Хууль зүйн нийтлэл
Иргэний эрх зүй9 минут

Санхүүгийн түрээсийн хөрөнгийг буцаан авсан ч үлдэгдэл төлбөр нэхэмжилж болох уу?

Санхүүгийн түрээсийн хөрөнгийг буцаан авсан ч түрээслүүлэгч үлдэгдэл төлбөр нэхэмжилж болох эсэх, шаардлагын хэмжээг хэрхэн тодорхойлох, иргэний хийх алхмыг хууль зүйн үндэслэлтэй тайлбарлав.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух

Оршил

Санхүүгийн түрээсийн хөрөнгийг буцаан авсан ч түрээслүүлэгч үлдэгдэл төлбөрийг нэхэмжилж болно — гэхдээ бүх үлдэгдэл төлбөрийг бүтнээр нь биш, хөрөнгийн элэгдлийг тооцсон үнэ болон хэмнэгдсэн зардлыг хасч тооцсон хэмжээгээр нэхэмжилнэ. Энэ нь лизингийн харилцаанд хамгийн түгээмэл маргаан болдог асуудал бөгөөд иргэдийн хувьд "хөрөнгөө буцааж авсан бол яагаад дахин төлбөр төлөх ёстой гэж?" гэсэн ойлголтын зөрүүгээс үүсдэг. Хариулт нь гэрээ хэрхэн дуусгавар болсон, хэний буруугаас болсон, шаардлагын хэмжээг хуулийн аль заалтаар тодорхойлохоос шалтгаална.

Энэхүү нийтлэлээр санхүүгийн түрээсийн гэрээний онцлог, үлдэгдэл төлбөр нэхэмжилж болох үндэслэл, шаардлагын хэмжээг хэрхэн тооцох, иргэний хийх практик алхмуудыг тайлбарлана.

Хууль зүйн үндэслэл

Санхүүгийн түрээс гэж юу вэ

Санхүүгийн түрээсийн гэрээгээр түрээслүүлэгч нь гэрээнд заасан хугацаагаар түрээслэгчийн ашиглалтад эд хөрөнгө шилжүүлэх, түрээслэгч нь тогтмол хугацаанд түрээсийн төлбөр төлөх үүргийг тус тус хүлээнэ (Иргэний хууль, 312). Энэ харилцааны онцлог нь түрээслүүлэгч түрээслэгчийн хүсэлт, зааврын дагуу эд хөрөнгийг үйлдвэрлэх буюу худалдан авдагт оршино. Мөн гэрээний хугацаа дууссаны дараа эд хөрөнгийг худалдан авах эсвэл үргэлжлүүлэн түрээслэх нөхцөлийг гэрээнд зааж болно.

Санхүүгийн түрээсийн гэрээг бичгээр хийнэ. Гэрээнд гэрээний нийт үнэ, түрээсийн төлбөр, түүнийг төлөх журам, хугацаа, гэрээ хугацаанаас өмнө дуусгавар болох тохиолдолд гэрээний үнийг төлж дуусах журмыг заавал заана. Энэ журмыг зөрчсөн гэрээ хүчин төгөлдөр бус байна (Иргэний хууль, 313).

Санхүүгийн түрээсийн тусгай хуульд ч ижил зарчмыг тусгасан. Тухайлбал, түрээслүүлэгч нь түрээслэгчээс түрээсийн төлбөрийг гэрээнд заасан хугацаанд хүлээн авах, түрээслэгч үүргээ биелүүлээгүйн улмаас учирсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх, хууль, гэрээнд заасан үндэслэлээр түрээсийн зүйлийг буцаан авах, гэрээг цуцлах, үүнтэй холбогдсон зардлыг нөхөн төлүүлэхээр шаардах эрхтэй (Санхүүгийн түрээс /лизинг/-ийн тухай, 9).

Хамгийн чухал заалт — шаардлагын хэмжээг тодорхойлох

Үлдэгдэл төлбөрийн маргаанд хамгийн шууд хамаарах заалт бол Иргэний хууль, 315 юм. Түрээслэгчийн гэм буруугаар санхүүгийн түрээсийн гэрээ хугацаанаас өмнө дуусгавар болсон тохиолдолд түрээслүүлэгчээс тавих шаардлагын хэмжээг тодорхойлохдоо түрээсэлсэн эд юмсын элэгдлийг тооцсон үнэ, төлөгдөөгүй төлбөр болон хэмнэгдсэн бусад зардлыг харгалзан үзнэ.

Энэ заалт нь түрээслүүлэгчид "үлдэгдэл төлбөрийг бүтнээр нь" нэхэмжилэх эрх олгоогүй гэдгийг онцолж байна. Хөрөнгийг буцаан авснаар түрээслүүлэгч тухайн эд хөрөнгийг дахин ашиглах, худалдах боломжтой болдог тул түүний үнийг шаардлагаас хасах нь шударга ёсны зарчимд нийцнэ. Мөн санхүүгийн түрээсийн тусгай хуульд түрээслэгчийн гэм буруугаар гэрээ хугацаанаас өмнө дуусгавар болсон бол түрээслүүлэгчийн шаардлагын хэмжээг түрээсэлсэн эд хөрөнгийн элэгдлийг тооцсон үнийг харгалзан тодорхойлно гэж заасан (Санхүүгийн түрээс /лизинг/-ийн тухай, 16).

