Жолоодох эрхгүй үедээ осол гаргавал хүлээх хариуцлага

Тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй үедээ зам тээврийн осол гаргасан тохиолдолд Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-д зааснаар 400 нэгжээр торгох шийтгэл хүлээх бөгөөд хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр, хүнд хохирол учруулсан эсхүл хүний амь нас хохирсон бол Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 27.10-д зааснаар 1-ээс 8 жил хүртэл хорих эсхүл зорчих эрхийг хязгаарлах ял шийтгүүлж, учирсан бүх гэм хорын хохирлыг Иргэний хууль, 497-д заасны дагуу өөрийн хөрөнгөөр бүрэн нөхөн төлөх хуулийн хатуу үүрэг хүлээнэ.

Тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийн үнэмлэхгүй, эсхүл жолоодох эрх нь дуусгавар болсон этгээд замын хөдөлгөөнд оролцох нь хууль бус үйлдэл юм. Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 18-д зааснаар үнэмлэхийн хугацаа дууссан, эрүүл мэндийн хувьд тэнцэхгүй болсон дүгнэлт гарсан, эсхүл жолоодох эрхийг хуульд заасны дагуу хасуулсан тохиолдолд жолоодох эрх дуусгавар болдог. Энэ үедээ замын хөдөлгөөнд оролцож осол гаргавал зөрчлийн, эрүүгийн болон иргэний иж бүрэн хариуцлага зэрэгцэн үүсдэг. Мөн Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 25-д заасны дагуу тухайн зөрчил, гэмт хэргийн шинжээс хамааран эрх бүхий байгууллага, шүүхээс хариуцлага оногдуулна.

Процессын тойм: Осол гаргахад үүсэх хариуцлага

Зөрчлийн хариуцлага: Гэмт хэргийн шинжгүй тохиолдолд

Зам тээврийн осол гаргасан ч бусдын эрүүл мэндэд хүндэвтэр болон хүнд гэмтэл учраагүй, хүний амь нас хохироогүй буюу гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнгүй тохиолдолд Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-д зааснаар зөрчлийн шийтгэл оногдуулна.

• Жолоодох эрхгүй замын хөдөлгөөнд оролцсон: Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 1-д зааснаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй (жолоодлогын дадлага хийхээс бусад тохиолдолд), эсхүл эрх нь дуусгавар болсон хүн тээврийн хэрэгсэл жолоодвол хүнийг 400 нэгж буюу 400,000 төгрөгөөр торгоно.
• Баримт бичиггүй жолоодсон: Жолоодох эрхтэй боловч Замын хөдөлгөөний дүрэмд заасан баримт бичиггүйгээр тээврийн хэрэгсэл жолоодсон бол Зөрчлийн Тухай хууль 8-д зааснаар хүнийг 25 нэгж (25,000 төгрөг)-өөр торгоно.
• Осол гаргаж хохирол учруулсан: Замын хөдөлгөөний дүрэм зөрчиж бусдын эрүүл мэнд (хөнгөн гэмтэл), эд хөрөнгөд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээргүй хохирол учруулсан бол Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 51-д зааснаар 100 нэгж (100,000 төгрөг)-өөр торгоно.
• Ослын газрыг орхиж зугтаасан: Зам тээврийн осолд холбогдсон жолооч ослын газрыг орхиж зугтаасан нь эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээргүй бол Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 18-д зааснаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 1 жилийн хугацаагаар хасаж, 100 нэгж (100,000 төгрөг)-өөр торгоно.

Эрүүгийн хариуцлага: Эрүүл мэнд, амь нас хохирсон тохиолдолд

Хэрэв жолоодох эрхгүй этгээд замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын журам зөрчсөний улмаас бусдын биед хүндэвтэр, хүнд хохирол учруулсан эсхүл хүний амь нас хохирсон бол Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 27.10-д зааснаар автотээврийн гэмт хэрэгт тооцогдож, ял шийтгэл хүлээлгэнэ. Жолоодох эрхгүй байсан нөхцөл байдал нь хэргийн хүндрүүлэх үндсэн шинж болдог.

1. Хүндэвтэр хохирол учруулсан бол

Тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй үедээ осол гаргаж хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учруулсан бол Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 27.10-ийн 2.2-т зааснаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 1 жилээс 3 жил хүртэл хугацаагаар хасаж, 6 сараас 3 жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл 6 сараас 3 жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ. Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 5.7-д заасны дагуу эрх хасах нэмэгдэл ялыг заавал оногдуулна.

