Монголын Барилгын Үндэсний Ассоциацид гомдол гаргах үндэслэл, журам

Монголын Барилгын Үндэсний Ассоциаци (МБҮА) болон барилгын салбарын мэргэжлийн холбоодод хандаж гомдол гаргахдаа тухайн байгууллагын гишүүн компаниудын ёс зүй, ажлын чанарын зөрчил эсхүл тэдгээрийн хэрэгжүүлж буй төрийн шилжүүлсэн чиг үүрэгтэй холбогдуулан бичгээр гомдол гаргах бөгөөд уг гомдлыг хуульд заасны дагуу 30 хоногийн дотор шийдвэрлүүлэх эрхтэй.

Оршил ба хууль зүйн байр суурь

Монголын Барилгын Үндэсний Ассоциаци (МБҮА) нь барилгын салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуйн нэгжүүдийг нэгтгэсэн төрийн бус, мэргэжлийн байгууллага юм. Барилгын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 3-д зааснаар барилгын салбарт төрийн үйлчилгээ үзүүлэхэд олон нийтэд ил тод, нээлттэй, шуурхай байх, оролцогчдын эрх тэгш байдлыг хангах зарчмыг баримталдаг.

Түүнчлэн Барилгын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 34-ийн 34.2-т заасны дагуу төрийн захиргааны байгууллага нь тусгай зөвшөөрлийн бэлтгэл хангаж олгох, сургалт зохион байгуулах, мэргэшлийн зэрэг олгох, нэгдсэн бүртгэл хөтлөх зэрэг тодорхой чиг үүргийг төрийн бус байгууллагад гэрээгээр шилжүүлэн гүйцэтгүүлж болно. Иймд МБҮА нь төрийн шилжүүлсэн чиг үүргийг гүйцэтгэж байгаагийн хувьд захиргааны байгууллагын нэгэн адил иргэд, хуулийн этгээдийн өргөдөл, гомдлыг хүлээн авч шийдвэрлэх хууль зүйн үүрэг хүлээдэг.

Хууль зүйн үндэслэл ба эрх зүйн зохицуулалт

Иргэд болон хуулийн этгээдээс гомдол гаргах, түүнийг шийдвэрлэх үйл ажиллагаа нь дараах хууль тогтоомжийн хүрээнд зохицуулагдана:

1. Төрийн чиг үүргийг шилжүүлэн хэрэгжүүлэх: Барилгын Тухай 36.1 болон Барилгын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 36-д зааснаар Барилга, хот байгуулалтын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаас шилжүүлсэн чиг үүргийг гүйцэтгэж буй мэргэжлийн байгууллагын үйлдэл, эс үйлдэхүйд гомдол гаргаж болно.
2. Аюулгүй орчинд амьдрах ба гуравдагч этгээдийн эрхийг хамгаалах: Барилгын Тухай 36.2 болон Барилгын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7-д зааснаар барилгын үйл ажиллагаанд хууль тогтоомж, норм, нормативын шаардлага зөрчигдсөн эсхүл гуравдагч этгээдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах, ажиллах эрх ашиг хөндөгдсөн тохиолдолд иргэн, хуулийн этгээд гомдол гаргах эрхтэй.
3. Өргөдөл, гомдол гаргах болон шийдвэрлэх журам: Иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай, 1, Өргөдөл гомдлын тухай хууль 4.4-д заасны дагуу иргэд зөрчигдсөн эрх, ашиг сонирхлоо сэргээлгэхээр гомдол гаргана. Мөн Иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай, 7-д зааснаар холбогдох байгууллага өргөдөл, гомдлыг заавал хүлээн авч, хугацаанд нь шийдвэрлэх үүрэгтэй.
4. Ажил гүйцэтгэгчийн хариуцлага ба гомдлын хугацаа: Иргэний Хууль 349.1-д зааснаар барилга байгууламжийн далд доголдлыг ажил хүлээн авснаас хойш 3 жилийн дотор, Барилгын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 50-д зааснаар хууль зөрчсөн тохиолдолд торгууль оногдуулсан нь бусдад учруулсан хохирлыг нөхөн төлөх хариуцлагаас чөлөөлөхгүй.

