Гадаад улсаас Монгол Улсад ашиглах итгэмжлэл олгох болон баталгаажуулах журам

Оршил

Гадаад улсад оршин суугаа Монгол Улсын иргэд болон гадаадын иргэн, хуулийн этгээд Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт өөрийн биеэр ирэх боломжгүй тохиолдолд бусдад эрх олгох буюу итгэмжлэл ашигладаг. Итгэмжлэл нь үл хөдлөх хөрөнгө худалдах, банкны гүйлгээ хийх, шүүхэд төлөөлөх зэрэг олон харилцаанд эрх зүйн чухал баримт бичиг болдог. Гэвч гадаадаас ирүүлсэн итгэмжлэл нь хууль ёсны шаардлага хангаагүйгээс үүдэн хүчингүйд тооцогдох, төрийн байгууллагууд хүлээн авахаас татгалзах тохиолдол цөөнгүй гардаг.

Энэхүү нийтлэлээр гадаад улсаас итгэмжлэл олгох үйл явц, түүнийг баталгаажуулах эрх зүйн зохицуулалтыг практик зөвлөмжийн хамт хүргэж байна.

Хууль зүйн үндэслэл

Монгол Улсад ашиглагдах итгэмжлэлийн харилцааг дараах хуулиудаар зохицуулдаг:

1. Иргэний Хууль 64.2 - Итгэмжлэлийн хэлбэр, тавигдах шаардлагыг тодорхойлсон.
2. Нотариатын Тухай 41.1 - Итгэмжлэлд заавал тусгах мэдээллийг (овог нэр, хаяг, бүрэн эрх, хугацаа гэх мэт) заасан.
3. Дипломат Албаны Тухай 4.2 - Хилийн чанадад ажиллаж байгаа Дипломат төлөөлөгчийн газрууд (ДТГ) консулын чиг үүргийг хэрэгжүүлэх үндэслэл.
4. Нотариатын Тухай 16.3 - ДТГ-т ажиллаж байгаа эрх бүхий албан тушаалтан нотариатчийн үүргийг хавсран гүйцэтгэж, итгэмжлэл гэрчлэх эрхтэйг хуульчилсан.
5. Гадаадын иргэний эрх зүйн байдлын тухай 6.1 - Гадаадын иргэдийн эрх, үүргийг Монгол Улсын хуулиар тодорхойлох зарчим.

Процессын зураглал

Итгэмжлэл олгох болон баталгаажуулах ерөнхий дарааллыг доорх графикаар харуулав:

Практик алхамууд

1. Итгэмжлэлийн төслийг бэлтгэх

Итгэмжлэлд дараах зүйлсийг заавал тусгана:

• Төлөөлүүлэгч болон төлөөлөгчийн овог, эцэг/эхийн нэр, өөрийн нэр, регистрийн дугаар, оршин суугаа хаяг.
• Олгож буй бүрэн эрхийг маш тодорхой бичих (Жишээ нь: "Үл хөдлөх хөрөнгө худалдах" биш "Улаанбаатар хот, ХХ дүүрэг, ХХ хороололд байрлах, ХХ тоот гэрчилгээний дугаартай байрыг худалдах, гэрээнд гарын үсэг зурах").
• Итгэмжлэл олгосон он, сар, өдөр.
• Хүчинтэй байх хугацаа (Хэрэв хугацаа заагаагүй бол 1 жил байна).

2. Дипломат төлөөлөгчийн газарт хандах

Монгол Улсын иргэн тухайн улсад суугаа Элчин сайдын яам эсвэл Ерөнхий консулын газарт биечлэн очиж, итгэмжлэлд гарын үсэг зурна. Нотариатын Тухай 16.3-т зааснаар консулын ажилтан нотариатчийн үүргийг гүйцэтгэнэ.

Бүрдүүлэх баримт бичиг:

• Иргэний үнэмлэх эсвэл гадаад паспорт.
• Төлөөлөгчийн иргэний үнэмлэхийн хуулбар.
• Үл хөдлөх хөрөнгөтэй холбоотой бол өмчлөх эрхийн гэрчилгээний хуулбар.
• Үйлчилгээний хураамж төлсөн баримт.

3. Монгол Улсад баталгаажуулах

Консулаар гэрчлүүлсэн итгэмжлэлийг Монголд ирсний дараа Гадаад харилцааны яамны (ГХЯ) Консулын газарт авчирч, "Консулын баталгаажуулалт" буюу арын нүүрэнд дарах тэмдэглэгээг хийлгэснээр Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт хүчин төгөлдөр ашиглагдана.

4. Гадаадын иргэн итгэмжлэл олгох тохиолдол

Хэрэв гадаадын иргэн Монгол Улсад итгэмжлэл олгох бол тухайн улсынхаа нотариатаар гэрчлүүлж, улмаар Апостиль (Apostille) гэрчилгээ авсан байх шаардлагатай. Монгол Улс "Гадаадын албан ёсны баримт бичгийг баталгаажуулах шаардлагыг халах тухай Гаагийн конвенц"-д нэгдсэн тул Апостиль бүхий баримтыг хүлээн зөвшөөрдөг.

Шүүхийн практик

Итгэмжлэл болон төлөөлөх эрхтэй холбоотой маргааныг шүүх шийдвэрлэхдээ дараах зарчмуудыг баримталдаг:

• Төлөөлүүлэгч нас барсан тохиолдол: Тогтоол #912-т дурдсанаар, итгэмжлэл олгогч нас барсан тохиолдолд түүний олгосон итгэмжлэл болон түүний үндсэн дээр хийгдсэн хэлцэл, бүртгэл хүчингүй болох үндэслэлтэй байдаг. Учир нь төлөөлөх эрх нь этгээд амьд байх хугацаанд хүчинтэй байна.
• Тусгай зөвшөөрөл ба итгэмжлэл: Тогтоол #911-д зааснаар, хуулийн этгээдийн хувьцаа эзэмшигч өөрийн эрх ашгийг хамгаалах үүднээс шүүхэд нэхэмжлэл гаргахдаа зохих төлөөлөх эрхийг хэрэгжүүлэх шаардлагатайг анхааруулсан байдаг.
• Гадаадын иргэний хариуцлага: Тогтоол #967-д гадаадын иргэн хэлний бэрхшээлээс шалтгаалан баримт бичгийг буруу бөглөсөн эсвэл ойлгоогүй нь түүнийг хуульд заасан үүргээс чөлөөлөх үндэслэл болохгүйг заасан. Иймд итгэмжлэлийн агуулгыг сайтар хянах нь чухал юм.

Дүгнэлт

Гадаад улсаас итгэмжлэл ирүүлэхдээ зөвхөн гарын үсэг зураад зогсохгүй, Нотариатын Тухай 41.1-д заасан бүх шаардлагыг хангасан байх ёстой. Консулаар гэрчлүүлсэн итгэмжлэл нь ГХЯ-ны баталгаажуулалт хийгдсэнээр бүрэн хүчин төгөлдөр болно. Хэрэв та үл хөдлөх хөрөнгө, оюуны өмч (Барааны тэмдэг, газар зүйн заалтын тухай 16.2) зэрэг нарийн төвөгтэй асуудлаар итгэмжлэл олгох гэж байгаа бол мэргэжлийн хуульчаас зөвлөгөө авч, бүрэн эрхийн заалтаа зөв томъёолохыг зөвлөж байна.