Шийдвэр гүйцэтгэл явагдаж байхад компанийн нэр дээр автомашин авахад юу шалгах вэ?
Шийдвэр гүйцэтгэл явагдаж байхад компанийн нэр дээр автомашин авахад юу шалгах вэ? Төлбөр төлөгчийн хөрөнгө, хувьцаа эзэмшигчийн эрх, хөрөнгийн эх үүсвэр, битүүмжлэл болон хууль ёсны гүйлгээний шалгуурыг тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Шийдвэр гүйцэтгэл явагдаж байгаа компанийн нэр дээр автомашин авах бол хамгийн түрүүнд тухайн компани төлбөр төлөгч мөн эсэх, түүний хөрөнгөд битүүмжлэл тавьсан эсэх, автомашины хөрөнгийн эх үүсвэр хууль ёсны эсэх, мөн хувьцаа эзэмшигчийн хувийн хөрөнгө компанийн өрийг даах эрсдэлтэй эсэхийг шалгах шаардлагатай. Хэрэв автомашиныг төлбөр төлөгч компанийн өмчлөлд бүртгүүлбэл шийдвэр гүйцэтгэгч түүнийг төлбөр төлөгчийн хөрөнгө гэж үзэн битүүмжлэх, хураах, худалдан борлуулах эрхтэй. Тиймээс энэ нийтлэлд ямар баримт, ямар эрх зүйн үндэслэлийг шалгах, ямар алхмыг дараалан хийхийг практик түвшинд тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл: төлбөр төлөгч гэж хэнийг тооцох вэ
Шийдвэр гүйцэтгэлийн ажиллагаанд оролцогч талуудыг хууль тодорхой тодорхойлдог. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 32-т зааснаар төлбөр төлөгч, төлбөр авагчийг иргэний шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны талууд гэнэ. Төлбөр авагчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн, үүргээ биелүүлээгүй гэж гүйцэтгэх баримт бичигт заасан хүн, хуулийн этгээдийг төлбөр төлөгч гэнэ (32.3).
Эндээс хамгийн чухал дүгнэлт гарна: төлбөр төлөгч нь гүйцэтгэх баримт бичигт заагдсан тодорхой хүн, хуулийн этгээд юм. Хэрэв та автомашиныг өөр компанийн нэр дээр бүртгүүлэх гэж байгаа бол тэр компани гүйцэтгэх баримт бичигт төлбөр төлөгчөөр заагдсан эсэхийг мэдэх ёстой.
Мөн компанийн хувьд хөрөнгийн хариуцлагын хүрээ чухал. Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9-д зааснаар компанийн эд хөрөнгө нь эзэмшиж байгаа эд хөрөнгө болон эд хөрөнгийн эрхээс бүрдэх бөгөөд компани нь эдгээр бүх эд хөрөнгөөрөө хариуцлага хүлээнэ (9.1). Харин хувьцаа эзэмшигч нь компанийн хүлээх үүргийг хариуцахгүй бөгөөд гагцхүү өөрийн эзэмшлийн хувьцааныхаа хэмжээгээр хариуцлага хүлээнэ (9.3).
Гэхдээ нэг чухал онцгой тохиолдол бий: хэрэв хувьцаа эзэмшигчийн компанид оруулсан эд хөрөнгө, эд хөрөнгийн эрх нь хувийн эд хөрөнгө, эд хөрөнгийн эрхээс тодорхой зааглагдаагүй бол уг хувьцаа эзэмшигч өөрийн бүх эд хөрөнгө, эд хөрөнгийн эрхээр компанийн өр төлбөрийг давхар хариуцна (9.5). Энэ заалт нь компанийн нэр дээр машин авахдаа хөрөнгийн зааглалтыг хэрхэн зөв хийх вэ гэдэг асуудалд шууд хамааралтай.
Шийдвэр гүйцэтгэгч ямар эрх хэмжээтэй вэ
Шийдвэр гүйцэтгэгч нь төлбөр төлөгчийн хөрөнгийг олж тогтоох, битүүмжлэх, хураах өргөн эрх хэмжээтэй. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 44-т иргэний шийдвэр гүйцэтгэлийг баталгаажуулах арга хэмжээг жагсаасан бөгөөд үүнд төлбөр төлөгчөөс хөрөнгийн тухай мэдүүлэг гаргуулах (44.2.3), төлбөр төлөгчийн эд хөрөнгө, түүний эрхийн бүртгэлийн талаар улсын бүртгэлийн байгууллагад хандаж лавлагаа, тодорхойлолт гаргуулах (44.2.11), төлбөр төлөгчийн бие, бэлэн мөнгө, бусад хөрөнгөд үзлэг хийх, тэдгээрийг битүүмжлэх, барьцаалах, хураан авах, худалдан борлуулах (44.2.8) зэрэг орно.
Өөрөөр хэлбэл, автомашиныг компанийн өмчлөлд бүртгүүлснээр шийдвэр гүйцэтгэгч улсын бүртгэлээс хөрөнгийг илрүүлж, төлбөр төлөгчийн хөрөнгө гэж үзэн битүүмжлэх бүрэн боломжтой. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 49-т хөрөнгийг битүүмжлэх, барьцаалах гэж тухайн хөрөнгийг захиран зарцуулах, эзэмших, ашиглах эрхийг хязгаарлах ажиллагааг ойлгоно гэж заасан (49.1).
Хамгийн чухал нь автомашиныг өмчлөх эрхийн бүртгэлтэй холбоотой. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 58-д шийдвэр гүйцэтгэгч төлбөр төлөгчийн гүйцэтгэх баримт бичгийн шаардлагыг хангахуйц хөрөнгийг олж тогтоох зорилгоор хөрөнгө, тэдгээрийн эрхийн талаар улсын бүртгэлийн байгууллагад хандаж лавлагаа гаргуулна гэж заасан.
Хөрөнгийн мэдүүлэг ба нуун далдлах эрсдэл
Төлбөр төлөгч хөрөнгийнхөө тухай үнэн зөв мэдүүлэх үүрэгтэй. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 46-д шийдвэр гүйцэтгэгч төлбөр төлөгчөөс хөрөнгийнхөө тухай бичгээр мэдүүлэг авч, мэдүүлгийг худал гаргасан тохиолдолд хүлээлгэх хариуцлагыг сануулна (46.1), төлбөр төлөгч мэдэгдсэнээс хойш 7 хоногийн дотор үнэн зөв мэдүүлэх үүрэгтэй (46.3) гэж заасан.
Хэрэв шийдвэр гүйцэтгэгч мэдүүлэг өгөхөөс зайлсхийсэн, худал мэдүүлсэн, хөрөнгөө нуун далдалсан гэх үндэслэлтэй бол түүний хөрөнгийг эрэн сурвалжилна (46.5). Эрэн сурвалжлах ажиллагааны талаар Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 57-д дэлгэрэнгүй зохицуулсан бөгөөд төлбөр төлөгч, түүний хөрөнгийн байгаа газар тодорхойгүй тохиолдолд шийдвэр гүйцэтгэгч бүрэн эрхийнхээ хүрээнд эрэн сурвалжилна (57.1).
Энэ нь автомашин авах гүйлгээний хувьд дараах эрсдэлийг бий болгоно: хэрэв автомашиныг төлбөр төлөгчийн эзэмшлээс нуун далдлах зорилгоор өөр этгээдийн нэр дээр бүртгэвэл уг гүйлгээ нь шийдвэр гүйцэтгэлээс зайлсхийх үйлдэл гэж үзэгдэж, хүчингүй болох, эрэн сурвалжлагдах эрсдэлтэй.
Практик алхамууд: гүйлгээний өмнө юу шалгах вэ
Доорх диаграм нь автомашин авах шийдвэр гаргахаас өмнө дагах шалгалтын дарааллыг харуулав.
Алхам 1: Компанийн эрх зүйн байдал ба төлбөр төлөгч эсэхийг шалгах
- Компани гүйцэтгэх баримт бичигт төлбөр төлөгчөөр заагдсан эсэх.
- Компанийн нэр, хаяг, хэлбэрийн тэмдэглэгээ зөв эсэх. Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 10-д компани оноосон нэртэй байх бөгөөд хэрэглэх тохиолдол бүрд нэрийн ард "ХК" буюу "ХХК" гэсэн ялгах тэмдэглэгээ заасан байна (10.1), компанийн оршин байгаа газар, шуудангийн хаягийг ерөнхий захиргаа байршин байгаа газраар тодорхойлно (10.4) гэж заасан.
- Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын төлбөртэй этгээдийн бүртгэл-ээс тухайн компанийг шалгах. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 47-д шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага иргэний шүүхийн шийдвэрийг биелүүлээгүй этгээдийн талаарх мэдээллийг цахим бүртгэлд оруулж, төлбөртэй этгээдийн бүртгэл хөтөлнө (47.1) гэж заасан.
Алхам 2: Битүүмжлэл, хураалтын төлөв шалгах
- Автомашины улсын бүртгэлд битүүмжлэл, барьцаа, захиран зарцуулах эрхийн хязгаарлалт байгаа эсэхийг улсын бүртгэлийн байгууллагаас лавлагаагаар шалгах.
- Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 49-ийн 49.7-д үл хөдлөх эд хөрөнгө болон өмчлөх, эзэмших, ашиглах эрхийг нь бүртгүүлбэл зохих бусад хөрөнгийг битүүмжилсэн тухай шийдвэрийг улсын бүртгэлийн байгууллагад хүргүүлнэ гэж заасан нь бүртгэлийн лавлагааны ач холбогдлыг харуулна.
- Битүүмжилсэн хөрөнгийг захиран зарцуулахыг хориглосон, эзэмших, ашиглах эрхийг хязгаарласан шийдвэрийг төлбөр төлөгч зөрчвөл хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ (49.8).
Алхам 3: Хөрөнгийн эх үүсвэр, хууль ёсны байдлыг шалгах
- Автомашины үнийг компани өөрийн хууль ёсны орлого, хөрөнгөөр төлж байгаа эсэх.
- Гүйлгээ нь талуудын бодит хүсэл зоригт нийцсэн, өмчлөх эрхийг үнэхээр шилжүүлэх зорилготой эсэх. Иргэний хууль, 112-т талууд шилжүүлж байгаа эд хөрөнгийн үнийг бүрэн төлснөөр өмчлөх эрх шилжинэ гэж тохиролцсон бол үнийг бүрэн төлснөөр өмчлөх эрх шинэ өмчлөгчид шилжинэ (112.1) гэж заасан.
- Худалдсан эд хөрөнгийг хэд хэдэн этгээдэд худалдсан тохиолдолд хамгийн түрүүнд эзэмшилдээ авсан худалдан авагч давуу эрхтэй гэдгийг санах (Иргэний хууль 250.1).
Алхам 4: Хувьцаа эзэмшигч, удирдлагын холбоог шалгах
- Компанийн 10-аас дээш хувийг эзэмшигч, компанийн үйл ажиллагааг бусад хэлбэрээр тодорхойлох эрх бүхий этгээдийн буруутай үйл ажиллагааны улмаас компанид учирсан эд хөрөнгийн хохирлыг тухайн этгээд өөрийн хөрөнгөөр компанийн өмнө хариуцна (Компанийн тухай хууль 9.4).
- Хэрэв автомашиныг хувь хүний нэр дээр авч, компани ашиглаж байгаа бол хөрөнгийн зааглалт тодорхой эсэхийг шалгах. Зааглалтгүй бол 9.5-д заасан давхар хариуцлагын эрсдэл үүснэ.
Алхам 5: Гэрээг зөв байгуулах
- Гэрээнд өмчлөх эрх шилжих мөчийг тодорхой заах.
- Гүйлгээний бүх баримт бичгийг хадгалах — энэ нь хожим шийдвэр гүйцэтгэлийн маргаанд өмчлөх эрхээ нотлох үндэс болно.
- Гүйлгээг шийдвэр гүйцэтгэлийн ажиллагаа эхэлсний дараа хийж байгаа бол энэ нь зайлсхийх зорилготой гэж үзэгдэх эрсдэлийг тооцох.
Шүүхийн практик: ямар тохиолдолд хөрөнгө чөлөөлөгдөж, ямар тохиолдолд битүүмжлэгддэг вэ
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны явцад хөрөнгийн өмчлөлийн маргаан хэрхэн шийдэгддэг талаар шүүхийн практик тодорхой чиглэл тогтоосон.
Хувьцаа эзэмшигчийн хувийн хөрөнгийг хамгаалсан тохиолдол. Компанийн нэр дээр хөрөнгө тогтоогдоогүй гэх үндэслэлээр 100 хувийн хувьцаа эзэмшигчийн өмчлөлийн орон сууцыг битүүмжилсэн асуудалд Улсын дээд шүүх Тогтоол #5426-д хөрөнгийг битүүмжилсэн тогтоолыг хүчингүй болгосон. Шүүх Компанийн тухай хуулийн 9.1, 9.3-т заасныг тайлбарлахдаа хувьцаа эзэмшигч нь компанийн өрийг өөрийн хувийн хөрөнгөөр хариуцахгүй тул түүний өмчлөлийн үл хөдлөх эд хөрөнгийг битүүмжилсэн нь хуульд нийцэхгүй гэж дүгнэсэн.
Мөн Тогтоол #6067-д төлбөр төлөгч компанийн 100 хувийн хувьцаа эзэмшигчийн өмчлөлийн орон сууц, авто зогсоолыг битүүмжилснийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэгч төлбөр төлөгч биш бөгөөд өөрийн өмчлөлийн хөрөнгийг битүүмжлэлээс чөлөөлүүлэх шаардлага гаргасан нь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 122.1-д нийцнэ гэж тогтоосон.
Хууль ёсны гүйлгээг хүлээн зөвшөөрсөн тохиолдол. Санхүүгийн түрээсийн гэрээгээр авсан тоног төхөөрөмжийг төлбөр төлөгчийн хөрөнгө гэж үзэх үндэслэл тогтоогдоогүй тул битүүмжлэлээс чөлөөлсөн асуудлыг Тогтоол #5480 харуулна. Энд шүүх гэрээний дагуу төлбөрөө бүрэн төлж барагдуулсны дараа өмчлөлийг шилжүүлэх нөхцөл нь Иргэний хуулийн 112.1-ийг зөрчөөгүй гэж дүгнэсэн.
Хөрөнгө битүүмжлэх хууль ёсны тохиолдол. Харин Тогтоол #7927-д төлбөр төлөгчийн мөнгөн хөрөнгө байхгүй тул эд хөрөнгө хураах ажиллагаа явуулсан нь хуульд нийцсэн, компани үйл ажиллагаа явуулаагүй байсан тул автомашинуудыг битүүмжлэн хураан авсан нь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 94.1.1-ийг зөрчөөгүй гэж дүгнэсэн.
Эдгээр шийдвэрээс харвал гол ялгаа нь хөрөнгийн эх үүсвэр, гүйлгээний хууль ёсны байдал, төлбөр төлөгчтэй холбоотой эсэхэд байна. Илүү дэлгэрэнгүй жишээг Тогтоол #5330, Тогтоол #10104-аас харж болно.
Түгээмэл асуултууд
Шийдвэр гүйцэтгэл явагдаж байгаа компанийн нэр дээр автомашин авбал тухайн машин битүүмжлэгдэх эрсдэлтэй юу?
Тийм, эрсдэлтэй. Хэрэв автомашиныг төлбөр төлөгч компанийн өмчлөлд бүртгүүлбэл шийдвэр гүйцэтгэгч түүнийг төлбөр төлөгчийн хөрөнгө гэж үзэж битүүмжлэх, хураах боломжтой. Шийдвэр гүйцэтгэгч 44.2.11-д зааснаар улсын бүртгэлээс хөрөнгийн мэдээлэл гаргуулж, 49 дүгээр зүйлээр хөрөнгийг битүүмжилнэ.
Компанийн хувьцаа эзэмшигчийн хувийн автомашиныг компанийн өрийн улмаас битүүмжилж болох уу?
Ерөнхийдөө болохгүй. Компанийн тухай хуулийн 9.3-д хувьцаа эзэмшигч нь компанийн үүргийг хариуцахгүй, зөвхөн өөрийн хувьцааныхаа хэмжээгээр хариуцлага хүлээнэ гэж заасан. Компанийн хөрөнгөөр төлбөр барагдуулах боломж бүрэн ашиглагдаагүй байхад хувьцаа эзэмшигчийн хувийн хөрөнгийг битүүмжилсэн нь хуульд нийцэхгүй гэж шүүх дүгнэдэг.
Автомашиныг компанийн нэр дээр биш, хувь хүний нэр дээр бүртгүүлбэл шийдвэр гүйцэтгэлээс зайлсхийсэн гэж үзэх үү?
Зөвхөн бүртгэлийн байршлаас хамааран дүгнэхгүй. Гэхдээ хөрөнгийг төлбөр төлөгчийн эзэмшлээс нуун далдлах, шийдвэр гүйцэтгэлээс зайлсхийх зорилготой гэж үзэх үндэслэл байвал шийдвэр гүйцэтгэгч 46.5, 57 дугаар зүйлээр хөрөнгийг эрэн сурвалжилж, 122.1-ээр өмчлөх эрхийн маргаан шүүхэд шийдэгдэнэ. Хууль ёсны, бодит гүйлгээ бол эрсдэлгүй.
Автомашин авахын өмнө компанид битүүмжлэл, шийдвэр гүйцэтгэлийн ажиллагаа байгаа эсэхийг хаанаас шалгах вэ?
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 47 дугаар зүйлээр шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага төлбөртэй этгээдийн бүртгэл хөтөлдөг. Мөн улсын бүртгэлийн байгууллагаас хөрөнгө, түүний эрхийн талаарх лавлагаа гаргуулах боломжтой (58 дугаар зүйл). Гүйлгээний өмнө эдгээр лавлагааг шалгах нь зүйтэй.
Битүүмжилсэн автомашиныг гуравдагч этгээд худалдан авбал эрхээ хэрхэн хамгаалах вэ?
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 122.1-д зааснаар төлбөр гаргуулахаар хураагдсан хөрөнгийн өмчлөх эрхтэй холбогдсон маргаан үүссэн тохиолдолд холбогдох хүн, хуулийн этгээд тухайн эд хөрөнгийг битүүмжлэх жагсаалтаас хасуулах, чөлөөлүүлэх тухай нэхэмжлэлийг шүүхэд гаргаж болно.
Дүгнэлт
Шийдвэр гүйцэтгэл явагдаж байхад компанийн нэр дээр автомашин авах нь хууль бус биш, гэхдээ маш болгоомжтой хандах шаардлагатай асуудал юм. Гол зөвлөмжүүдийг дараах байдлаар дүгнэе:
- Төлбөр төлөгчийн хөрөнгө, хувьцаа эзэмшигчийн эрх, компанийн эд хөрөнгийг тус тусад нь ялгаж ойлгох. Компанийн өр нь тухайн компанийн эд хөрөнгөөр хариуцагдана, хувьцаа эзэмшигчийн хувийн хөрөнгөөр биш (Компанийн тухай хууль 9.1, 9.3). Харин хөрөнгийн зааглалт хийгдээгүй бол 9.5-д заасан давхар хариуцлагын эрсдэл бий.
- Хөрөнгийн эх үүсвэр, гүйлгээний хууль ёсны байдлыг баримтжуулах. Гүйлгээг шийдвэр гүйцэтгэл эхэлсний дараа хийж байгаа бол зайлсхийх зорилготой гэж үзэгдэх эрсдэлийг тооцож, бодит хүсэл зориг, төлбөрийн баримтыг бүрэн хадгал.
- Битүүмжлэл, төлбөртэй этгээдийн бүртгэлийг урьдчилан шалгах. Улсын бүртгэлийн лавлагаа (58 дугаар зүйл), төлбөртэй этгээдийн бүртгэл (47 дугаар зүйл) зэргээр мэдээлэл цуглуул.
- Гэрээг зөв байгуулж, өмчлөх эрх шилжих мөчийг тодорхой заах. Иргэний хуулийн 112.1-д заасан нөхцөлийг гэрээнд тусга.
Хамгийн чухал нь: зорилго нь хууль ёсны гүйлгээ хийх, харин зээлдүүлэгч, төлбөр авагчийн эрхийг хохироохоос зайлсхийх явдал байх ёстой. Хэрэв гүйлгээний зорилго нь шийдвэр гүйцэтгэлээс зайлсхийх, хөрөнгө нуун далдлах байвал шүүх үүнийг хүлээн зөвшөөрөхгүй бөгөөд гүйлгээ хүчингүй болох, хөрөнгө эрэн сурвалжлагдах эрсдэлтэй. Эргэлзээтэй тохиолдолд хууль зүйн мэргэжилтнээс зөвлөгөө авахыг зөвлөж байна.