Өөрөө авч чадахгүй нотлох баримтыг шүүхээр хэрхэн гаргуулах вэ?
Өөрөө авч чадахгүй нотлох баримтыг шүүхээр албадан гаргуулах журам, хүсэлтийн агуулга, шаардлагатай баримт, хугацаа, шүүхийн практикийг практик алхам алхмаар тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Хариуцагчийн гарт байгаа, эсхүл төрийн байгууллага, банк, ажил олгогч зэрэг гуравдагч этгээд хадгалж байгаа нотлох баримтыг та өөрөө авч чадахгүй бол шүүхэд хүсэлт гаргаж, шүүхээр албадан гаргуулж болно. Үүнийг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 38.3, 38.6, 46.3, 46.4 дүгээр зүйлүүд шууд зөвшөөрдөг. Гол нь хүсэлтээ зөв бүрдүүлж, ямар баримт хэнд байгаа, яагаад өөрөө авах боломжгүй, хэрэгт ямар ач холбогдолтой болохыг тодорхой заах шаардлагатай.
Энэхүү нийтлэлд иргэний хэргийн жишээгээр (жишээ нь цалин, тэтгэмж, нийгмийн даатгалын шимтгэлийн маргаан) өөрөө авч чадахгүй нотлох баримтыг шүүхээр хэрхэн гаргуулахыг алхам алхмаар тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл
Нотлох баримт гэж юу вэ, хэн гаргах үүрэгтэй вэ
Нотлох баримт гэдэг нь хэргийг шийдвэрлэхэд ач холбогдол бүхий, хуульд заасан арга хэрэгслээр олж авсан аливаа баримтат мэдээллийг хэлнэ. Үүнд зохигчийн тайлбар, гэрчийн мэдүүлэг, бичмэл ба цахим баримт, эд мөрийн баримт, шинжээчийн дүгнэлт, бичлэг, үзлэг, туршилтын тэмдэглэл зэрэг багтана (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 37).
Ерөнхийдөө зохигч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нь өөрийн шаардлага, татгалзлын үндэс болсон нотлох баримтаа өөрөө гаргаж өгөх, цуглуулах үүрэгтэй (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 38, 38.1). Энэ нь мэтгэлцэх зарчмын үндсэн агуулга юм (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 6, 6.3, 6.5).
Шүүх хэзээ албадан гаргуулах вэ
Хуульд шүүх дараах тохиолдолд нотлох баримтыг албадан гаргуулж болно гэж заасан:
-
Эсрэг талын хүсэлтээр — шүүх зохигч аль нэг талын хүсэлтээр эсрэг талаас нотлох баримтыг албадан гаргуулж болно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 38, 38.3).
-
Шүүх өөрөө бүрдүүлэх тохиолдол — хэрэг хянан шийдвэрлэхэд зайлшгүй шаардлагатай нотлох баримт нь:
- төрийн болон албаны нууц, байгууллагын нууц, хүний эмзэг мэдээлэлтэй холбоотой;
- өөр улс, орон нутагт байгаа учраас зохигч түүнийг өөрөө олж авах боломжгүй;
- туршилт, үзлэг, таньж олуулах, шинжилгээ хийлгэх, гэрчийн мэдүүлэг авах шаардлагатай
бол нотлох баримтыг хэргийн оролцогчийн хүсэлтээр шүүх бүрдүүлнэ (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 38, 38.6).
Энэ заалт нь "өөрөө авч чадахгүй" гэдэг нөхцөл байдлыг шууд хуульчсан хамгийн чухал үндэслэл юм.
Гуравдагч этгээд нотлох баримт гаргах үүрэг
Хэрэг хянан шийдвэрлэхэд зайлшгүй шаардлагатай, төрийн болон албаны нууц, байгууллагын нууц, хүний эмзэг мэдээлэлтэй холбоогүй нотлох баримтыг зохигчийн хүсэлтээр холбогдох иргэн, хуулийн этгээд, түүний албан тушаалтан гаргаж өгөх үүрэгтэй. Хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр татгалзвал шүүх албадан гаргуулна (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 46, 46.3, 46.4).
