Гадаад хэл дээрх баримт бичгийг нотариатаар гэрчлүүлэх: орчуулга ба баталгаажуулалт

Гадаад хэл дээрх баримт бичгийг хүлээн авах байгууллага, үйлчилгээний хууль ёсны шаардлагаас хамааран монгол орчуулга болон нотариатын гэрчлэл шаардагдаж болно. Гадаад хэлтэй бүх баримтад ижил хэлбэрээр заавал нотариат шаардах ерөнхий дүрэм гэж ойлгож болохгүй. Иргэд гадаадад суралцах, ажиллах, гадаадын аж ахуйн нэгжтэй гэрээ байгуулах эсхүл шүүхэд нотлох баримт гаргаж өгөх үед энэхүү шаардлага түгээмэл тулгардаг.

Нотариатч нь гадаад хэл дээрх баримтын хуулбар, орчуулга болон орчуулагчийн гарын үсгийн үнэн зөвийг баталгаажуулснаар тухайн баримт бичиг Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт хууль зүйн бүрэн хүчинтэй болдог.

Орчуулга, орчуулагчийн гарын үсэг болон баримтын хуулбарыг гэрчлэх нь өөр өөр үйлдэл юм. Гадаад улсын албан баримтад апостиль, консулын баталгаажуулалт шаардлагатай эсэхийг хэрэглэх улс, олон улсын гэрээ болон хүлээн авагчийн хуульд заасан нөхцөлөөр тусад нь шалгана; нотариатын гэрчлэл эдгээрийг автоматаар орлохгүй.

Гадаад хэл дээрх баримт бичгийн орчуулга болон баталгаажуулалттай холбоотой харилцааг дараах хуулийн зохицуулалтаар зохицуулдаг:

• Нотариатын үйлдэл хийх албан ёсны хэл: Нотариатын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9-ийн 9.1-д зааснаар нотариатын үйлдэл хийх, баримт бичиг, нотариатын үйлдэл хийсэн тухай тэмдэглэл үйлдэх албан ёсны хэл нь монгол хэл байна. Хилийн чанадад байгаа Монгол Улсын дипломат төлөөлөгчийн газар нь нотариатын үйлдэл, баримт бичгийг монгол хэлээр үйлдэх ба үйлчлүүлэгчийн хүсэлтээр холбогдох баримт бичгийг орчуулан өгч болно (9.2).
• Орчуулга болон хуулбар гэрчлэх төрөл: Нотариатын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 25-ийн 25.1.9, 25.1.10-т зааснаар баримт бичгийн хуулбарыг болон орчуулгыг гэрчлэх, баримт бичигт зурсан гарын үсгийн үнэн зөвийг гэрчлэх нь нотариатын үндсэн үйлдлийн төрөлд багтана.
• Орчуулагч, хэлмэрчийг оролцуулах журам: Нотариатын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 32-т зааснаар үйлчлүүлэгч нь монгол хэл мэдэхгүй бол орчуулагч, хэлмэрчийг өөрөө сонгоно. Харин хоёр ба түүнээс дээш талууд оролцож байвал нэг тал нь нөгөө талдаа орчуулагчийн үүрэг гүйцэтгэхийг хатуу хориглодог. Түүнчлэн орчуулагч зориуд худал орчуулбал хуулийн хариуцлага хүлээнэ.
• Гарын үсэг болон хуулбар гэрчлэх шаардлага: Нотариатын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 44-ийн 44.4-т зааснаар үйлчлүүлэгч биечлэн ирж тухайн баримт бичиг болон бүртгэлд гарын үсэг зурах ёстой. Мөн Нотариатын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 49-ийн 49.1-д заасны дагуу хуулбарыг зөвхөн эх хувьтай нь тулган шалгасны үндсэн дээр гэрчилнэ.
• Татгалзах үндэслэл: Нотариатын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 31-д зааснаар тухайн баримт бичиг нь хууль тогтоомж, Монгол Улсын олон улсын гэрээнд харшилж байвал, эсхүл эрх зүйн чадамжгүй, төлөөлөх эрхгүй этгээд хандвал нотариатч үйлдэл хийхээс татгалзана.
• Шүүхэд баримт гаргаж өгөх шаардлага: Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 7-ийн 7.4-т гадаад хэлээр бичигдсэн нотлох баримтыг албан ёсны зөвшөөрөл бүхий орчуулагч, хэлмэрчээр монгол хэл дээр орчуулуулсан байхыг шууд шаарддаг. Түүнчлэн Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 44-ийн 44.2-т бичмэл нотлох баримтыг эхээр нь, эсхүл нотариатчаар гэрчлүүлсэн хуулбарыг шүүхэд гаргаж өгөхөөр заасан байдаг.

Гадаад хэл дээрх баримт бичгийг нотариатаар баталгаажуулахдаа дараах дарааллыг баримтална:

1. Эх баримт бичгээ нягтлах: Баримт бичгийн эх хувь хүчин төгөлдөр, засваргүй, тамга тэмдэг нь тодорхой байгаа эсэхийг шалгана.
2. Албан ёсны орчуулагч сонгох: Баримт бичгийг орчуулах тусгай зөвшөөрөл бүхий мэргэжлийн орчуулгын товчоо эсхүл баталгаажсан орчуулагчид хандаж монгол хэл рүү (эсхүл гадаад хэл рүү) хөрвүүлнэ.
3. Орчуулагчийн гарын үсгийг бэлтгэх: Орчуулагч нь орчуулгын төгсгөлд өөрийн овог нэр, холбогдох мэдээллээ тусгаж, гарын үсгээ зурсан байх шаардлагатай.
4. Нотариатчид хандах: Баримт бичгийн эх хувь, орчуулсан хувилбар, иргэний үнэмлэх (гадаадын иргэн бол паспорт)-ийг авч нотариатын танхимд биечлэн очно.
5. Тулган шалгалт ба гэрчлэл: Нотариатч эх хувийг хуулбартай тулган шалгаж, орчуулагчийн гарын үсэг болон орчуулгын баталгаажуулалтыг нотариатын бүртгэлд бүртгэн баталгаажуулна.

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд гадаад хэл дээрх нотлох баримтыг гаргаж өгөхөд хуулийн шаардлага маш нарийн тавигддаг.

Шүүхийн практикт хэргийн оролцогчид гадаад хэл дээрх гэрээ, албан бичиг, цахим захидлыг орчуулгагүйгээр шууд өгөх, эсхүл өөрсдөө орчуулсан хуулбарыг баталгаажуулалтгүй хавсаргах тохиолдол цөөнгүй гардаг. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 7-ийн 7.4-т заасан шаардлагыг хангаагүй буюу албан ёсны зөвшөөрөлтэй орчуулагчаар орчуулуулаагүй, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 44-ийн 44.2-ын дагуу нотариатаар гэрчлүүлээгүй гадаад хэл дээрх баримтыг шүүх нотлох баримтын шаардлага хангаагүй гэж үзэн үнэлэхээс татгалздаг. Иймд аливаа гадаад баримтыг шүүх болон төрийн байгууллагад хүргүүлэхээс өмнө нотариатын гэрчлэл бүхий албан ёсны орчуулгыг бэлтгэх нь чухал ач холбогдолтой юм.

• Гадаад улсаас Монгол Улсад ашиглах итгэмжлэл олгох болон баталгаажуулах журам
• Компани байгуулах дараалал ба бүрдүүлэх 7 бичиг баримт
• Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хууль: хүсэлт, баримт бичиг, дараалал