Жолоодох эрхгүй үедээ осол гаргавал хүлээх хариуцлага

Тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй үедээ зам тээврийн осол гаргасан тохиолдолд Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-д зааснаар торгууль оногдуулах ба хүний эрүүл мэнд, амь насанд хохирол учруулсан бол Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 27.10-д зааснаар 1-ээс 8 жил хүртэл хорих, зорчих эрхийг хязгаарлах ял шийтгэж, учирсан бүх гэм хорын хохирлыг иргэний журмаар нөхөн төлүүлдэг.

Тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийн үнэмлэхгүй, эсхүл жолоодох эрх нь дуусгавар болсон этгээд замын хөдөлгөөнд оролцох нь хууль бус. Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 18-д зааснаар үнэмлэхийн хугацаа дууссан, эрүүл мэндийн хувьд тэнцэхгүй болсон, эсхүл эрхээ хасуулсан тохиолдолд жолоодох эрх дуусгавар болох бөгөөд энэ үедээ осол гаргавал зөрчлийн, эрүүгийн болон иргэний иж бүрэн хариуцлага хүлээдэг. Мөн Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 25-д заасны дагуу тухайн зөрчил, гэмт хэргийн шинжээс хамааран хуулийн хариуцлага оногдуулна.

Процессын тойм: Осол гаргахад үүсэх хариуцлага

Зөрчлийн хариуцлага: Гэмт хэргийн шинжгүй тохиолдолд

Зам тээврийн осол гаргасан ч бусдын эрүүл мэндэд хүндэвтэр болон хүнд хохирол учраагүй, зөвхөн бага хэмжээний эд хөрөнгийн хохирол учирсан бол Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-д зааснаар зөрчлийн хэрэг бүртгэлтийн ажиллагаа явуулна.

• Жолоодох эрхгүй замын хөдөлгөөнд оролцсон: Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 1-д зааснаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй эсхүл эрх нь дуусгавар болсон хүн замын хөдөлгөөнд оролцвол 400 нэгж буюу 400,000 төгрөгөөр торгоно.
• Баримт бичиггүй жолоодсон: Замын хөдөлгөөний дүрэмд заасан баримт бичиггүйгээр тээврийн хэрэгсэл жолоодсон бол Зөрчлийн Тухай хууль 8-д зааснаар хүнийг 25 нэгж (25,000 төгрөг)-өөр торгоно.
• Зам тээврийн осол гаргаж хохирол учруулсан: Замын хөдөлгөөний дүрэм зөрчиж бусдын эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээргүй хохирол учруулсан бол Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 51-д зааснаар 100 нэгж (100,000 төгрөг)-өөр торгоно.
• Ослын газрыг орхиж зугтаасан: Зам тээврийн осол гаргачихаад ослын газрыг орхиж зугтаасан нь эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээргүй бол Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 18-д зааснаар эрхийг 1 жилээр хасаж, 100 нэгж (100,000 төгрөг)-өөр торгоно.

Эрүүгийн хариуцлага: Эрүүл мэнд, амь нас хохирсон тохиолдолд

Хэрэв жолоодох эрхгүй этгээд Замын хөдөлгөөний дүрэм зөрчиж, бусдын эрүүл мэндэд хүндэвтэр, хүнд хохирол учруулсан эсхүл хүний амь нас хохироосон бол Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 27.10-д зааснаар гэмт хэрэгт тооцогдоно.

1. Хүндэвтэр хохирол учруулсан бол

Жолоодох эрхгүй үедээ осол гаргаж хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учруулсан бол Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 27.10-ийн 2.2-т зааснаар хүндрүүлэх бүрэлдэхүүнд хамаарна. Энэ тохиолдолд тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 1-ээс 3 жил хүртэл хугацаагаар хасаж, 6 сараас 3 жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл 6 сараас 3 жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.

• Шүүхийн практик: Шүүгдэгч Б.Б нь тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй үедээ осол гаргаж, бусдын биед хүндэвтэр хохирол учруулсан хэрэгт шүүхээс 1 жил 6 сар жолоодох эрхийг хасаж, 8 сарын хорих ял оногдуулсныг хянаж хэвээр үлдээсэн (Тогтоол #2845).
• Шүүхийн практик: Шүүгдэгч Г.Ч нь жолоодох эрхгүйгээр осол гаргаж, хоёр хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учруулсан тул шүүхээс жолоодох эрхийг 2 жилээр хасаж, 1 жил зорчих эрхийг хязгаарлах ял оногдуулсан байна (Тогтоол #3618).

2. Хүнд хохирол учруулсан эсхүл хүний амь нас хохирсон бол

Ослын улмаас хүний эрүүл мэндэд хүнд хохирол учирсан бол Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 27.10-ийн 2.3, хууль бусаар хүний амь нас хохирсон бол Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 27.10-ийн 3, 4 дэх хэсэгт зааснаар ял шийтгүүлнэ.

• Хүний эрүүл мэндэд хүнд хохирол учруулсан: Жолоодох эрхгүй байхдаа бусдын эрүүл мэндэд хүнд хохирол учруулсан бол шүүхээс жолоодох эрхийг хасаж, биечлэн хорих ял оногдуулдаг. Д.А нь жолоодох эрхгүй үедээ осол гаргаж зорчигчийн эрүүл мэндэд хүнд хохирол учруулсан хэрэгт шүүхээс жолоодох эрхийг 3 жилээр хасаж, 3 жил хорих ял шийтгэсэн (Тогтоол #1450).
• Хүний амь нас хохирсон: Ослын улмаас хүний амь нас хохирсон бол тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхийг 5-аас 8 жил хүртэл хугацаагаар хасаж, 1-ээс 5 жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ (Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 27.10). Шүүхээс амь нас хохирсон нөхцөлд хохирол бүрэн арилаагүй бол хорих ялыг тэнсэх боломжгүй гэж дүгнэдэг (Тогтоол #1927, Тогтоол #2114).

Иргэний хариуцлага: Гэм хорын хохирол нөхөн төлөх

Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12-ийн 2.4-т зааснаар замын хөдөлгөөн оролцогч нь осол замаар учирсан хохирлоо нөхөн төлүүлэх эрхтэй. Жолоодох эрхгүй осол гаргагч нь иргэний хуулийн дагуу эмчилгээний зардал, эд хөрөнгийн хохирол, сэтгэцэд учирсан гэм хорыг бүрэн хариуцна.

1. Шудргаар нөхөн төлөх үүрэг: Осол гаргасан этгээд өөрийн болгоомжгүй үйлдэл эсхүл эс үйлдэхүйгээр бусдад учруулсан хохирлыг арилгах үүрэгтэй (Тогтоол #2845). Мөн бусдын автомашин, эд хөрөнгөд учирсан хохирлыг гаргуулдаг (Тогтоол #6798).
2. Замын байгууламжид хохирол учруулсан бол: Зам, замын байгууламж, тэмдэг тэмдэглэгээг эвдэж гэмтээсэн бол Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.4-ийн 1 болон Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.5-ийн 6-д зааснаар учруулсан хохирол, нөхөн төлбөрийг гаргуулж, хүнийг 300-аас 500 нэгжээр торгоно.

Жолоо шилжүүлсэн ба хамтран хариуцах этгээдийн хариуцлага

Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13-ийн 3-т зааснаар иргэн, хуулийн этгээд замын хөдөлгөөний хууль тогтоомж зөрчихийг аливаа хэлбэрээр дэмжих, албадахыг хориглодог. Тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй хүнд шилжүүлсэн эсхүл шаардсан этгээдэд дараах хариуцлага хүлээлгэнэ:

• Эрхгүй хүнд жолоо шилжүүлсэн: Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 2-т зааснаар жолоодох эрхгүй этгээдэд жолоо шилжүүлсэн иргэнийг 100 нэгж буюу 100,000 төгрөгөөр торгоно.
• Согтуу эсхүл эрхгүй хүнээр жолоодуулахыг шаардсан: Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 54-т зааснаар эрхгүй эсхүл согтуу хүнээр тээврийн хэрэгсэл жолоодохыг шаардсан, нөлөөлсөн бол хүнийг 20 нэгж (20,000 төгрөг), хуулийн этгээдийг 200 нэгж (200,000 төгрөг)-өөр торгоно.
• Иргэний хариуцагчийн хариуцлага: Тээврийн хэрэгслийн өмчлөгч, эзэмшигч нь бусдад автомашинаа ашиглах боломж олгож, бусдад хохирол учруулсан тохиолдолд Иргэний хуульд зааснаар иргэний хариуцагчаар татагдаж, хохирлын тодорхой хувийг хамтран хариуцах тохиолдол шүүхийн практикт байдаг (Тогтоол #2520, Тогтоол #2327).

Түгээмэл асуултууд

1. Жолоодох эрхийн үнэмлэхээ гэртээ мартсан үедээ осол гаргавал "эрхгүй"-д тооцогдох уу?

Үгүй. Жолоодох эрхтэй боловч үнэмлэхээ биедээ авч яваагүй бол Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 6-д зааснаар "баримт бичиггүй тээврийн хэрэгсэл жолоодсон" гэж үзэн 25,000 төгрөгөөр торгоно. Харин эрх нь дууссан, хасуулсан, эсхүл огт авч байгаагүй бол Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 18-д зааснаар жолоодох эрхгүй этгээдэд тооцогдоно.

2. Жолоодох эрхгүй хүн осол гаргахад даатгалаас нөхөн төлбөр олгох уу?

Жолооч эрхгүй үедээ осол гаргасан бол Жолоочийн даатгалын тухай хууль болон даатгалын гэрээний дагуу даатгалын байгууллагаас даатгуулагчийн нөхөн төлбөрийг олгохоос татгалзах үндэслэл болдог. Хохирогчид нөхөн төлбөр олгосон ч даатгалын байгууллага тухайн жолоодох эрхгүй осол гаргагчаас буцаан нэхэмжлэх (регресс) эрхтэй.

3. Насанд хүрээгүй хүүхэд жолоодох эрхгүй осол гаргавал хэн хариуцлага хүлээх вэ?

Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 53-т зааснаар эцэг эх, асран хамгаалагч нар 10 хүртэлх насны хүүхдийг харгалзах хүнгүй замын хөдөлгөөнд оролцуулж зөрчил гаргавал 50,000 төгрөгөөр торгоно. Мөн насанд хүрээгүй хүүхдэд жолоо шилжүүлсэн автомашины эзэмшигч иргэний хариуцагчаар татагдаж, учруулсан хохирлыг нөхөн төлөх үүрэг хүлээнэ (Тогтоол #1054).

4. Жолоодох эрхгүй боловч осол гаргахад эсрэг жолооч буруутай байвал яах вэ?

Осол гаргахад хэн буруутайг замын цагдаагийн дүгнэлтээр тогтооно. Эсрэг талын жолооч Замын хөдөлгөөний дүрэм зөрчиж осол гаргасан бол тухайн жолооч ослын хохирлыг хариуцна. Гэвч та өөрөө жолоодох эрхгүй замын хөдөлгөөнд оролцсон тул Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7-ийн 1-д зааснаар 400,000 төгрөгийн торгуулийн шийтгэлийг бие даан чанд хүлээнэ.

Дүгнэлт

Жолоодох эрхгүйгээр тээврийн хэрэгсэл жолоодох нь Зөрчлийн тухай хуулиар шийтгэгдэх аюултай зөрчил бөгөөд осол гаргаж бусдын эрүүл мэнд, амь насанд аюул учруулбал Эрүүгийн хуулийн дагуу 1-ээс 8 хүртэл жил хорих, зорчих эрхийг хязгаарлах зэрэг чанга ял оногдуулдаг. Мөн иргэний журмаар учирсан бүх эд материалын болон сэтгэцэд учирсан хохирлыг нөхөн төлөх бөгөөд тээврийн хэрэгслийн жолоог эрхгүй этгээдэд шилжүүлсэн өмчлөгч мөн хамтран хариуцлага хүлээдгийг анхаарах шаардлагатай.