• Шүүхийн шийдвэр: Б.Б нь тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй үедээ замын хөдөлгөөний дүрэм зөрчиж осол гарган бусдын биед хүндэвтэр хохирол учруулсан үйлдэлд шүүхээс тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 1 жил 6 сараар хасаж, 8 сарын хорих ял оногдуулсан (Тогтоол #2845).
• Шүүхийн шийдвэр: Жолоодох эрхгүйгээр осол гаргаж, хоёр хүний биед хүндэвтэр хохирол учруулсан Г.Ч-д шүүхээс жолоодох эрхийг 2 жилээр хасаж, 1 жил зорчих эрхийг хязгаарлах ял оногдуулсан байна (Тогтоол #3618).

2. Хүнд хохирол учруулсан эсхүл хүний амь нас хохирсон бол

• Хүний эрүүл мэндэд хүнд хохирол учруулсан: Жолоодох эрхгүй хүн бусдын эрүүл мэндэд хүнд хохирол учруулсан бол Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 27.10-ийн 2.2, 2.3-т зааснаар шүүхээс жолоодох эрхийг хасаж, хорих ял оногдуулдаг. Д.А нь жолоодох эрхгүй үедээ осол гаргаж зорчигчийн биед хүнд гэмтэл учруулсан үйлдэлд жолоодох эрхийг 3 жилээр хасаж, 3 жил хорих ял шийтгэсэн (Тогтоол #1450). Мөн Тогтоол #1054-т жолоодох эрхгүй этгээд осол гаргаж хүнд гэмтэл учруулсан хэрэгт 2 жил хорих ял оногдуулсныг дээд шүүх хэвээр үлдээсэн.
• Хүний амь нас хохирсон: Хөдөлгөөний аюулгүй байдлын журам зөрчсөний улмаас хүний амь нас хохирсон бол Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 27.10-ийн 3 дахь хэсэгт зааснаар жолоодох эрхийг 5-аас 8 жил хүртэл хугацаагаар хасаж, 1-ээс 5 жил хүртэл хорих ял оногдуулна. Хүний амь нас хохирсон нөхцөлд хохирлыг бүрэн арилгаагүй бол шүүх ялыг тэнсэхээс татгалздаг (Тогтоол #1927, Тогтоол #2114, Тогтоол #3013).

3. Авто тээврийн гэмт хэрэг үйлдэж зугтаасан бол

Осол гаргаж бусдын эрүүл мэндэд хохирол учруулсан жолооч хэргийн газрыг зориуд орхиж зугтаавал Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 27.11-д зааснаар 450-аас 2,700 нэгжээр торгох, 240-өөс 720 цаг нийтэд тустай ажил хийлгэх, эсхүл 1-ээс 6 сар хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ялыг нэмж хариуцна (Тогтоол #2398).

Иргэний эрх зүйн хариуцлага: Гэм хорын хохирлыг нөхөн төлөх

Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12-ийн 2.4-т зааснаар замын хөдөлгөөнд оролцогч нь осол гэмтлийн улмаас учирсан хохирлоо хуульд заасны дагуу нөхөн төлүүлэх эрхтэй. Жолоодох эрхгүй этгээдийн хувьд гэм хорын хохирол дараах хуулийн үндэслэлээр үүснэ:

1. Гэм хор учруулсны хариуцлага: Иргэний хууль, 497-ийн 1-д зааснаар бусдын амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд хууль бусаар санаатай буюу болгоомжгүй үйлдлээр гэм хор учруулсан этгээд уг гэм хорыг хариуцан арилгах үүрэгтэй (Тогтоол #2845, Тогтоол #9716).
2. Эрүүл мэндэд учирсан хохирлыг арилгах: Иргэний хууль, 505-д зааснаар эмчилгээ, сувилгааны бодит зардал, эм тариа, асарч сувилах хөлс, мөн хохирогчийн хөдөлмөрийн чадвараа алдсанаас дутуу авсан цалин хөлс, орлогын зөрүүг бүрэн төлнө (Тогтоол #9666, Тогтоол #9078, Тогтоол #9595).
3. Эд хөрөнгийн хохирол: Иргэний хууль, 510-д зааснаар мөргүүлсэн тээврийн хэрэгслийн үнэлгээгээр тогтоогдсон засварын зардал, эвдэрсэн эд ангийн бодит төлбөрийг мөнгөн дүнгээр нөхөн олгоно (Тогтоол #6798, Тогтоол #10796).
4. Нийтийн эзэмшлийн зам, байгууламжийн эвдрэл: Зам, тэмдэг тэмдэглэгээ, гэрэлтүүлэг, хашлага гэмтээсэн бол Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.4-ийн 1 болон Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.5-ийн 6-д заасны дагуу учруулсан хохирлыг нөхөн төлүүлж, хүнийг 300-аас 500 нэгжээр торгоно.

Жолоо шилжүүлсэн ба тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчийн хариуцлага

Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13-ийн 3 дахь хэсэгт зааснаар иргэн, хуулийн этгээд замын хөдөлгөөнд оролцогчид хууль тогтоомж зөрчихийг аливаа хэлбэрээр албадан тулгах, дэмжихийг хориглодог.

• Жолоо шилжүүлсэн зөрчил: Тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй эсхүл эрх нь дуусгавар болсон хүнд жолоогоо шилжүүлбэл Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 2-т зааснаар 100 нэгж (100,000 төгрөг)-өөр торгоно. Мөн согтууруулах ундаа хэрэглэсэн этгээдэд шилжүүлбэл Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 3-т зааснаар 100 нэгжээр торгоно.
• Эрхгүй хүнээр жолоодохыг шаардсан үйлдэл: Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 54-т зааснаар эрхгүй, эсхүл эрх нь дууссан, согтуу этгээдээр тээврийн хэрэгсэл жолоодохыг шаардсан буюу нөлөөлсөн иргэнийг 20 нэгж (20,000 төгрөг), хуулийн этгээдийг 200 нэгж (200,000 төгрөг)-өөр торгоно.
• Өмчлөгчийн иргэний хариуцлага: Иргэний хууль, 499-ийн 4-т зааснаар тээврийн хэрэгсэл ашиглагчийг өмчлөгч буюу эзэмшигч өөрөө томилсон буюу шилжүүлэн өгсөн бол бусдад учирсан гэм хорыг өмчлөгч буюу эзэмшигч хариуцан арилгах үүрэг хүлээнэ (Тогтоол #1182, Тогтоол #7306, Тогтоол #2997).
• Хамтран хариуцах үүрэг: Осол гаргасан жолооч болон автомашин эзэмшигч нь шүүхийн шийдвэрээр хамтран хариуцагчаар татагдаж, хохирлыг хувь тэнцүүлэн төлөх үүрэг хүлээдэг (Тогтоол #2520, Тогтоол #2327, Тогтоол #9078). Харин эрхгүй этгээдэд машинаа шилжүүлж өгсөн өмчлөгчийн өөрийнх нь болгоомжгүй үйлдэл нөлөөлсөн бол шүүх түүнд учирсан хохирлын нөхөн төлбөрийг багасгах үндэслэл болдог (Тогтоол #2056, Тогтоол #1580).

Албан журмын даатгал ба хохирол нөхөн төлүүлэх онцлог

Жолоочийн даатгалын тухай, 5-д зааснаар тээврийн хэрэгслийн өмчлөгч бүр жолоочийн хариуцлагын даатгалд заавал даатгуулах үүрэгтэй. Гэвч жолоодох эрхгүй этгээд осол гаргасан тохиолдолд даатгалын харилцаа дараах байдлаар зохицуулагдана:

• Жолоочийн даатгалын сангийн төлбөр: Жолоодох эрхгүй, даатгалгүй этгээд осол гаргаж бусдын амь нас, эрүүл мэндэд хохирол учруулсан тохиолдолд хохирогчийг хамгаалах үүднээс Жолоочийн даатгалын тухай, 18-д зааснаар Жолоочийн даатгалын сангаас нөхөн төлбөрийг хуульд заасан журмаар олгож болно.
• Буцаан нэхэмжлэх (Регресс) эрх: Жолоочийн даатгалын тухай, 20-д зааснаар даатгагч болон Жолоочийн даатгалын сан нь хохирогчид олгосон нөхөн төлбөрөө даатгалгүй, жолоодох эрхгүйгээр гэм буруутай осол гаргасан жолоочоос бүрэн дүнгээр нь буцаан нэхэмжлэн гаргуулдаг. Энэ нь жолоодох эрхгүй этгээд ямар ч тохиолдолд санхүүгийн хариуцлагаас мултрах боломжгүйг илэрхийлнэ.

Түгээмэл асуултууд

1. Жолоодох эрхийн үнэмлэхээ гэртээ мартсан үедээ осол гаргавал "эрхгүй"-д тооцогдох уу?

Үгүй. Жолоодох эрхтэй боловч үнэмлэхээ биедээ авч яваагүй бол Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 6-д зааснаар "баримт бичиггүй тээврийн хэрэгсэл жолоодсон" гэж үзэн 25,000 төгрөгөөр торгоно. Харин эрхийн үнэмлэхийн хугацаа нь дууссан, шүүх болон цагдаагийн шийдвэрээр эрхээ хасуулсан, эсхүл жолооны эрх огт авч байгаагүй бол Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 18-д зааснаар жолоодох эрхгүй этгээдэд шууд тооцогдоно.

2. Жолоодох эрхгүй этгээдийн гаргасан ослын хохирлыг даатгалын компани төлөх үү?

Даатгалын компаниуд гэрээний дагуу жолоодох эрхгүй этгээдийн учруулсан эд хөрөнгийн хохиролд нөхөн төлбөр олгохоос татгалздаг. Хэрэв хохирогчийн амь нас, эрүүл мэндэд хохирол учирч, Жолоочийн даатгалын сан эсхүл даатгагчаас хохирогчид төлбөр олгосон тохиолдолд Жолоочийн даатгалын тухай, 20-д заасны дагуу даатгалын байгууллага уг төлсөн мөнгөө буруутай жолоочоос 100 хувь буцаан нэхэмжилж гаргуулна.

3. Насанд хүрээгүй хүүхэд жолоодох эрхгүйгээр осол гаргавал хэн хариуцлага хүлээх вэ?

Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 53-т зааснаар асран хамгаалагч хүүхдийг харгалзах хүнгүй замын хөдөлгөөнд оролцуулж зөрчил гаргуулсан бол торгоно. Мөн Иргэний хуулийн дагуу тухайн хүүхдэд автомашин жолоодох боломж олгосон, жолоо шилжүүлсэн өмчлөгч буюу эцэг эх нь иргэний хариуцагчаар татагдаж, бусдад учирсан бүх гэм хорын хохирлыг нөхөн төлөх хуулийн үүрэг хүлээнэ (Тогтоол #1054, Тогтоол #1580).

4. Жолоодох эрхгүй явсан боловч зам тээврийн осолд нөгөө талын жолооч буруутай байвал яах вэ?

Ослын гэм бурууг Замын цагдаагийн алба болон шинжээчийн дүгнэлтээр хэн нь дүрэм зөрчсөнөөр тогтооно. Хэрэв нөгөө жолооч Замын хөдөлгөөний дүрэм зөрчсөн нь осол гарах гол шалтгаан болсон бол гэм хорын хохирлыг буруутай жолооч хариуцна (Тогтоол #9506). Гэсэн хэдий ч та өөрөө жолоодох эрхгүй замын хөдөлгөөнд оролцсон тул Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 1-д заасны дагуу 400,000 төгрөгийн торгуулийн шийтгэлийг бие даан заавал хүлээнэ.

Дүгнэлт / Гол санаа

• Зөрчил ба эрүүгийн ял: Жолоодох эрхгүйгээр тээврийн хэрэгсэл жолоодсон л бол 400,000 төгрөгийн торгууль хүлээх ба осол гаргаж хүний биед хүндэвтэр, хүнд гэмтэл учруулсан эсхүл хүний амь нас хохироосон бол 1-ээс 8 жил хүртэл хорих ял, эрх хасах нэмэгдэл ял оногдуулдаг.
• Иргэний хариуцлагын бүрэн дарамт: Жолоодох эрхгүй жолоочийн учруулсан хохирлыг даатгал нөхөхгүй тул эмчилгээний зардал, хөдөлмөрийн чадвар алдалтын зөрүү, эд хөрөнгийн үнэлгээний төлбөрийг хувийн хөрөнгөөрөө бүрэн хариуцна.
• Өмчлөгчийн эрсдэл: Тээврийн хэрэгслээ эрхгүй этгээдэд шилжүүлсэн өмчлөгч Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-оор торгуулах төдийгүй Иргэний хууль, 499-ийн 4-т зааснаар учирсан бүх гэм хорыг хамтран төлөх хариуцлагад унадаг.