Ажлаас гарах өргөдлийг ажил олгогч хүлээж авахгүй бол яах вэ?
Ажлаас гарах өргөдлийг ажил олгогч хүлээж авахгүй, гарын үсэг зурахгүй бол хүчинтэй юу? 30 хоногийн хугацаа, мэдэгдэх арга, хөдөлмөрийн эрхийн маргаан шийдвэрлэх байгууллагад хандах дарааллыг тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Ажлаас гарах өргөдлийг ажил олгогч хүлээж авахгүй, гарын үсэг зурахгүй байсан ч ажилтан хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцлах тухай бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр мэдэгдсэн өдрөөс хойш 30 хоног өнгөрмөгц ажлын байраа орхих эрхтэй бөгөөд энэ тохиолдолд хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа цуцлагдсанд тооцно. Өөрөөр хэлбэл ажлаас гарах эрх нь ажил олгогчийн зөвшөөрөл, "зөвшөөрсөн" гэсэн тэмдэглэлээс хамаарахгүй. Гол нь мэдэгдлээ зөв хэлбэрээр, нотлогдохуйц байдлаар хүргүүлэх, дараа нь хуульд заасан хугацаа, журмыг баримтлах явдал юм.
Энэ нийтлэлд ажлаас гарах өргөдлийг ажил олгогч хүлээж авахгүй байгаа тохиолдолд иргэн ямар алхмыг дарааллаар хийх, ямар хугацаа хүлээх, хаана гомдол гаргах талыг практик жишээ, хуулийн заалттай холбон тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл
Ажилтан санаачилж гэрээг цуцлах эрх
Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 79 дүгээр зүйлээр ажилтан хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг өөрийн санаачилгаар цуцлах эрхтэй. Энэ эрх нь ажил олгогчийн зөвшөөрлөөс үл хамаарна. Мөн хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа дуусгавар болох үндэслэлийн дунд "хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцлах санаачилгыг ажилтан, ажил олгогчийн аль нэг нь гаргасан" гэсэн үндэслэл бий (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 78).
Хамгийн чухал заалт нь 79.2 дугаар зүйл юм:
Ажилтан хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцлах тухай ажил олгогчид бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр мэдэгдсэн өдрөөс хойш 30 хоног өнгөрмөгц ажлын байраа орхих эрхтэй бөгөөд энэ тохиолдолд хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа цуцлагдсанд тооцно.
(Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 79)
Эндээс харахад ажлаас гарах үйл явц нь ажил олгогчийн зөвшөөрөл шаарддаггүй мэдэгдэл юм. "Өргөдөл" гэдэг үг өдөр тутам хэрэглэгддэг боловч хуулийн утгаараа энэ нь хүсэлт биш, харин мэдэгдэл — ажилтан өөрийн эрхээ эдэлж буй тухай албан ёсны мэдэгдэл юм. Иймд ажил олгогч "хүлээж авахгүй", "гарын үсэг зурахгүй" гэх үйлдэл нь мэдэгдлийн хууль зүйн хүчийг устгахгүй.
Хугацаанаас өмнө гарахыг хүсвэл 79.3 дугаар зүйлээр ажилтан ажил олгогчтой тохиролцож болно. Гэхдээ тохиролцоо бол боломж, шаардлага биш — тохиролцоогүй тохиолдолд 30 хоногийн хугацаа хэвээр үйлчилнэ.
Мэдэгдэх хэлбэр — бичгээр эсхүл цахим
Хууль "бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр" гэж заасан нь чухал. Ажил олгогч цаасан өргөдлийг хүлээж авахгүй байгаа тохиолдолд цахим хэлбэрээр мэдэгдэх нь хуульд нийцсэн арга зам болно. Цахим шуудан, байгууллагын дотоод цахим систем, албан ёсны имэйл хаяг руу илгээсэн захидал нь мэдэгдэл болно. Гэхдээ мэдэгдсэн огноогоо баталгаажуулах нь маргаангүй байх гол нөхцөл.
Хөдөлмөрийн гэрээний хэлбэр ба мэдэгдлийн хамаарал
Хөдөлмөрийн гэрээг бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр үйлдэж, нэг хувийг ажилтанд өгөх үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 48). Гэрээ бичгээр байгаа эсэх нь ажлаас гарах мэдэгдлийн хүчинд нөлөөлөхгүй — гэрээ хийгээгүй байсан ч ажил үүрэг гүйцэтгэж эхэлснээр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа үүссэнд тооцогддог.