Мөн шүүхээс шаардсан бичмэл нотлох баримт, эд мөрийн баримтыг заасан хугацаанд гаргаж өгөх үүрэгтэй бөгөөд биелүүлээгүй гэм буруутай албан тушаалтан, иргэнд хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 46, 46.1, 46.2).
Хүсэлтийг шийдвэрлэх журам ба хугацаа
Шинэ нотлох баримт бүрдүүлэх талаар гаргасан хүсэлтийг бусад оролцогчийн саналыг сонсмогц шүүх бүрэлдэхүүн буюу шүүгч даруй шийдвэрлэнэ (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 105, 105.1).
Нотлох баримтыг анхан шатны шүүх хуралдаан эхлэхийн өмнө гаргаж өгнө (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 38, 38.7). Шүүх хуралдааны явцад шинээр нотлох баримт шаардагдвал шүүх хуралдааныг нэг удаа хойшлуулж болно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 38, 38.9).
Шүүхээс нотлох баримтыг бүрдүүлэх явцад гарсан зардлыг шүүхийн зардалд тооцно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 38, 38.10).
Мөн хэрэг үүсгэсэн шүүгч нь нэхэмжлэлийг хүлээн авсны дараа хэргийн оролцогчийн гаргасан хүсэлтийг үндэслэлтэй гэж үзвэл 38.6-д заасан ажиллагааг явуулах үүрэгтэй (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 67, 67.1.3).
Практик алхамууд
Доорх диаграм нь хүсэлт гаргахаас шүүх шийдвэрлэх хүртэлх үйл явцыг харуулав.
Алхам 1 — Ямар баримт хэнд байгааг тодорхойлох
Эхлээд та маргаандаа ямар баримт дутагдаж байгаа, түүнийг хэн, хаана хадгалж байгааг тодорхойлох хэрэгтэй. Жишээ нь цалин, тэтгэмжийн маргаанд дараахь баримт шаардлагатай байж болно:
- ажил олгогчийн нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн тайлан;
- банкны гүйлгээний хуулга;
- ажилтны цалингийн бүртгэл, тушаал;
- эрүүл мэндийн байгууллагын тодорхойлолт.
Эдгээрийг та өөрөө авах боломжгүй (ажил олгогч татгалздаг, байгууллага хувь хүнд олгодоггүй) бол шүүхээр гаргуулах үндэслэл үүснэ.
Алхам 2 — Бичгээр хүсэлт бэлтгэх
Хүсэлтийг шүүхэд бичгээр гаргана. Хүсэлтэд дараахь мэдээллийг заавал тусгана:
- Ямар нотлох баримт гаргуулахыг тодорхой бичих (баримтын нэр, төрөл, огноо).
- Хэн, хаана хадгалж байгаа (байгууллагын нэр, албан тушаалтан).
- Хэргийн ямар байдлыг батлахад ач холбогдолтой болохыг тайлбарлах.
- Өөрөө яагаад авч чадахгүй байгаа шалтгаан (татгалзсан, хувь хүнд олгодоггүй, өөр орон нутгийн байгууллага гэх мэт).
- Хэзээ гаргуулах хүсэлтийг (шүүх хуралдаан эхлэхээс өмнө гэх мэт).
Эдгээр мэдээлэл нь хуулийн 38.6-д заасан "шүүх бүрдүүлэх" нөхцөлтэй шууд уялдана.
Алхам 3 — Шүүхэд гаргаж, улсын тэмдэгтийн хураамжид анхаарах
Хүсэлтийг хэрэг хянан шийдвэрлэж байгаа шүүхэд гаргана. Хүсэлтийг хангахад гарсан зардлыг шүүхийн зардалд тооцдог (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 38, 38.10) тул энэ нь таныг нэмж урьдчилан төлөх үүрэг болохгүй.
Алхам 4 — Шүүхийн захирамжийг хүлээх ба биелүүлэх
Шүүх хүсэлтийг үндэслэлтэй гэж үзвэл захирамж гаргана. Байгууллага захирамжийг биелүүлэх үүрэгтэй. Татгалзвал албадан гаргуулах, хариуцлага хүлээлгэх арга хэмжээ авна (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 46, 46.2, 46.4).
