СӨХ-ийн камер ажиллаагүй үед эд зүйл алдагдвал хохирлыг хэн хариуцах вэ?

СӨХ нь камер ажиллаагүй үед эд зүйл алдагдсан тохиолдолд хохирлыг автоматаар хариуцах албагүй. Хариуцлага үүсэхийн тулд СӨХ нь дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийг хамгаалах, засвар үйлчилгээ хийх үүргээ буруутайгаар зөрчсөн, түүнээс эд зүйл алдагдах хохирол учирсан, эдгээрийн хооронд шалтгаант холбоо байгаа нь нотлогдох ёстой. Өөрөөр хэлбэл, "камер байсан ч ажиллаагүй" гэдэг дангаараа СӨХ-ны хариуцлагыг тогтоох үндэслэл болохгүй — энэ нь зөвхөн нотлох баримтын нэг хэсэг юм.

Энэ нийтлэлд камер, харуул хамгаалалт ажиллаагүй үед эд зүйл алдагдвал хэн, ямар үндэслэлээр хариуцах, хэрхэн нотлох, ямар алхам хийх талаар практик тайлбарлана. Энэ нь дээврээс ус алдах, хөршийн чимээ шуугиан зэрэг бусад маргаанаас ялгаатай — энд голчлон хамгаалалтын үүрэг болон гэм хор учруулсны хариуцлага-ын асуудал хөндөгдөнө.

СӨХ гэж юу вэ, ямар үүрэгтэй вэ

СӨХ нь орон сууцны байшингийн дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийг дундаа хамтран өмчлөх эрхийг хэрэгжүүлэх, байшингийн ашиглалтын хэвийн байдлыг хангах, сууц өмчлөгчдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах зорилготой, заавал гишүүнчлэлтэй холбоо гэж тодорхойлогдоно (СУУЦ ӨМЧЛӨГЧДИЙН ХОЛБООНЫ ЭРХ ЗҮЙН БАЙДАЛ, НИЙТИЙН ЗОРИУЛАЛТТАЙ ОРОН СУУЦНЫ БАЙШИНГИЙН ДУНДЫН ӨМЧЛӨЛИЙН ЭД ХӨРӨНГИЙН ТУХАЙ, 4). Энэ хуулийн зорилт нь ийм байшингийн дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийн өмчлөл, эзэмшил, ашиглалт, хамгаалалттай холбоотой харилцааг зохицуулахад оршино (СУУЦ ӨМЧЛӨГЧДИЙН ХОЛБООНЫ ЭРХ ЗҮЙН БАЙДАЛ, НИЙТИЙН ЗОРИУЛАЛТТАЙ ОРОН СУУЦНЫ БАЙШИНГИЙН ДУНДЫН ӨМЧЛӨЛИЙН ЭД ХӨРӨНГИЙН ТУХАЙ, 1).

СӨХ нь дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийн засвар, үйлчилгээг гэрээний үндсэн дээр мэргэжлийн байгууллагаар гүйцэтгүүлэх бөгөөд засвар, үйлчилгээ хийлгэх мэргэжлийн байгууллагаа чөлөөтэй сонгох эрхтэй (Сууц өмчлөгчдийн холбооны эрх зүйн байдал, нийтийн зориулалттай орон сууцны байшингийн дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийн тухай, 5). Гүйцэтгэх захирал нь дундын өмчлөлийн эд хөрөнгөд засвар, үйлчилгээ хийлгэх, орон сууцны хэвийн байдлыг хангах талаар үйлчилгээний мэргэжлийн байгууллагатай гэрээ байгуулах, биелэлтийг хангуулах үүрэгтэй (Сууц өмчлөгчдийн холбооны эрх зүйн байдал, нийтийн зориулалттай орон сууцны байшингийн дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийн тухай, 12).

Харуул хамгаалалт, камер зэрэг нь ихэвчлэн дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийн хамгаалалт, ашиглалтын хэвийн байдлыг хангах арга хэмжээний нэг хэсэг болдог. Тиймээс СӨХ-ны үүрэг нь хамгаалалтын тогтолцоог ажиллагаатай байлгах, засвар үйлчилгээг зохих ёсоор хийлгэх явдал юм.

СӨХ-ны гэрээний үүрэг зөрчигдвөл

Үүрэг гүйцэтгэгч хүлээсэн үүргээ зөрчсөн тохиолдолд үүрэг гүйцэтгүүлэгч учирсан хохирлоо арилгуулахаар шаардах эрхтэй (Иргэний хууль, 219). СӨХ нь хамгаалалтын үйлчилгээг гэрээний үндсэн дээр мэргэжлийн байгууллагаар гүйцэтгүүлдэг бол тухайн гэрээний үүрэг зөрчигдсөн эсэхийг эхлээд харах хэрэгтэй. Орон сууцны тухай хуульд засвар, үйлчилгээг гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүйгээс учирсан хохирлыг тухайн гэрээт мэргэжлийн байгууллага хариуцна гэж заасан (Орон сууцны тухай, 14).

Гэм хор учруулсны хариуцлага — гол үндэслэл

Бусдын эрх, амь нас, эрүүл мэнд, сэтгэцэд, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүнд, эд хөрөнгөд хууль бусаар санаатай буюу болгоомжгүй үйлдэл (эс үйлдэхүй)-ээр гэм хор учруулсан этгээд уг гэм хорыг хариуцан арилгах үүрэгтэй (Иргэний хууль, 497). Энэ зүйлд гурван чухал дэд заалт бий:

• Гэм хор учруулсан этгээд ийнхүү гэм хор учруулсан нь түүний буруугаас болоогүй гэдгийг нотолбол хуульд зааснаас бусад тохиолдолд хариуцлагаас чөлөөлөгдөнө (497.2).
• Гэм хор учруулахад хэд хэдэн этгээд оролцсон бол тэдгээр нь уг гэм хорыг хамтран хариуцана (497.3).

Байгууллага, ажил олгогчийн хариуцлага

Ажиллагсад хөдөлмөрийн гэрээ буюу албан тушаалын дагуу хүлээсэн үүргээ гүйцэтгэх явцад гэм буруутай үйлдэл (эс үйлдэхүй)-ээрээ бусдад учруулсан гэм хорын хариуцлагыг түүнийг ажиллуулж байгаа ажил олгогч хүлээнэ (Иргэний хууль, 498). Өөрөөр хэлбэл, СӨХ-ны ажилтан, гүйцэтгэх захирал, харуул хамгаалалтын ажилтан албан үүргээ гүйцэтгэх явцад буруутай үйлдэл гаргасан бол СӨХ хариуцаж болно.

Мөн хохирогч өөрөө санаатай буюу илтэд болгоомжгүй хандсан, эсхүл хууль тогтоомжид нийцсэн арга хэрэгслээр үүсч болох хохирлоос урьдчилан сэргийлэх оролдлого хийгээгүйгээс өөрт нь гэм хор учирсан бол байгууллагыг хариуцлагаас чөлөөлж болно (498.3).

Хохирлын хэмжээ

Үүрэг бүхий этгээд нь гэм хорыг арилгахдаа эд хөрөнгөд учруулсан бодит хохирол болон олох ёстой байсан орлогыг нөхөн төлөх үүрэгтэй (Иргэний хууль, 229). Гэм хорын хэмжээг тодорхойлохдоо хохирогчийн ашиг сонирхол, гэм хор учирсан нөхцөл байдал, гэм хор учруулагчийн гэм буруугийн хэр хэмжээг харгалзан үзнэ (229.2).

Бусдын эд хөрөнгөд гэм хор учруулсан этгээд уг гэм хорыг арилгахдаа гэм хор учруулахаас өмнө байсан байдалд нь сэргээх буюу учирсан хохирлыг мөнгөөр нөхөн төлнө (Иргэний хууль, 510).

Хөөн хэлэлцэх хугацаа

Бусдын эд хөрөнгөд гэм хор учруулснаас үүсэх үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа таван жил байна (Иргэний хууль, 75). Хугацааг шаардах эрх үүссэн үеэс, өөрөөр хэлбэл эрх зөрчигдсөн, эрх зөрчигдсөн тухай мэдсэн, эсхүл мэдэх ёстой байсан үеэс эхлэн тоолно (Иргэний хууль, 76).

Хохирол гарсан даруйд дараах дарааллаар ажиллана. Хугацаа алдах тусам нотлох баримт олох боломж багасдаг.

Камер ажиллаагүй, хамгаалалт сул байсан үед хохирлыг хэн хариуцах тухай шүүхийн шийдвэрүүдээс хэд хэдэн чухал дүгнэлт гарч байна.

Нэгд, СӨХ нь хамгаалалтын үүргээ зохих ёсоор гүйцэтгээгүй бол хохирлыг хариуцаж болно. Харуул хамгаалалтын гэрээний дагуу хамгаалж байсан худалдааны төвд хулгай орж, сейфнээс мөнгө алдагдсан хэрэгт шүүх талууд гэрээний үүргээ зохих ёсоор биелүүлээгүй, хохирол гарахад нөлөөлсөн байдлыг харгалзан хариуцагчийн хариуцлагын хэмжээг 50 хувиар тогтоосон. Хамгаалалтын байгууллага нь гэрээгээр хүлээсэн үүргээ өндөр сонор сэрэмжтэй гүйцэтгэх, өмч хөрөнгийн бүрэн бүтэн байдалд хяналт тавих үүрэгтэй байсан нь онцлог (Тогтоол #5493).

Хоёрт, хохирогч өөрөө буруутай бол хариуцлагын хэмжээ багасна. Орон сууцны дээврээс ус алдсаны улмаас учирсан хохирлын хэрэгт шүүх нэхэмжлэгчийн төлбөрөө хугацаанд нь төлдөггүй гэм бурууг харгалзан хохирлын хэмжээг багасгаж, СӨХ-өөс хохирлын тодорхой хэсгийг гаргуулсан (Тогтоол #4059). Энэ зарчим алдагдлын маргаанд ч адил хамаарна.

Гуравт, үйлдэл, хохирол, шалтгаант холбоо нотлогдохгүй бол нэхэмжлэл хэрэгсэхгүй болно. СӨХ-ны өрөөнд байрлуулсан эд зүйлсийг зөөж гэмтээж, үрэгдүүлсэн гэх маргаанд шүүх хариуцагчийн эд зүйл зөөсөн үйлдэл нь хууль бус биш, хохирол болон шалтгаант холбоо нотлогдоогүй гэж үзэн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон (Тогтоол #10443). Энэ нь СӨХ-ны үйлдэл хууль бус эсэх, хохирлын хэмжээ, шалтгаант холбоог тус тусад нь нотлох шаардлагыг онцолж байна.

Дөрөвт, СӨХ-ны буруу, хохирол, шалтгаант холбоо нотлогдсон бол хохирлыг гаргуулна. Нийтийн эзэмшлийн зам, талбайг хааж, нэвтрэх боломжийг хязгаарласантай холбоотой маргаанд шүүх нэхэмжлэлийн зарим шаардлагыг хангасан (Тогтоол #9466). Энэ нь нэвтрэх, ашиглах боломжийг хязгаарласан үйлдэл хохирол учруулсан нь нотлогдвол хариуцлага үүсэхийг харуулна.

Эдгээр шийдвэрээс харахад камер ажиллаагүй гэдэг нь дангаараа хариуцлага тогтоох үндэслэл биш, харин СӨХ-ны хамгаалалтын үүргийн зөрчил, гэм буруу, шалтгаант холбоотой хамт үнэлэгддэг.