Гарах үед ажил олгогчийн хүлээх үүрэг
Гарах үйл явцыг зөв дуусгахын тулд ажил олгогч дараах үүргийг хүлээдэг:
- ажил хүлээлцэх, ажил үүргийн дагуу олгосон багаж, техник, баримт бичгийг нэг бүрчлэн хүлээлгэн авах (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 83);
- харилцаа дуусгавар болгосон тухай шийдвэрийг бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр гаргаж, ажилтанд танилцуулж, хувийг хүлээлгэн өгөх; татгалзвал оршин суугаа газрын хаягаар шуудангаар хүргэснээр танилцсанд тооцно;
- харилцаа дуусгавар болгосон өдөр шийдвэр, эрүүл мэндийн даатгалын дэвтэр, бусад баримт бичгийг хүлээлгэн өгч, цалин хөлс, олговор, тэтгэмжийг хууль, дотоод хэм хэмжээнд заасны дагуу олгох;
- ажилтны хүсэлтээр цалин хөлс, ажилласан хугацаа, ажил үүргийн талаарх тодорхойлолтыг ажлын таван өдөрт багтаан үнэн зөв гаргаж өгөх.
Хугацаа хэтэрсэн цалин, алданги
Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа дуусгавар болсон нь ажил олгогчоос ажилтанд ажилласан хугацаанд нь олгох цалин хөлс, алданги, олговор, нөхөн төлбөрөөс чөлөөлөгдөх үндэслэл болохгүй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 128). Цалин хөлсийг тогтоосон өдөр олгоогүй бол хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд олгох ёстой цалин хөлсний тэг аравны гурван хувьтай тэнцэх алданги тооцож ажилтанд нөхөн олгоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 124). Цалин хөлсийг сард хоёроос доошгүй удаа тогтсон өдөр олгох бөгөөд олгох өдрийг дотоод хэм хэмжээ, эсхүл хөдөлмөрийн гэрээнд тусгана (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 104).
Үндэслэлгүй цуцалсан бол нөхөн олговор
Хэрэв ажил олгогч ажлаас гарахыг зөвшөөрөхгүй гэсээр, эсрэгээрээ ажилтныг үндэслэлгүйгээр ажлаас халсан бол эрх бүхий байгууллагын шийдвэрээр ажлын байранд нь эгүүлэн тогтоосон тохиолдолд ажилтныг урьд нь эрхэлж байсан ажлыг гүйцэтгүүлж эхлүүлэх хүртэл хугацаанд өмнө нь авч байсан дундаж цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний олговрыг ажил олгогч нөхөн олгоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 127). Аж ахуйн нэгж, байгууллага, түүний салбар, нэгж татан буугдсанаас бусад тохиолдолд ажлын байр нь хэвээр хадгалагдаж байгаа ажилтны хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг хуульд зааснаас бусад үндэслэлээр ажил олгогчийн санаачилгаар цуцлахыг хориглоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 80).
Практик алхамууд
Доорх дараалал нь ажлаас гарах мэдэгдлээ ажил олгогч хүлээж авахгүй байгаа иргэний хийх ёстой үйлдлийг харуулав.
1. Мэдэгдлээ зөв бэлтгэ
- Гарах өдрөө тодорхой бич. Хуульд зааснаар мэдэгдсэн өдрөөс хойш 30 хоног өнгөрмөгц харилцаа цуцлагдсанд тооцогдоно.
- Хүсэлт гаргах бол 79.3 дугаар зүйлийн дагуу тохиролцох саналаа тусад нь бич.
- Мэдэгдлийн хоёр хувь үйлдэж, нэгийг нь ажил олгогчид үлдээх, нөгөөг нь өөртөө баталгаажуулан авах зорилгоор бэлтгэ.
2. Хэд хэдэн сувгаар зэрэг мэдэгдэж, огноог баталгаажуул
Ажил олгогч хүлээж авахгүй байгаа тул мэдэгдлийг нэг л аргаар хүргэх нь эрсдэлтэй. Дараах аргуудыг хослуулахыг зөвлөж байна:
- Хүлээн авах хэсэгт хувийг нь өгч, хүлээн авсан огноо, гарын үсэг, тамгатай болгох.