Алхам 5 — Хэрэв шүүх татгалзвал
Шүүх хүсэлтийг хангахгүй орхивол түүнийг шийдвэрийн эсрэг давж заалдах журмаар гомдол гаргах үндэслэл болгож болно. Учир нь нотлох баримтыг дутуу бүрдүүлсэн нь анхан шатны шийдвэрийг хүчингүй болгох үндэслэл болдог (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 168, 168.1.7).
Мөн өөр орон нутгаас нотлох баримт бүрдүүлэх шаардлагатай бол шүүгч захирамж гарган зохих шүүхэд даалгавар өгч болно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 41, 41.1). Хилийн чанадад баримт бүрдүүлэх бол шүүх өөрөө эсхүл эрх бүхий байгууллагаар дамжуулан тухайн улсын байгууллагад хандаж болно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 39, 39.1).
Алхам 6 — Баримт ирсний дараа
Баримт ирсний дараа түүнийг шүүх хуралдаанд шинжлэн судлах, шаардлагатай бол шинжээчийн дүгнэлт гаргуулах боломжтой (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 110, 110.1). Баримт хуурамч болох нь мэдэгдвэл нотлох баримтаас хасуулах хүсэлт гаргаж болно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 110, 110.3).
Нэмэлт зөвлөмж: хэрэв баримт өөрчлөгдөх, устгагдах, нуун дарагдуулах эрсдэлтэй бол шүүхэд нотлох баримтыг хамгаалах хүсэлт гаргаж болно. Хүсэлтэд ямар баримтыг, ямар байдлыг батлахад ач холбогдолтой, хамгаалах болсон шалтгааныг заана (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 50, 50.1, 50.2).
Шүүхийн практик
Шүүхүүд нотлох баримтыг албадан гаргуулах хүсэлтийг үл хайхран, хэргийг дутуу баримтаар шийдвэрлэсэн тохиолдолд доод шатны шийдвэрийг хүчингүй болгож байгаа жишээ бий.
Жишээ 1 — Хөрөнгийн маргаан. Компанийн хувьцаа, үл хөдлөх эд хөрөнгийн гэрээний маргаанд анхан шатны шүүх нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон ч давж заалдах шатны шүүх шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин шийдвэрлүүлэхээр буцаасан. Учир нь хөрөнгө оруулалтын бодит байдал, санхүүгийн байдал, үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлийн үнэлгээг тогтоох нотлох баримт дутуу бүрдсэн байв. Энэ нь нотлох баримтыг дутуу бүрдүүлж хэргийг хянан шийдвэрлэсэн гэж үзэгдэж, шийдвэрийг хүчингүй болгох үндэслэл болсон (Тогтоол #34902).
Жишээ 2 — Сууц өмчлөгчдийн холбооны маргаан. Хариуцагч гишүүдийн хурлын тогтоол, тэмдэглэлтэй танилцах эрхтэй байсан тул холбогдох баримтыг албадан гаргуулах хүсэлт гаргасан боловч шүүх хангаагүй. Ингэж мэтгэлцэх зарчим, нотлох баримт бүрдүүлэх журмыг зөрчсөн тул давж заалдах шатны шүүх анхан шатны шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин шийдвэрлэхээр буцаасан (Тогтоол #33176). Энд шүүх зохигчийн хүсэлтээр эсрэг талын нотлох баримтыг албадан гаргуулж, хэргийг бүрэн бүрдүүлж хянах үүргээ тайлбарласан.
Жишээ 3 — Ажил гүйцэтгэх гэрээний маргаан. Давж заалдах шатны шүүх нотлох баримтыг албадан гаргуулах хүсэлтийг хангасан боловч захирамжийн биелэлт бүрэн хангагдаагүй байхад хэргийг шийдвэрлэсэн асуудал хяналтын шатны шүүхээр хянагдсан. Хяналтын шатны шүүх нотлох баримтыг шударгаар үнэлж, хэргийн бодит байдалд үндэслэлтэй дүгнэлт хийсэн эсэхийг шалгасан (Тогтоол #8926).