Гомдол гаргах үндэслэлүүд

Иргэн, хуулийн этгээд дараах тодорхой тохиолдлуудад МБҮА болон холбогдох эрх бүхий байгууллагад гомдол гаргах боломжтой:

• Шилжүүлсэн төрийн чиг үүргийн зөрчил: МБҮА-аас тусгай зөвшөөрөл олгох бэлтгэл ажил, мэргэжлийн зэрэг олгох, сургалт зохион байгуулах үйл ажиллагаанд хууль бусаар саад учруулсан, алагчилж үзсэн, эсхүл үндэслэлгүйгээр татгалзсан.
• Захиалагчийн чиг үүргийн зөрчил: Барилгын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 37-д заасан захиалагчийн үүрэг болох барилга байгууламжийн талаарх мэдээллийг нийтэд нээлттэй байрлуулаагүй, газрын зөвшөөрөл ба техникийн нөхцөлгүйгээр иргэдээс хөрөнгө төвлөрүүлсэн, эсхүл ашиглалтад оруулаагүй барилгыг ашигласан.
• Гүйцэтгэгч компанийн чанар, аюулгүй байдлын зөрчил: Барилгын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 40-д заасан барилгын ажил гүйцэтгэгчийн үүрэг болох стандарт, баталгаажсан зураг төсөл зөрчсөн, гарал үүслийн гэрчилгээгүй чанаргүй барилгын материал ашигласан, барилгын талбайд хөдөлмөр хамгаалал, орчны аюулгүй байдлыг хангаагүй.
• Гишүүн байгууллагын мэргэжлийн ёс зүй: Ассоциацийн гишүүн компани гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүй, захиалагч болон гуравдагч этгээдэд хохирол учруулсан, мэргэжлийн ёс зүйн хэм хэмжээг зөрчсөн.

Гомдол гаргах ба шийдвэрлэх үйл ажиллагааны журам

Практик алхамууд ба шийдвэрлэх хугацаа:

1. Нотлох баримт бүрдүүлэх: Барилгын ажил гүйцэтгэх гэрээ, төлбөрийн баримт, гэрэл зураг, фото баримтжуулалт, барилгын техникийн хяналтын улсын байцаагчийн дүгнэлт, шинжээчийн баталгаажуулсан акт зэргийг хавсаргана.
2. Бичгээр өргөдөл үйлдэх: Иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай, 12 болон Өргөдөл гомдлын тухай хууль 10.1-д заасны дагуу гомдолд өөрийн овог, нэр, оршин суугаа хаяг, холбоо барих утас, гарын үсгийг заавал зааж, гомдлын утга, шаардлагаа тодорхой бичнэ.
3. Хүлээн авах ба бүртгэх: Иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай, 13-т зааснаар тухайн байгууллага гомдлыг хүлээн авсан даруйд бүртгэж, өөрийн харьяалах асуудал мөн эсэхийг тогтооно. Харьตราхгүй бол 3 хоногийн дотор харьяалах газарт шилжүүлнэ.
4. Шийдвэрлэх хугацаа: Иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай, 15, Иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай, 16 болон Өргөдөл гомдлын тухай хууль 16.1-д зааснаар гомдлыг хүлээн авсан өдрөөс хойш 30 хоногийн дотор шийдвэрлэнэ. Шаардлагатай тохиолдолд удирдах албан тушаалтан 30 хүртэл хоногоор сунгаж болно.

Үл хамаарах тохиолдол ба шүүхэд хандах эрх

МБҮА-д гомдол гаргах боломжгүй буюу ассоциацийн эрх хэмжээнд хамаарахгүй зарим тохиолдол байдаг. Үүнд:

• Захиргааны актын маргаан: Барилгын ажлын зөвшөөрөл олгох, цуцлах, барилга байгууламжийг ашиглалтад оруулах комиссын актай холбоотой маргааныг МБҮА шийдвэрлэхгүй. Уг маргааныг Захиргааны ерөнхий хууль болон Захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн дагуу дээд шатны байгууллага эсхүл Захиргааны хэргийн шүүхэд хандаж шийдвэрлүүлнэ.
• Гэрээний төлбөр ба гэм хорын хохирол: Барилгын ажил гүйцэтгэх гэрээний үүргийн биелэлт, ажлын хөлс гаргуулах, хохирол нөхөн төлүүлэхтэй холбоотой иргэний эрх зүйн маргааныг Иргэний хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн дагуу Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхээр шийдвэрлүүлнэ.
• Гэмт хэргийн шинжтэй үйлдэл: Барилга дээр хөдөлмөр аюулгүй байдал алдагдсанаас хүний амь нас, эрүүл мэндэд хохирол учирсан бол Цагдаа, Прокурорын байгууллагад хандана.

Шүүхийн практик жишээнүүд

Барилгын салбарын үйл ажиллагаа, комиссын дүгнэлт, ажил гүйцэтгэгчийн хариуцлагатай холбоотой шүүхийн практик тохиолдлуудаас дараах байдлаар анхаарах шаардлагатай:

1. Гүйцэтгэгчийн баримт бичгийн бүрдэл ба техникийн дүгнэлт:

   • Тогтоол #9860: Үндсэн гүйцэтгэгч нь ажлын гүйцэтгэлийн тэмдэглэлийг (улаан журнал) хүлээлгэн өгөх, барилгын техникийн болон чанарын дүгнэлт гаргах ажиллагаанд оролцох үүрэгтэй. Гэвч барилга ашиглалтад оруулах комиссын бүрэлдэхүүнийг томилох нь Засаг даргын бүрэн эрх тул гүйцэтгэгчийг комисст оролцуулахыг иргэний журмаар даалгах боломжгүй гэж шүүх дүгнэсэн.
   • Тогтоол #1191: Барилга байгууламжийг ашиглалтад оруулахдаа барилгын суурь, хана, хучилтын ажлыг гүйцэтгэсэн үндсэн гүйцэтгэгчийг оролцуулахгүйгээр комиссын акт гаргасан нь хууль бус бөгөөд ашиглалтад оруулахаас татгалзах үндэслэл болно.

2. Барилгын ашиглалтад оруулах акт ба бичиг баримтын шаардлага:

   • Тогтоол #3231: Туслан гүйцэтгэгч компанийг барилга ашиглалтад оруулах комиссын бүрэлдэхүүнд оролцуулаагүй нь комиссын дүгнэлтийг шууд хууль бус гэж үзэх үндэслэл болохгүй бөгөөд иргэний эрх зүйн гэрээний төлбөрийн маргаан нь захиргааны актын хууль ёсны байдалд нөлөөлөхгүй.
   • Тогтоол #640: Барилгын чанарын баталгаа болон барилга угсралтын ажлын актууд дутуу тохиолдолд комиссын дарга актад гарын үсэг зурахаас татгалзсан нь хууль ёсны үйлдэл юм.
   • Тогтоол #4352: Барилгын чанар, ашиглалтад оруулахтай холбогдуулан шаардаж болох Барилгын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 48-ийн 48.5-д заасан 11 төрлийн баримт бичгийг тодорхой нэрлэн зааж гаргуулахаар шүүхийн шийдвэрт оруулсан.

3. Барилгын норм, дүрэм ба орчны аюулгүй байдал:

   • Тогтоол #2768: Барилгын архитектур төлөвлөлтийн даалгавар ба ашиглалтад оруулах акт нь зэрэгцээ оршин суугчдын нарны тусгалын үргэлжлэх хугацаа болон эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхийг зөрчсөн нь шинжээчийн дүгнэлтээр тогтоогдсон тул захиргааны актыг хууль бус болохыг тогтоож шийдвэрлэсэн.
   • Тогтоол #9348: Барилгын норм ба дүрэм (БНбД) нь олон нийтийн аюулгүй байдал, барилгын чанарыг хангахад чиглэсэн техникийн зохицуулалт бөгөөд нийтийн ашиг сонирхлыг хамгаалдаг.
   • Тогтоол #1843: Мэргэжлийн хяналтын улсын байцаагч нь барилгын норм, стандартыг зөрчсөн зураг төсөлтэй холбогдуулан барилга угсралтын ажлыг зогсоох акт гаргах бүрэн эрхтэй.

4. Барилгын чанарын доголдол ба хохирол:

   • Тогтоол #9215: Барилгын далд доголдлын талаар ажил хүлээн авснаас хойш 3 жилийн дотор гомдол гаргах эрхтэй бөгөөд үл хөдлөх эд хөрөнгөтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа 6 жил байна.
   • Тогтоол #5882: Барилгын доголдолтой холбоотой маргаанд сантехникийн болон бохирын шугам сүлжээний доголдол нь үндсэн байртай холбоотой эсэхийг мэргэжлийн шинжээчийн дүгнэлтээр тогтоох шаардлагатай.
   • Тогтоол #5266, Тогтоол #1813: Гүйцэтгэгч барилгын ажлыг чанаргүй гүйцэтгэсэн, зураг төсөл заасны дагуу ажиллаагүй тохиолдолд захиалагч гэрээнээс татгалзаж, хохирол болон алдангийг нөхөн төлүүлж болно.
   • Тогтоол #9133, Тогтоол #9962: Барилгын материалын үнийн өсөлт эсхүл ашиглалтын явцад гарсан эвдрэл, гэмтлийг арилгуулахаар шаардахдаа гэрээний тусгай нөхцөл, төсвийн тооцоолол, шинжээчийн дүгнэлтийг тодорхой болгох хэрэгтэй.

Түгээмэл асуултууд (FAQ)

1. МБҮА-д гаргасан гомдлын хариуг ямар хугацаанд авах вэ?

Иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай, 16-д заасны дагуу гомдлыг хүлээн авснаас хойш 30 хоногийн дотор шийдвэрлэж, хариу өгнө. Шаардлагатай бол хугацааг 30 хүртэл хоногоор нэг удаа сунгаж болно.

2. МБҮА миний гомдлыг шийдвэрлэхгүй бол ямар байгууллагад хандах вэ?

Хэрэв МБҮА гомдлыг хугацаанд нь шийдвэрлэхгүй эсхүл шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл Барилга, хот байгуулалтын яам (төрийн захиргааны төв байгууллага), Хот байгуулалт, барилга захиалагчийн алба эсхүл Захиргааны Ерөнхий Хууль 99.1-д заасны дагуу Захиргааны хэргийн шүүхэд гомдол гаргаж болно.

3. Барилгын чанарын доголдлын талаар хэдэн жилийн дотор гомдол гаргаж болох вэ?

Иргэний Хууль 349.1-д зааснаар барилга байгууламжийн далд доголдлын талаар ажил хүлээн авснаас хойш 3 жилийн дотор гомдлын шаардлага гаргаж болно. Мөн үл хөдлөх эд хөрөнгөтэй холбоотой гэрээний шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа 6 жил байдаг.

4. МБҮА-ийн гишүүн бус компанид холбогдуулан МБҮА-д гомдол гаргаж болох уу?

МБҮА нь өөрийн гишүүн байгууллагад ёс зүйн ба гишүүнчлэлийн дагуу хариуцлага тооцох боломжтой. Захиалагч эсхүл гүйцэтгэгч нь гишүүн бус бол Барилгын хөгжлийн төв, Мэргэжлийн хяналтын холбогдох алба, эсхүл Шүүхэд шууд хандана.

Дүгнэлт / Гол санаа

Монголын Барилгын Үндэсний Ассоциацид гомдол гаргах нь барилгын салбарын чанар, стандартыг дээшлүүлэх, иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхийг хамгаалахад чиглэсэн чухал хэрэгсэл юм.

МБҮА нь төрийн шилжүүлсэн чиг үүргийг хэрэгжүүлж буй тохиолдолд иргэдийн өргөдөл, гомдлыг 30 хоногийн дотор шийдвэрлэх хууль зүйн үүрэгтэй. Гомдол гаргагч тал баримт сэлтээ бүрэн бүрдүүлж, бичгээр шаардлагаа тодорхойлох шаардлагатай бөгөөд тус ассоциацийн шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл дээд шатны төрийн байгууллага болон Шүүхэд хандан эрхээ хамгаалуулах боломжтой.