- Цахим хэлбэрээр — байгууллагын албан ёсны имэйл хаяг, дотоод цахим систем рүү илгээж, илгээсэн огноо, агуулга хадгалагдсан эх хувийг хадгалах.
- Шуудангаар — баталгаажсан шуудангаар ажил олгогчийн албан ёсны хаягаар хүргүүлэх; хүргэлтийн баримт хадгалах.
- Гэрч байлцуулж, мэдэгдэл хүлээлгэн өгсөн тухай акт үйлдэх.
Хуульд ажил олгогч мэдэгдэл өгсөн тухайгаа шаардлагатай тохиолдолд нотлох үүрэгтэй гэж заасан (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 80). Гэсэн ч мэдэгдсэн огноогоо өөрөө баталгаажуулсан байх нь дараагийн маргаанд хамгаалалт болно.
3. 30 хоногийн хугацааг хүлээ, ажил үүргээ үргэлжлүүлэн гүйцэтгэ
Мэдэгдсэн өдрөөс хойш 30 хоног өнгөрөх хүртэл ажил үүргээ хэвийн гүйцэтгэх нь чухал. Энэ хугацаанд ажил олгогч талыг сахилгын зөрчил гаргасан гэж үндэслэлгүй шийтгэхээс сэргийлнэ. Сахилгын зөрчил гаргасан тохиолдолд ажил олгогч мэдэгдэж, тайлбар авч, зөрчлийн шинж, үр дагаврыг харгалзан шийтгэл сонгож хэрэглэх үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 123).
4. Хугацаа дуусахад ажлаа хүлээлгэн өгөх
30 хоног өнгөрмөгц хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа цуцлагдсанд тооцогдоно. Ажил үүргийн дагуу олгосон багаж, техник, баримт бичиг, биет болон цахим мэдээллийг нэг бүрчлэн хүлээлгэн өгөх үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 83). Ажил олгогч хүлээлцэхээс татгалзвал гэрчтэй акт үйлдэж, хүлээлгэн өгсөн эд зүйлсийн жагсаалтыг баримтжуул.
5. Цалин, олговор, тодорхойлолтоо шаард
Гарах өдөр цалин хөлс, олговор, тэтгэмжийг олгох үүрэгтэй. Олгоогүй бол цалин хөлс, ажилласан хугацаа, ажил үүргийн талаарх тодорхойлолтыг ажлын таван өдөрт багтаан гаргуулах хүсэлтээ бичгээр гарга (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 83). Цалин хөлс хэтэрсэн тохиолдолд алданги тооцогдоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 124).
6. Маргаан гарвал шат дараатай хандах
Мэдэгдэл хүчингүй гэж ажил олгогч маргаан гаргасан, эсхүл цалин, олговор олгохгүй байгаа тохиолдолд доорх шат дарааллаар хандана.
7. Хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагчид хандах
Хөдөлмөрийн хууль тогтоомжийн биелэлтэд тавих хяналтыг хөдөлмөрийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага, хяналт шалгалт хэрэгжүүлэх эрх бүхий байгууллага, хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагч хэрэгжүүлнэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 161). Хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагч ажилтан, үйлдвэрчний эвлэлээс гаргасан гомдлын дагуу аж ахуйн нэгж, байгууллагад хяналт шалгалт хийх, зөрчлийг арилгуулах арга хэмжээ авах эрхтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 162).
Шүүхийн практик
Дээрх эх сурвалжийн хүрээнд энэ асуудалд хамаарах шүүхийн тодорхой шийдвэрийг иш татах боломжгүй тул зөвхөн хуулийн заалтад үндэслэсэн ерөнхий тайлбарыг өглөө. Хөдөлмөрийн эрхийн маргааныг шүүх шууд хянан шийдвэрлэх үндэслэлд 154.8 дугаар зүйлд заасны дагуу гаргасан гомдол, мөн 158.2.2-т зааснаар хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсан буюу дуусгавар болгосон тухай ажил олгогчийн шийдвэрийг үндэслэлгүй талаар ажилтны гаргасан гомдол багтана (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 158).
Практикт анхаарах зүйл: шүүхэд хандахаас өмнө хөдөлмөрийн эрхийн маргааныг урьдчилан шийдвэрлүүлэх шаардлагатай байж болох бөгөөд шүүх хөдөлмөрийн эрхийн маргааныг шүүхийн өмнөх шатанд шүүхийн эвлэрүүлэн зуучлалын журмаар урьдчилан шийдвэрлүүлэх эсэхийг шийдвэрлэнэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 158).