Эдгээр жишээнээс харахад хүсэлтээ зөв, бүрэн бүрдүүлж гаргах нь хэргийн үр дүнд шууд нөлөөлдөг.
Түгээмэл асуултууд
Өөрөө авч чадахгүй нотлох баримтыг шүүхээр гаргуулах хүсэлтийг хэзээ гаргах вэ?
Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 38.7-д зааснаар нотлох баримтыг анхан шатны шүүх хуралдаан эхлэхийн өмнө гаргаж өгнө. Шүүх хуралдааны явцад шинээр нотлох баримт шаардагдвал шүүх хуралдааныг нэг удаа хойшлуулж болно. Тиймээс хүсэлтээ хэрэг үүссэний дараа, шүүх хуралдаан эхлэхээс өмнө бичгээр гаргах нь хамгийн зөв.
Хүсэлтэд ямар мэдээлэл заавал тусгах ёстой вэ?
Хүсэлтэд ямар нотлох баримтыг, хэн хаана хадгалж байгааг, тухайн баримт хэргийн ямар байдлыг батлахад ач холбогдолтойг, мөн өөрөө яагаад олж авах боломжгүй байгаа шалтгааныг заана. Ингэснээр шүүх хүсэлтийг үндэслэлтэй эсэхийг шийдвэрлэнэ.
Нотлох баримт гаргуулах хүсэлтийг шүүх хэзээ шийдвэрлэдэг вэ?
Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 105.1-д зааснаар шинэ нотлох баримт бүрдүүлэх талаар гаргасан хүсэлтийг бусад оролцогчийн саналыг сонсмогц шүүх бүрэлдэхүүн буюу шүүгч даруй шийдвэрлэнэ.
Байгууллага нотлох баримт гаргаж өгөхөөс татгалзвал яах вэ?
Хэрэг хянан шийдвэрлэхэд зайлшгүй шаардлагатай, төрийн болон албаны нууц, байгууллагын нууц, хүний эмзэг мэдээлэлтэй холбоогүй нотлох баримтыг зохигчийн хүсэлтээр холбогдох иргэн, хуулийн этгээд гаргаж өгөх үүрэгтэй. Хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр татгалзвал шүүх түүнийг албадан гаргуулж, гэм буруутай албан тушаалтан, иргэнд хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ.
Шүүх нотлох баримт гаргуулах хүсэлтийг хангаагүй нь шийдвэрт хэрхэн нөлөөлдөг вэ?
Нотлох баримтыг албадан гаргуулах хүсэлтийг үндэслэлгүйгээр хангахгүй орхиж, улмаар хэргийг дутуу бүрдүүлсэн нотлох баримтын үндсэн дээр шийдвэрлэсэн бол давж заалдах шатны шүүх анхан шатны шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин шийдвэрлүүлэхээр буцааж болно.
Дүгнэлт
Өөрөө авч чадахгүй нотлох баримтыг шүүхээр гаргуулах нь иргэний хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны хамгийн чухал боломжуудын нэг юм. Дараахь зүйлийг санаарай:
- Үндэслэл нь хуульд тодорхой заагдсан — 38.3, 38.6, 46.3, 46.4 дүгээр зүйл.
- Хүсэлтээ бичгээр, бүрэн бүрдүүлж гарга: ямар баримт, хэн хадгалж байгаа, хэрэгт ямар ач холбогдолтой, өөрөө яагаад авч чадахгүй, хэзээ гаргуулах.
- Шүүх хуралдаан эхлэхийн өмнө гаргах нь зүйтэй (38.7).
- Баримт устгагдах, өөрчлөгдөх эрсдэлтэй бол нотлох баримтыг хамгаалах хүсэлт гарга (50 дугаар зүйл).
- Хүсэлтийг үл хайхран шийдвэрлэсэн тохиолдолд давж заалдах гомдол гаргах үндэслэл болно (168.1.7).
Хууль зүйн туслалцаа авахын тулд өмгөөлөгчтэй зөвлөлдөх нь хүсэлтийг зөв бүрдүүлэх, хугацааг алдахгүй байх баталгаа болно.