгаа ажил олгогчид хандах хамгийн зөв эхний алхам нь бичгээр шаардлага хүргүүлж, хүлээн авсан баримтыг хадгалах юм. Энэ нь цалин хөлс олгох үүргийг сануулж, 124-т заасан алданги тооцох эрхийг баталгаажуулж, цаашдын гомдол, нэхэмжлэлийн үндэслэл болно.

Практик зөвлөмж:

  • Шаардлагыг товч, тоо баримтад тулгуурлан бичиж, цалингийн бүрэлдэхүүн, алдангийн тооцоог нарийн гарга.
  • Хүлээн авсныг нотлох аргаар (бичиг хэрэг, бүртгэлтэй шуудан, албан ёсны и-мэйл) хүргүл.
  • Хуулбар, илгээсэн баримтыг хамт хадгал.
  • Цалин олгох ёстой өдрөөс хойш 30 хоног өнгөрвөл 54-т заасан эрхээ эдэлж болохыг сана.
  • Гомдол гаргах 90 хоногийн хугацааг алдалгүй, шаардлагатай бол 157-д заасны дагуу хугацаа сэргээх хүсэлт гарга.
  • Цалингаа удаан хугацаанд авахгүй байгаа бол хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагчид хандож шалгалт хийлгэх нь үр дүнтэй.

Эцэст нь сануулахад, цалин хөлсний маргаанд ажилтны эрхийг хамгаалах олон заалт хуульд бий. Зөв бичигдсэн нэг шаардлага, зөв хүргэсэн нэг баримт нь таны нэхэмжлэлийг бодит үр дүнд хүргэх суурь болдог.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух