Хууль зүйн нийтлэл
Иргэний эрх зүй9 минут

Цалин олгоогүй хугацааны алдангийг хэрхэн тооцож нэхэмжлэх вэ?

Цалин хөлсийг тогтоосон хугацаанд олгоогүй үед алдангийг хэрхэн тооцож, хэзээ, хаана нэхэмжлэх талаар хууль зүйн дэлгэрэнгүй тайлбар, шүүхийн практикийн хамт.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух

Цалин хөлсөө тогтоосон хугацаанд авч чадаагүй ажилтанд нөхөн олгогдох алданги нь хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд олгох ёстой цалин хөлсний 0.3 хувьтай тэнцэнэ. Энэ нь Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 124 дугаар зүйлд шууд заагдсан бөгөөд ажилтан үүнийг ажил олгогчоос шаардах хууль ёсны бүрэн эрхтэй. Доор бид алдангийг хэрхэн тооцох, ямар баримт цуглуулах, хаана, хэзээ нэхэмжлэхийг алхам алхмаар тайлбарлалаа.

Алданги гэж юу вэ, яагаад тооцогддог вэ?

Алданги нь үүргээ зөрчсөн талыг санхүүгээр хариуцлага хүлээлгэх нэг хэлбэр юм. Иргэний эрх зүйд алдангийг хугацаа хэтрүүлсэн тал хоног тутамд тодорхой хувиар төлөхөөр тогтоосон анз гэж тодорхойлдог.

Хөдөлмөрийн харилцаанд энэ нь онцгой ач холбогдолтой, учир нь цалин хөлс бол ажилтны амьдралын үндсэн эх үүсвэр юм. Тиймээс хууль тогтоогч ажил олгогчид цалин хөлсийг цаг тухайд нь олгох хатуу үүрэг хүлээж, зөрчсөн тохиолдолд автоматаар алданги тооцогдохоор зохицуулсан.

Энэ алдангийг ажилтан тусгай гэрээ байгуулахгүйгээр шаардах эрхтэй — хуулиар шууд үүсдэг.

Хууль зүйн үндэслэл

Алданги тооцох үндсэн заалт

Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 124 дүгээр зүйлийн 124.1 дэх хэсэгт:

"Энэ хуулийн 104.1-д заасан өдөр ажил олгогч цалин хөлсийг олгоогүй бол хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд олгох ёстой цалин хөлсний тэг аравны гурван хувьтай тэнцэх алданги тооцож ажилтанд нөхөн олгоно."

Өөрөөр хэлбэл алданги тооцох гурван нөхцөл бий:

  1. Цалин хөлс олгох өдөр ирсэн байх;
  2. Ажил олгогч олгоогүй байх;
  3. Хэтэрсэн хоног бүрт 0.3 хувь тооцогдоно.

"Цалин хөлс" гэдэгт юу багтах вэ?

Алдангийн суурийг зөв тооцохын тулд цалин хөлсний бүрэлдэхүүнийг мэдэх нь чухал. Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 101 дүгээр зүйлийн 101.1 дэх хэсэгт:

"Цалин хөлс нь үндсэн цалин, нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, ээлжийн амралтын цалин, шагнал урамшууллаас бүрдэнэ."

Тиймээс алданги тооцохдоо зөвхөн үндсэн цалинг бус, тухайн хугацаанд олговол зохих бүх бүрэлдэхүүнийг харгалзана.

Цалин олгох өдрийг хэрхэн тодорхойлох вэ?

Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 104 дүгээр зүйлд цалин олгох журмыг нарийвчлан зохицуулсан:

  • 104.1 — Цалин хөлсийг сард хоёроос доошгүй удаа тогтсон өдөр олгох бөгөөд олгох өдрийг хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээ, эсхүл хөдөлмөрийн гэрээнд тусгана.
  • 104.2 — Цалин олгох өдөр амралт, баярын өдөр таарвал өмнөх ажлын өдөрт шилжинэ.

Хэрэв гэрээ эсвэл дотоод журамд өдрийг заагаагүй бол тухайн сарын сүүлийн өдрийг цалин олгох өдөр гэж үзнэ. Энэ дүгнэлтийг шүүх практикт тогтоосон (доорх Тогтоол #34998-ыг үзнэ үү).

Алданги тооцох практик алхамууд

Дараах дарааллаар алдангийг тооцож, нэхэмжлэл бэлтгэнэ.

Алхам 1: Цалин олгох ёстой өдрөө тогтоох

Эхлээд хөдөлмөрийн гэрээ, хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээ, цалин хөлсний журмыг шалгаж, цалин олгох тогтсон өдрийг олно. Хэрэв заагаагүй бол сарын сүүлийн өдрийг баримтлана.

Алхам 2: Хоцорсон хоногийн тоог гаргах

Хугацаа хэтэрсэн эхний өдрөөс бодитоор цалин авсан (эсвэл шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан) өдөр хүртэлх өдрийн тоог тоолно. Өдрийг тоолохдоо Иргэний хууль, 72 дугаар зүйлийн 72.1, 72.3 дахь хэсгийг баримтална — хугацааг үйл явдал болсон өдрийн дараагийн өдрөөс эхлэн тоолно.

Алхам 3: Алдангийн суурийг тодорхойлох

Олгох ёстой байсан цалин хөлсний дүнг гаргана. Энд тухайн сард олговол зохих үндсэн цалин, нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, шагнал урамшуулал зэргийг оруулна.

Алхам 4: Тооцооллыг гүйцэтгэх

Алданги = Олгох ёстой цалин хөлс × 0.3% × Хоцорсон хоногийн тоо

Жишээ: 2,000,000 төгрөгийн цалинг 30 хоногоор хоцруулсан бол: 2,000,000 × 0.003 × 30 = 180,000 төгрөгийн алданги тооцогдоно.

Алхам 5: Нотлох баримт цуглуулах

Дараах баримт бичгүүд нь нэхэмжлэлийн үндэс болно:

  • Хөдөлмөрийн гэрээ (цалин, олгох өдрийн нөхцөл);
  • Хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээ, цалин хөлсний журам;
  • Цалингийн хуудас, тооцооны баримт — 104.3 дахь хэсэгт зааснаар ажил олгогч цалин олгох бүрд бүрэлдэхүүн, суутгал, олгосон дүнг мэдэгдэх үүрэгтэй;
  • Банкны хуулга (цалин орж ирээгүйг нотлох);
  • Нийгмийн даатгалын дэвтэр.

Алхам 6: Нэхэмжлэл гаргах

Эхлээд ажил олгогчид бичгээр шаардлага тавьж, сайн дураар шийдвэрлэхийг санал болгоно. Үр дүнд хүрэхгүй бол доорх журмаар албан ёсоор хандана.

Хаана, хэзээ нэхэмжлэх вэ?

Шийдвэрлэх байгууллагын сонголт

Анхны ээлжид талууд харилцан тохиролцож шийдвэрлэх үүрэгтэй (154.1). Үүнээс хойш ажилтан хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, эсхүл сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороонд хандана (154.2).

Тодорхой тохиолдолд ажилтан шууд шүүхэд хандаж болно — тухайлбал хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсан, өөр ажилд шилжүүлсэн тухай шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзсэн тохиолдолд. Мөн маргаан таслах байгууллагаар шийдвэрлүүлэх боломжгүй гэж үзвэл шүүхэд хандаж болно (158.2).

Хугацаа — хамгийн чухал хязгаар

Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154 дүгээр зүйлийн 154.2.2 дахь хэсэгт зааснаар эрхээ зөрчигдсөнийг мэдсэн буюу мэдэх ёстой байсан өдрөөс хойш 90 хоногийн дотор хөдөлмөрийн эрхийн маргаан шийдвэрлэх байгууллагад хандах эрхтэй.

Хугацааг хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хэтрүүлсэн бол шүүх маргалдагч талын хүсэлтээр уг хугацааг сэргээж болно (157.1). Гэхдээ хугацааг алдах нь эрсдэлтэй тул аль болох хурдан арга хэмжээ авах нь зүйтэй.

Энэ хугацааг хэтрүүлсэн тохиолдолд алдангийн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон шүүхийн шийдвэр бий — Тогтоол #34998-д ажилтнууд 154.2.2, 154.8 дахь хэсэгт заасан хөөн хэлэлцэх хугацааг хэтрүүлсэн тул алданги нэхэмжлэх эрхээ алдсан.

Шүүхийн практик

Цалин хоцорсны алдангийг хүлээн зөвшөөрсөн шийдвэр

Тогтоол #8674-д Улсын дээд шүүх ажил олгогчийн цалин хөлс олгох үүргээ биелүүлээгүй зөрчлийг үндэслэн алданги тооцож, нийт 920,189 төгрөгийн нэхэмжлэлийг хангасан анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээсэн. Энэ хэрэгт ажилтан 2019 оны 4, 5 дугаар сарын цалингаас дутуу олгосон 669,314 төгрөг болон түүний алданги 250,875 төгрөгийг нэхэмжилж, шүүх хангажээ.

Алдангийн хэмжээг 50 хувиар хязгаарласан шийдвэр

Тогтоол #2566-д Улсын дээд шүүх ажилтны цалин хөлс төлөлтүүдийн саатуулан хожимдуулсны алданги 27,805,518 төгрөгийг гаргуулж, нийт 33,047,045 төгрөгийг ажилтны талд олгосон. Энэ нь олон жилийн турш цалин хоцорсон тохиолдолд алдангийн дүн ихээхэн өсөж болохыг харуулна.

Хугацаа хэтрүүлсний үр дагавар

Тогтоол #34998-д давж заалдах шатны шүүх нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон анхан шатны шийдвэрийг хэвээр үлдээсэн. Шүүх хөдөлмөрийн гэрээ эсхүл дотоод журамд цалин олгох өдрийг тодорхой заагаагүй тохиолдолд тухайн сарын сүүлийн өдрийг цалин олгох өдөр гэж үзэх ёстой бөгөөд ажилтнууд хөөн хэлэлцэх хугацааг хэтрүүлсэн гэж дүгнэсэн.

Энэ шийдвэрээс харахад нэхэмжлэл гаргах хугацааг маш нарийн сахих шаардлагатай.

Түгээмэл асуултууд

1. Цалин хөлс хэдэн хувийн алдангиар тооцогдох вэ?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 124.1 дэх хэсэгт зааснаар цалин хөлсийг тогтоосон өдөр олгоогүй бол хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд олгох ёстой цалин хөлсний 0.3 хувьтай тэнцэх алданги тооцож ажилтанд нөхөн олгоно.

2. Алдангийг ямар үндсэн дээр тооцох вэ, нэмэгдэл, шагналыг оруулах уу?

Алдангийг олгох ёстой цалин хөлсөөс тооцно. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 101.1 дэх хэсэгт цалин хөлс нь үндсэн цалин, нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, ээлжийн амралтын цалин, шагнал урамшууллаас бүрдэнэ гэж заасан тул тухайн хугацаанд олговол зохих бүрэлдэхүүнийг харгалзана.

3. Цалин олгох өдөр тодорхой заагаагүй бол хэзээнээс алданги тооцох вэ?

Хөдөлмөрийн гэрээ, дотоод журамд цалин олгох өдрийг тодорхой заагаагүй тохиолдолд тухайн сарын сүүлийн өдрийг цалин олгох өдөр гэж үзнэ. Иймээс сарын сүүлийн өдрийн дараагийн өдрөөс хугацаа хэтэрсэн хоногийг тоолж эхэлнэ.

4. Хэдэн хугацаанд алданги нэхэмжилж болох вэ?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 154.2.2 дахь хэсэгт зааснаар эрхээ зөрчигдсөнийг мэдсэн буюу мэдэх ёстой байсан өдрөөс хойш 90 хоногийн дотор хөдөлмөрийн эрхийн маргаан шийдвэрлэх байгууллагад хандана. Хугацааг хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хэтрүүлсэн бол шүүх сэргээж болно (157.1).

5. Ажлаас гарсны дараа ч алданги нэхэмжилж болох уу?

Болно. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 128.1 дэх хэсэгт зааснаар хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа дуусгавар болсон нь ажил олгогчоос ажилтанд ажилласан хугацаанд нь олгох цалин хөлс, алданги, олговор, нөхөн төлбөрөөс чөлөөлөгдөх үндэслэл болохгүй.

Дүгнэлт

Цалин олгоогүй хугацааны алданги нь ажилтны хууль ёсны эрх бөгөөд үүнийг шаардахын тулд дараах зүйлийг санаарай:

  • Алдангийн хэмжээ — олгох ёстой цалин хөлсний 0.3 хувь, хоног тутам (Хөдөлмөрийн тухай хууль 124.1);
  • Суурь — зөвхөн үндсэн цалин бус, цалин хөлсний бүх бүрэлдэхүүн (101.1);
  • Олгох өдөр — гэрээ, дотоод журамд заасан өдөр; заагаагүй бол сарын сүүлийн өдөр;
  • Хугацаа — эрх зөрчигдсөнийг мэдсэнээс хойш 90 хоног (154.2.2);
  • Хамгийн түрүүнд — ажил олгогчид бичгээр шаардлага тавьж, дараа нь маргаан шийдвэрлэх байгууллага, шүүхэд хандана.

Практик зөвлөмж: Цалин хоцорсон өдрөөс эхлэн цалингийн хуудас, банкны хуулга, гэрээ зэрэг нотлох баримтаа цуглуулж эхэл. Алдангийн тооцоог бичгээр гаргаж, ажил олгогчид албан ёсоор шаардлага хүргүүлснээр цаашдын маргаанд хүчтэй байр суурьтай орно. Хугацааг алдах нь нэхэмжлэлээ бүрмөсөн алдахад хүргэдэг тул хамгийн чухал алхам нь цаг тухайд нь арга хэмжээ авах явдал юм.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух