Иргэний нэхэмжлэлийн хөөн хэлэлцэх хугацаа: эхлэх өдөр, тасалдах ба сэргээх үндэслэл

Хөөн хэлэлцэх хугацаа гэж юу вэ, ямар шаардлагад хамаарах вэ

Хөөн хэлэлцэх хугацаа гэдэг нь хуулиар тогтоосон, тодорхой хугацааны дотор эрхээ хамгаалах шаардлага гаргаж чадах эцсийн хугацаа юм. Үүнийг Иргэний хууль, 74-т зохицуулсан бөгөөд хуульд хөөн хэлэлцэх хугацаа хамаарахгүйгээр зааснаас бусад тохиолдолд өөр этгээдээс ямар нэг үйлдэл хийх буюу хийхгүй байхыг шаардах эрх хугацаатай байна.

Хугацаа хамаарахгүй шаардлагын жишээ бол Иргэний хууль, 141-д заасан хөршийн эрхтэй холбоотой зарим шаардлага, мөн Иргэний хууль, 454-т заасан мөнгөн хадгаламжийн гэрээгээр хадгалуулсан мөнгөө шаардах эрх юм.

Хугацааны төрөл: ерөнхий ба тусгай

Иргэний хууль, 75-д хөөн хэлэлцэх хугацааны төрлийг тодорхойлсон:

• Ерөнхий хугацаа — 10 жил (75.1);
• Тусгай хугацаа (75.2):
  • гэрээний үүрэгтэй холбоотой шаардлага — 3 жил;
  • үл хөдлөх эд хөрөнгөтэй холбоотой гэрээний үүрэгт шаардлага — 6 жил;
  • тогтсон хугацааны туршид гүйцэтгэх үүрэгтэй холбоотой шаардлага — 3 жил;
  • бусдын эд хөрөнгөд гэм хор учруулснаас үүсэх үүрэгтэй холбоотой шаардлага — 5 жил.

Мөн хуулиар тухайн шаардлагад богиносгосон хугацаа тогтоосон байсан ч шүүхийн шийдвэрийн үндсэн дээр уг шаардлага хуулийн хүчин төгөлдөр болсны дараа түүний хөөн хэлэлцэх хугацаа арван жил байна (Иргэний хууль, 80).

Хугацааг тоолох ерөнхий дүрэм

Иргэний хууль, 71, 72, 73 дугаар зүйлээр хугацааг хуанлийн он, сар, өдөр, жил, сар, хоногоор тодорхойлж тоолно. Практикт чухал зарим дүрэм:

• Хугааг тоолохдоо тогтоосон өдрөөс, эсхүл үйл явдал болж өнгөрсний дараахь өдрөөс эхлэн тоолно (72.1).
• Эцсийн өдөр ажлын бус өдөр байвал дараагийн ажлын өдөр дуусна (72.2).
• Баримт бичгийг эцсийн өдрийн 24 цагийн дотор шуудан, харилцаа холбооны байгууллагад шилжүүлсэн бол хугацаанд нь гүйцэтгэсэн гэж үзнэ (72.5).

Хугацаа эхлэх өдрийг тодорхойлох нь нэхэмжлэлийн хувь заяаг шийддэг хамгийн чухал асуудал юм. Иргэний хууль, 76 дугаар зүйл дараах дүрмийг тогтоосон:

1. Шаардах эрх үүссэн үеэс эхлэн тоолно (76.1).
2. Хуульд өөрөөр заагаагүй бол шаардах эрх нь:
   • эрх зөрчигдсөн,
   • эрх зөрчигдсөн тухай мэдсэн, эсхүл мэдэх ёстой байсан,
   • гомдлын шаардлага гаргах буюу баталгаат хугацаа тогтоосон бол гомдлын шаардлагын хариуг авсан буюу эдгээр хугацаа дууссан үеэс үүснэ (76.2).
3. Тодорхой үйлдэл хийхээс татгалзах үүрэгтэй холбогдсон шаардлагад хугацааг уг шаардлага зөрчигдсөн үеэс эхлэн тоолно (76.3).
4. Шаардах эрх нь нэхэмжлэгчийн үйлдлээс шалтгаалах бол нэхэмжлэгч уг үйлдлийг хийх ёстой байсан үеэс эхлэн тоолно (76.4).
5. Сөрөг үүргийн хөөн хэлэлцэх хугацааг үндсэн үүргийг гүйцэтгэсэн үеэс эхлэн тоолно (76.5).