Түгээмэл асуултууд
Ажил олгогч өргөдөлд гарын үсэг зурахгүй бол ажлаас гарах боломжгүй юу?
Үгүй. Ажилтан хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцлах тухай ажил олгогчид бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр мэдэгдсэн өдрөөс хойш 30 хоног өнгөрмөгц ажлын байраа орхих эрхтэй бөгөөд энэ тохиолдолд хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа цуцлагдсанд тооцно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 79). Ажил олгогчийн зөвшөөрөл, гарын үсэг нь гарах эрхийг үүсгэх нөхцөл биш.
Өргөдлөө хүлээж аваагүй, гарын үсэг зураагүй гэдгийг яаж нотлох вэ?
Мэдэгдлээ хэд хэдэн аргаар баталгаажуулж болно. Хүлээн авах хэсэгт хувийг нь өгч, хүлээн авсан огноо, гарын үсэг, тамгатай болгох, агуулгыг нь шуудангаар хүргүүлэх, цахим хэлбэрээр илгээх зэргээр мэдэгдсэн огноогоо баримтжуулна. Маргаан гарах тохиолдолд мэдэгдэл өгсөн тухайгаа нотлох үүрэг нь ажил олгогчид хамаарна (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 80).
30 хоногийн хугацааг ажил олгогчтой тохиролцож богиносгож болох уу?
Болно. Хуульд заасан хугацаанаас өмнө хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа цуцлагдах хугацааг ажилтан ажил олгогчтой тохиролцож болно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 79). Тохиролцоог бичгээр баталгаажуулах нь дараагийн маргаанаас сэргийлнэ.
Ажил олгогч гарахыг зөвшөөрөхгүй, цалингаа өгөхгүй бол хаана гомдол гаргах вэ?
Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсан тухай шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл шийдвэрийг хүлээн авсан өдрөөс хойш 30 хоногийн дотор хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, эсхүл сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороонд хандана (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154). Цалин хөлөг олгоогүй бол хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагчид мөн хандах боломжтой (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 162).
Мэдэгдэл өгсөн ч ажил олгогч ажил хүлээлцэхгүй бол яах вэ?
Ажил олгогч ажил хүлээлцэхээс татгалзсан тохиолдолд мэдэгдэл, хүлээлцэх хуудас, ажлын багаж, баримт бичгийг хүлээлгэн өгсөн тухай акт зэргийг гэрчүүдийн оролцоотой баримтжуулж, хөдөлмөрийн эрхийн маргаан шийдвэрлэх байгууллагад хандах үндэслэл болгоно. Ажил хүлээлцэх үүрэг нь ажил олгогчид хамаарах бөгөөд харилцаа дуусгавар болсон тохиолдолд ажлыг бүрмөсөн хүлээн авах ёстой (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 83).
Дүгнэлт
Ажлаас гарах өргөдөл нь хуулийн утгаараа мэдэгдэл бөгөөд ажил олгогчийн зөвшөөрөл шаарддаггүй. Ажил олгогч хүлээж авахгүй, гарын үсэг зурахгүй байсан ч мэдэгдсэн өдрөөс хойш 30 хоног өнгөрмөгц хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа цуцлагдсанд тооцогдоно.
Практик зөвлөмж:
- Мэдэгдлээ хэд хэдэн сувгаар (хүлээн авах хэсэг, цахим, шуудан) хүргэж, огноог нь баталгаажуул.
- 30 хоногийн хугацаанд ажил үүргээ хэвийн гүйцэтгэж, сахилгын зөрчлөөс зайлсхий.
- Хугацаа дуусахад ажлаа хүлээлгэн өгөх актыг гэрчтэй үйлдэж, цалин, олговор, тодорхойлолтоо бичгээр шаард.
- Маргаан гарвал хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс → гурван талт хороо → шүүх гэсэн шат дарааллыг баримтал; цалин хөлсний зөрчилд хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагчид хандаж болно.
- Хугацааг хэтрүүлсэн ч хүндэтгэн үзэх шалтгаан байвал шүүхээс сэргээх асуудлыг шийдвэрлүүлж болно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 157).