Түр зуур буцаан авах ба бүрэн дуусгавар болгох

Практикт иргэд "хөрөнгөө буцаан авсан" гэдгийг "гэрээ цуцлагдсан" гэж ойлгодог. Гэвч энэ хоёр нь ялгаатай. Түрээслүүлэгч түрээсийн төлбөрийг гурван удаа дараалан төлөөгүй, зөвшөөрөлгүйгээр бусдад шилжүүлсэн зэрэг тохиолдолд түрээсийн зүйлийг түр буцаан авах эрхтэй (Санхүүгийн түрээс /лизинг/-ийн тухай, 15). Харин нөхцөл арилмагц түрээслүүлэгч хөрөнгийг буцаан өгч, гэрээгээр хүлээсэн үүргээ үргэлжлүүлэн биелүүлэх үүрэгтэй. Иймд түр буцаан авсан тохиолдолд гэрээ хэвээр үргэлжилж, түрээсийн төлбөр үүсэж байна.

Гэрээг бүрмөсөн дуусгавар болгохдоо Иргэний хууль, 294 болон гэрээний нөхцөлийг баримтална. Гэрээнээс татгалзсанаас үүсэх үр дагаврыг Иргэний хууль, 204, Иргэний хууль, 205-д заасны дагуу шийдвэрлэнэ (Санхүүгийн түрээс /лизинг/-ийн тухай, 16).

Түрээслэгчийн гэм буруу байхгүй бол

Хэрэв гэрээ түрээслэгчийн буруугүйгээр дуусгавар болсон бол Иргэний хууль, 227-д зааснаар нэг тал гэрээнээс татгалзсан явдалд нөгөө тал буруугүй бол хохирол нэхэмжлэх үндэслэл хамаарахгүй. Мөн хөлслөгч өөрийн буруугүйгээр эд хөрөнгө ашиглах боломжгүй болсон бол хөлс төлөхөөс татгалзах эрхтэй (Иргэний хууль, 289).

Практик алхамууд

Хэрэв та санхүүгийн түрээсийн хөрөнгийг буцаан авсан бөгөөд үлдэгдэл төлбөр нэхэмжилсэн бол дараах дарааллаар ажиллана.

  1. Гэрээгээ сайтар уншиж, дуусгавар болсон эсэхийг тодорхойлох. Хөрөнгийг түр зуур буцаан авсан уу, эсвэл гэрээ бүрмөсөн цуцлагдсан уу? Гэрээнд хугацаанаас өмнө дуусгавар болох тохиолдолд гэрээний үнийг төлж дуусах журмыг хэрхэн заасан байгааг шалгана (Иргэний хууль, 313).
  2. Нэхэмжилсэн дүнгийн тооцоог бичгээр гаргуулах. Түрээслүүлэгчээс шаардлагын хэмжээг хэрхэн тооцсон тайлбарыг бичгээр гаргуулж, элэгдлийн үнэ, төлөгдөөгүй төлбөр, хэмнэгдсэн зардлыг тус тусад нь задаргаатай гаргуулна (Иргэний хууль, 315).
  3. Буцаан авсан хөрөнгийн бодит үнийг тодорхойлуулах. Хөрөнгийг буцаан авсан үеийн зах зээлийн үнэ, элэгдлийг тооцсон үнийг хасаж, шаардлагаас хасагдах ёстойг тооцоолно.
  4. Гэрээний стандарт нөхцөлийг шалгах. Хэрэв гэрээ нь бүх үлдэгдэл төлбөрийг нэхэмжлэх, гаргасан зардлыг хэт өндрөөр тооцох зэргээр нэг талд хэт ашигтай нөхцөл агуулж байвал энэ нь хүчин төгөлдөр бус байж болно (Иргэний хууль, 202).
  5. Эсэргүүцэл, тохиролцооны саналаа бичгээр гаргах. Илүүдэл хэмжээгээр нэхэмжилсэн бол үндэслэлтэй тооцоотойгоор эсэргүүцэл гаргана.
  6. Хөөн хэлэлцэх хугацааг шалгах. Гэрээний үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх тусгай хугацаа гурван жил байна (Иргэний хууль, 75).
  7. Шаардлагатай бол шүүхэд хандах. Хэрэв тохиролцоонд хүрэхгүй бол шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж, шаардлагын хэмжээг хуулийн дагуу тодорхойлуулахыг хүснэ (Иргэний хууль, 315).

Шүүхийн практик

Хуулийн 315 дугаар зүйлийн тооцооны зарчим нь маргааныг шийдвэрлэх гол хэмжүүр болдог. Түрээслүүлэгч хөрөнгийг буцаан авсны дараа түүнийг дахин худалдах, түрээслэх боломжтой болдог тул шүүх шаардлагын хэмжээг тодорхойлохдоо энэ нөхцөлийг заавал харгалздаг. Иргэдийн хувьд нэхэмжилсэн дүнгээс буцаан авсан хөрөнгийн үнийг хасч тооцуулах нь хамгийн үр дүнтэй хамгаалалт болдог.

Түүнчлэн гэрээний стандарт нөхцөлд нэг талд хэт ашигтай заалт байсан бол Иргэний хууль, 202-т үндэслэн хүчин төгөлдөр бус гэж үзүүлэх боломжтой. Ялангуяа гаргасан зардлыг хэт өндрөөр тооцож шаардах, бодит хохирлоос хэт давсан хэмжээний нөхөн төлбөр шаардах нөхцөл хүчин төгөлдөр бус байна.

Түгээмэл асуултууд

Түрээслүүлэгч хөрөнгийг буцаан авсны дараа үлдэгдэл төлбөр нэхэмжилж болох уу?

Тийм, болно. Түрээслэгчийн гэм буруугаар гэрээ хугацаанаас өмнө дуусгавар болсон бол түрээслүүлэгч үлдэгдэл төлбөрийг нэхэмжилж болно. Гэхдээ шаардлагын хэмжээг тодорхойлохдоо түрээсэлсэн эд юмсын элэгдлийг тооцсон үнэ, төлөгдөөгүй төлбөр болон хэмнэгдсэн бусад зардлыг заавал харгалзан үзнэ. Өөрөөр хэлбэл бүх үлдэгдэл төлбөрийг бүтнээр нь биш, эд хөрөнгийн буцаан авсан үнийг хасч тооцно.

Хөрөнгийг буцаан авсан нь гэрээг цуцалсантай адил уу?

Түр зуур буцаан авах нь гэрээг бүрэн цуцалсантай адилгүй. Түрээслүүлэгч төлбөр төлөөгүй зэрэг үндэслэлээр түрээсийн зүйлийг түр буцаан авах эрхтэй бөгөөд нөхцөл арилмагц хөрөнгийг буцаан өгч, гэрээгээр хүлээсэн үүргээ үргэлжлүүлэн биелүүлэх үүрэгтэй. Харин гэрээг бүрмөсөн дуусгавар болгосон бол үр дагаврыг тусад нь шийднэ.

Үлдэгдэл төлбөрийн шаардлагын хэмжээг хэрхэн тооцох вэ?

Хуульд зааснаар шаардлагын хэмжээг тодорхойлохдоо түрээсэлсэн эд юмсын элэгдлийг тооцсон үнэ, төлөгдөөгүй төлбөр болон хэмнэгдсэн бусад зардлыг харгалзан үзнэ. Практикт нийт үлдэгдэл төлбөрөөс буцаан авсан хөрөнгийн бодит үнийг хасаж, хэмнэгдсэн зардлыг ч тооцох шаардлагатай.

Гэрээнд бүх үлдэгдэл төлбөрийг нэхэмжилнэ гэж заасан бол хүчинтэй юу?

Стандарт нөхцөлөөр нэг талд хэт ашигтай, шударга ёсны зарчимд харш нөхцөл хүчин төгөлдөр бус байж болно. Ялангуяа гаргасан зардлыг хэт өндрөөр тооцож шаардах, бодит хохирлоос хэт давсан нөхөн төлбөр шаардах нөхцөл хүчин төгөлдөр бус байна. Иймд гэрээний заалт хуульд нийцэж байгаа эсэхийг тусад нь шалгах шаардлагатай.

Хэр удаан хугацаанд нэхэмжилж болох вэ?

Гэрээний үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх тусгай хугацаа гурван жил байна. Хөөн хэлэлцэх хугацааг шаардах эрх үүссэн үеэс эхлэн тоолно. Хугацаа өнгөрсөн бол үүрэг гүйцэтгэгч үүргээ гүйцэтгэхээс татгалзах эрхтэй.

Дүгнэлт

Санхүүгийн түрээсийн хөрөнгийг буцаан авсан ч үлдэгдэл төлбөр нэхэмжилж болно. Гэхдээ энэ нь "бүх үлдэгдэл төлбөрийг бүтнээр нь" гэсэн үг биш. Хуулиар шаардлагын хэмжээг тодорхойлохдоо элэгдлийг тооцсон үнэ, төлөгдөөгүй төлбөр, хэмнэгдсэн зардлыг харгалзан үзэхээр заасан.

Практик зөвлөмж:

  • Хөрөнгийг түр зуур буцаан авсан уу, гэрээ бүрмөсөн цуцлагдсан уу гэдгийг эхлээд тодорхойл.
  • Нэхэмжилсэн дүнгийн задаргааг бичгээр гаргуулж, буцаан авсан хөрөнгийн үнийг хасаж тооцуулахыг шаард.
  • Гэрээний хэт ашигтай стандарт нөхцөл байвал хүчин төгөлдөр бус гэж үзүүлэх боломжийг бодолцо.
  • Хөөн хэлэлцэх хугацааг санаж, шаардлагатай бол хууль зүйн мэргэжилтний тусламжтайгаар эрхээ хамгаал.

Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд таны тодорхой нөхцөл байдлын хууль зүйн дүгнэлт болохгүйг анхаарна уу.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух