Хугацаа заагаагүй итгэмжлэл хүчинтэй юу: Хугацаа дуусах, цуцлах ба шүүхэд төлөөлөх
Хугацаа заагаагүй итгэмжлэл хүчинтэй эсэх, түүний үйлчлэх хугацааг тоолох журам, цуцлах үндэслэл болон шүүхэд төлөөлөхөд анхаарах эрх зүйн зохицуулалт.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Оршил
Иргэд, хуулийн этгээдүүд өдөр тутмын амьдрал болон бизнесийн харилцаанд итгэмжлэлийг өргөн ашигладаг боловч итгэмжлэл дээрээ хугацаа бичихгүй үлдээх тохиолдол цөөнгүй гардаг. Хугацаа заагаагүй олгосон итгэмжлэл нь хуулийн дагуу хүчин төгөлдөр бөгөөд олгосон өдрөөсөө эхлэн яг нэг жилийн хугацаанд хүчин төгөлдөр үйлчилнэ.
Гэвч энэ нэг жилийн хугацаа хэзээ эхэлж, хэзээ дуусахыг буруу тооцоолох, дундуур нь цуцлах журам болон шүүхэд төлөөлөн оролцох үед төлөөлөх бүрэн эрх дуусгавар болсноос үүдэн эрх зүйн томоохон хохирол амсах эрсдэлтэй байдаг. Энэхүү нийтлэлээр хугацаа заагаагүй итгэмжлэлийн хүчин төгөлдөр байдал, хугацаа тоолох болон шүүхэд төлөөлөхтэй холбоотой эрх зүйн зохицуулалтыг тайлбарлая.
Хууль зүйн үндэслэл
Итгэмжлэл олгох, түүний хүчин төгөлдөр байх үндэслэлийг Иргэний хууль, 64-т нарийвчлан зохицуулсан байдаг.
1. Итгэмжлэлийн хугацаа ба хэлбэрийн шаардлага
- Иргэний хууль, 64-ийн 64.5-д зааснаар: "Тодорхой хугацаагаар олгох итгэмжлэл гурван жилээс илүүгүй хугацаагаар, хугацаа заагаагүй итгэмжлэл олгосон өдрөөс хойш нэг жил хүчин төгөлдөр байна."
- Мөн хуулийн 64.2.3, 64.2.5-д зааснаар итгэмжлэлд олгосон он, сар, өдрийг заавал бичих үүрэгтэй бөгөөд тодорхой хугацаагаар олгох бол хугацааг заана.
- Хэрэв итгэмжлэлд олгосон он, сар, өдрийг огт заагаагүй бол уг баримт нь Иргэний хууль, 64-ийн 64.3-т заасны дагуу хүчин төгөлдөр бус байна. Учир нь олгосон он, сар, өдөр байхгүй бол 1 жилийн хугацааг тоолох боломжгүй юм.
- Итгэмжлэлийг нотариатаар гэрчлүүлэхэд Нотариатын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41-ийн 41.3-т заасны дагуу нотариатч Иргэний хуулийн 64.5-д заасан хугацааг заавал баримталдаг.
2. Хугацааг хэрхэн тоолох вэ?
Итгэмжлэлийн хугацааг тоолоход Иргэний хууль, 71, Иргэний хууль, 72, Иргэний хууль, 73-т заасан ерөнхий журмыг баримтална:
- Иргэний хууль, 72-ийн 72.1-д зааснаар хугацааг тоолохдоо тогтоосон он, сар, өдрийн дараах өдрөөс эхлэн тоолно.
- Иргэний хууль, 73-ийн 73.1-д заасны дагуу жилээр тогтоосон хугацаа нь уг хугацаа дуусах сарын мөн өдөр дуусна. Жишээлбэл, 2025 оны 10 дугаар сарын 20-ны өдөр хугацаа заалгүй олгосон итгэмжлэл нь 2026 оны 10 дугаар сарын 20-ны өдрийн хорин дөрвөн цагт дуусгавар болно.
3. Төлөөлөл дуусгавар болох, итгэмжлэлийг цуцлах
Хугацаа заагаагүй ч гэсэн 1 жил болохоос өмнө итгэмжлэлийг хүчингүй болгож болно:
- Иргэний хууль, 67-ийн 67.3-т зааснаар итгэмжлэгч нь хэдийд ч итгэмжлэлээ хүчингүй болгох, төлөөлөгч нь итгэмжлэлээс татгалзах эрхтэй.
- Итгэмжлэлийг цуцалсан бол энэ тухайгаа төлөөлөгч болон гуравдагч этгээдэд нэн даруй мэдэгдэх үүрэгтэй (Иргэний хууль, 67-ийн 67.5).
- Бүрэн эрх дуусгавар болмогц төлөөлөгч нь итгэмжлэлийг төлөөлүүлэгчид буцаан өгөх ёстой (Иргэний хууль, 67-ийн 67.4).
4. Шүүхэд төлөөлөхөд тавигдах шаардлага
- Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд төлөөлөгчийн эдлэх эрх нь Иргэний хуулийн 64.2-т заасан шаардлагыг хангасан итгэмжлэлээр тодорхойлогдоно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 36-ийн 36.2).
- Хэрэв шүүхэд нэхэмжлэл гаргах үед итгэмжлэлийн хугацаа дууссан байвал төлөөлөх эрхгүй этгээд гэж үзэн нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзана (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 65-ийн 65.1.5).
- Хэрэг үүссэний дараа буюу шүүх хуралдааны үед төлөөлөх эрхгүй болох нь тогтоогдвол хэргийг хэрэгсэхгүй болгодог (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 117-ийн 117.1).
- Төлөөлүүлэгч нь шүүх дэх төлөөлөгчөөсөө татгалзахдаа энэ тухайгаа шүүхэд бичгээр мэдэгдэх бөгөөд уг мэдэгдэл шүүхэд ирснээр төлөөлөгчийн бүрэн эрх дуусгавар болно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 36-ийн 36.4).
Практик алхамууд
Хэрэв та хугацаа заагаагүй итгэмжлэлээр харилцаанд орж байгаа бол дараах дарааллыг баримтална уу:
1-р алхам: Олгосон огноог нягтлах
Итгэмжлэлийн эхэнд эсвэл төгсгөлд бичигдсэн он, сар, өдрийг шалга. Олгосон өдөр байхгүй бол уг итгэмжлэл хүчин төгөлдөр бус байна.
2-р алхам: Үйлчлэх хугацааг тооцох
Итгэмжлэл дээр тодорхой хугацаа (жишээ нь, "6 сарын хугацаатай", "2 жилийн хугацаатай") заагаагүй бол олгосон өдрөөс хойш бүтэн 1 жил хүчинтэй байна. Энэ хугацаа дуусах дөхөж байгаа эсэхийг хуанлиар нарийвчлан тооц.
3-р алхам: Итгэмжлэлийг цуцлах шаардлага үүсвэл
Хэрэв 1 жилийн хугацаа дуусахаас өмнө итгэмжлэлээ цуцлах шаардлагатай бол:
- Төлөөлөгчид "итгэмжлэлийг цуцалсан" тухай албан мэдэгдлийг хүргүүлж, бичгээр нотлох баримт бүрдүүл.
- Итгэмжлэлийн эх хувийг төлөөлөгчөөс гаргуулан ав.
- Төлөөлөгчийн өмнөөс харилцаж байсан байгууллага, гуравдагч этгээд (банк, бүртгэлийн газар, шүүх г.м)-д төлөөлөх бүрэн эрх дуусгавар болсныг албан бичгээр мэдэгд.
4-р алхам: Шүүхэд төлөөлүүлж байгаа бол хугацааг хянах
Шүүх дэх хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа ихэвчлэн хэдэн сараар үргэлжилдэг. Иймд хугацаа заагаагүй олгосон итгэмжлэлийн 1 жил шүүх хурлын дундуур дуусах эрсдэлтэй тул шүүх хуралдаан болохоос өмнө итгэмжлэлээ шинэчлэн гаргаж өгөх нь зүйтэй.
Шүүхийн практик
Шүүхийн практикт төлөөлөх бүрэн эрх дуусгавар болсон, эсхүл төлөөлөх бүрэн эрхгүй этгээд шүүхэд болон гэрээний харилцаанд оролцсон талаар дараах жишээнүүд байна:
- Төлөөлөх эрхгүй этгээд нэхэмжлэл гаргасан тохиолдол: Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #8222-т нэхэмжлэгч компанийн өмнөөс нэхэмжлэл гаргасан этгээдэд итгэмжлэл олгосон хүн нь тухайн компанийг төлөөлөх эрхгүй байсан тул Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 65-ийн 65.1.5, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 117-ийн 117.1-д зааснаар хэргийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн байна. Энэ нь шүүхэд төлөөлөх эрхийн баримт бичиг хүчин төгөлдөр байх нь нэхэмжлэлийг хэлэлцэх үндсэн нөхцөл болдгийг харуулдаг.
- Итгэмжлэлийн хугацаа дуусах ба барьцааны шаардлага: Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #2047-д итгэмжлэлийн үндсэн дээр барьцааны гэрээг байгуулсан боловч хожим итгэмжлэлийн хугацаа дууссан нь өмнө хийгдсэн хүчин төгөлдөр хэлцэлд хэрхэн нөлөөлөх талаар маргасан байдаг. Шүүх итгэмжлэлийн хүчинтэй хугацаанд хуулийн дагуу хийгдсэн хэлцэл нь хүчин төгөлдөр үлдэнэ гэж үзсэн.
- Төлөөлөх бүрэн эрх үүссэн эсэхийг шалгах: Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #1454-т итгэмжлэл олгогдоогүй байхад бусдын өмнөөс автомашин худалдах гэрээ хийж, шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан асуудлыг хэлэлцээд Иргэний хууль, 62-ийн дагуу төлөөлөгчийн эрх итгэмжлэлээр үүсээгүй нөхцөлд нэхэмжлэл гаргах эрхгүйг заажээ.
Түгээмэл асуултууд
Хугацаа заагаагүй итгэмжлэл шууд хүчин төгөлдөр бус болох уу?
Үгүй, хүчин төгөлдөр бус болохгүй. Хуульд зааснаар хугацаа заагаагүй итгэмжлэл нь олгосон өдрөөс хойш 1 жилийн хугацаанд хуулийн хүчин төгөлдөр байна. Харин олгосон он, сар, өдрийг огт бичээгүй бол хүчин төгөлдөр бус болно.
Итгэмжлэлийг хугацаанаас нь өмнө дуусгавар болгож, цуцалж болох уу?
Болно. Итгэмжлэгч нь хэдийд ч итгэмжлэлээ хүчингүй болгох, төлөөлөгч нь итгэмжлэлээс татгалзах эрхтэй бөгөөд энэ тухайгаа нөгөө талдаа болон холбогдох этгээдэд мэдэгдэх үүрэгтэй.
Шүүхэд хэрэг хэлэлцэх явцад төлөөлөгчийн итгэмжлэлийн 1 жилийн хугацаа дуусвал яах вэ?
Итгэмжлэлийн хугацаа дууссанаар төлөөлөх бүрэн эрх дуусгавар болно. Хугацаа дууссан төлөөлөгч цааш үйлдэл хийх эрхгүй тул шинэ итгэмжлэл, өөр төлөөлөгч эсвэл тухайн тал өөрөө оролцох байдлаар эрхээ зохих ёсоор баталгаажуулна. Итгэмжлэлийн хугацаа дууссан нь нэхэмжлэлийг автоматаар хэрэгсэхгүй болгох үндэслэл биш; тухайн процессын нөхцөлийг шүүх шалгана.
Итгэмжлэлийг хамгийн ихдээ хэдэн жилийн хугацаатай олгож болох вэ?
Хуульд тодорхой хугацаагаар олгох итгэмжлэлийг хамгийн ихдээ 3 жил хүртэл хугацаагаар олгохоор заасан байдаг.
Дүгнэлт
Хугацаа заагаагүй олгогдсон итгэмжлэл нь бүрмөсөн хүчинтэй байдаггүй, олгосон он сар өдрөөс хойш яг 1 жилийн хугацаанд хүчин төгөлдөр үйлчилдэг. Иймд итгэмжлэл хийх, хүлээн авахдаа олгосон огноог заавал шалгаж, шаардлагатай бол хугацааг тодорхой зааж өгөх нь эрсдэлээс сэргийлнэ.
Ялангуяа шүүхээр хэрэг маргаан шийдвэрлүүлэх үед итгэмжлэлийн хугацаа дууссанаас болж нэхэмжлэлээ буцаалгах, шүүх хурлыг хойшлуулах зэрэг хүндрэл гардаг тул төлөөлөгчийнхөө итгэмжлэлийн хугацааг байнга хянаж байхыг зөвлөж байна.