Анхаарах нэг чухал дүрэм: үндсэн үүргийн хугацаа дууссанаар анз, барьцаа, дэнчин, батлан даалт, баталгаа зэрэг нэмэгдэл үүргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа нэгэн зэрэг дуусна (Иргэний хууль, 77).

Хугацаа түр зогсох гэдэг нь тодорхой нөхцөл байдлын улмаас хугацааны урсгал түр зогсоод, нөхцөл арилсны дараа үргэлжлэн тоологдохыг хэлнэ. Иргэний хууль, 78 дугаар зүйлд дараах үндэслэлийг заасан:

• үүргийн гүйцэтгэлийг хойшлуулсан бол хойшлуулсан хугацаанд;
• үүрэг гүйцэтгэгч үүрэг гүйцэтгэхээс татгалзсаныг үүрэг гүйцэтгүүлэгч хүлээн зөвшөөрсөн хугацаанд;
• хугацаа дуусахын өмнөх зургаан сарын дотор гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчний шинжтэй онцгой нөхцөл байдлын улмаас шүүхэд хандах боломжгүй байсан бол;
• гэрлэгчдийн хоорондын шаардлага нь гэрлэлт хүчин төгөлдөр байх хугацаанд;
• эцэг, эх, хүүхдийн хоорондын шаардлагын тухайд хүүхдийн насанд хүрэх хүртэл;
• асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч, түүний асрамжинд байгаа хүмүүсийн хоорондын шаардлага нь асран хамгаалалт хүчин төгөлдөр байгаа хугацаанд;
• тухайн харилцааг зохицуулж байгаа эрх зүйн актын үйлчлэлийг түдгэлзүүлсэн хугацаанд.

Нөхцөл байдал арилсны дараа хугацааг үргэлжлүүлэн тоолно. Хэрэв үлдсэн хугацаа гурван сараас бага бол гурван сар хүртэл, харин хөөн хэлэлцэх хугацаа нь зургаан сараас бага байсан бол үлдсэн хугацаагаар сунгана (Иргэний хууль, 78.3).

Тасалдал нь түр зогсолтоос ялгаатай нь өмнө өнгөрсөн хугацааг бүрмөсөн хүчингүй болгож, хугацааг шинээр эхлэн тоолдог. Иргэний хууль, 79 дугаар зүйлээр тасалдах үндэслэл:

1. Тогтоосон журмаар нэхэмжлэл гаргасан;
2. Үүрэг хүлээсэн этгээд эрх бүхий этгээдэд урьдчилгаа олгох, хүү төлөх, баталгаа гаргах буюу бусад хэлбэрээр шаардлагыг хүлээн зөвшөөрсөн.

Шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан тохиолдолд тасалдал нь шүүхийн шийдвэр хуулийн хүчин төгөлдөр болох, эсхүл хэрэг шийдвэрлэх ажиллагаа бусад хэлбэрээр дуусгавар болох хүртэл үргэлжилнэ (79.2). Талууд эвлэрсэн буюу хэрэг шийдвэрлэх ажиллагааг цаашид үргэлжлүүлэх боломжгүй болсон бол сүүлийн ажиллагаа дуусгавар болсноор тасалдал зогсоно (79.3), харин хугацааг шинээр эхлэн тоолно (79.4).

Анхаарах хоёр чухал дүрэм:

• Эрх бүхий этгээд гаргасан шаардлагаасаа татгалзсан буюу шүүхийн шийдвэрээр шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгосон бол хугацааг тасалдсан гэж үзэхгүй (Иргэний хууль, 79.5).
• Эрх бүхий этгээд зургаан сарын дотор шинэ нэхэмжлэл гаргавал анхны шаардлага гаргасан өдрөөс эхлэн тасалдсанд тооцно (Иргэний хууль, 79.6).

Хугацаа хэтэрсэн ч эрхээ хамгаалах сүүлчийн боломж бол шүүхээс хугацааг сэргээх юм. Иргэний хууль, 82.4-т зааснаар шүүх, арбитр хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрснийг хүндэтгэн үзэх шалтгаантай гэж үзвэл уг хугацааг сэргээж, зөрчигдсөн эрхийг хамгаалж болно.

Мөн Иргэний хууль, 81-д зааснаар нэхэмжлэгдвэл зохих эд хөрөнгө эрх залгамжлалын журмаар гуравдагч этгээдэд шилжсэн бол өмнөх эзэмшигчийн эзэмшилд байх үеэс хугацааг үргэлжлүүлэн тоолно.

Хугацаа өнгөрсний үр дагаврыг Иргэний хууль, 82 дугаар зүйлээр зохицуулсан:

• үүрэг гүйцэтгэгч үүрэг гүйцэтгэхээс татгалзах эрхтэй (82.1);
• хугацаа өнгөрснийг мэдээгүй байхдаа үүргийн гүйцэтгэлийг хүлээн зөвшөөрсөн бол татгалзах эрхгүй (82.2);
• мэдээгүй байхдаа үүргээ гүйцэтгэсэн бол гүйцэтгэсэн үүргээ буцааж шаардах эрхгүй (82.3).

Хөөн хэлэлцэх хугацааны эхлэх өдрийг буруу тодорхойлсон шүүхийн шийдвэрийг хяналтын шат хэрхэн зассан жишээг Тогтоол #6427-оос үзэж болно.

Уг хэрэгт нэхэмжлэгч Г.Б- нь Д.Г-оос зээлсэн мөнгө болон учруулсан хохирлыг гаргуулахаар нэхэмжилсэн. Анхан шатны шүүх нэхэмжлэгч хөөн хэлэлцэх хугацааг хэтрүүлсэн гэж үзэж шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон. Давж заалдах шат энэ шийдвэрийг хэвээр үлдээсэн боловч хяналтын шатны шүүх дараах үндэслэлээр шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин хянан хэлэлцүүлэхээр буцаасан:

• Нэхэмжлэлийн шаардлагад гэрээний үүрэг болон гэм хор учруулсны төлбөр гэсэн хэд хэдэн үндэслэл байгаа тул Иргэний хууль, 75 дугаар зүйлд заасан ерөнхий болон тусгай хугацааг шаардлага тус бүрээр тодорхойлж дүгнэх шаардлагатай;
• хөөн хэлэлцэх хугацааг шаардах эрх үүссэн үеэс эхлэн тоолох ёстой бөгөөд эрүүгийн хэрэг хэрэгсэхгүй болгосон прокурорын тогтоол гарсан өдрөөс тоолсон нь үндэслэлгүй;
• шүүх хугацаа өнгөрсөн гэж үзсэн бол Иргэний хууль, 78 дугаар зүйлд заасан түр зогсох, 79 дүгээр зүйлд заасан тасалдах, 82 дугаар зүйлд заасан сэргээх үндэслэл байсан эсэх талаар дүгнэлт хийх ёстой.

Энэхүү тогтоол практикт чухал сургамж өгч байна: хөөн хэлэлцэх хугацааны асуудлыг шаардлага тус бүрээр тусад нь, эхлэх өдрийг зөв тодорхойлон, тасалдах, түр зогсох, сэргээх үндэслэлийг бүрэн шалгаж шийдвэрлэх ёстой.

• Иргэний хэрэгт нэхэмжлэлийг хангах арга хэмжээ авах журам: Таны мэдэх ёстой бүх зүйл
• Бичгээр гэрээ хийгээгүй зээлийг шүүхээр шийдвэрлүүлэх боломжтой юу?