Эрүүгийн хэрэгт банкны дансны хуулгад үзлэг хийх: зөвшөөрөл ба тэмдэглэлийг шалгах
Эрүүгийн хэрэгт банкны дансны хуулгад үзлэг хийхэд прокурорын зөвшөөрөл, үзлэгийн тэмдэглэл, гарын үсэг, дуу-дүрсний бичлэгийг хэрхэн шалгах талаар хууль зүйн практик заавар.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Банкны дансны хуулгад үзлэг хийх нь банкны нууцад хамаарах мэдээллийг хөнддөг тул мөрдөгч үүнийг ихэвчлэн прокурорын зөвшөөрлөөр гаргуулан авч, үзлэг хийсэн тухай тэмдэглэлийг хуульд заасан бүх шаардлагын дагуу үйлдэх ёстой. Мэдээллийг хэнээс, ямар эрх зүйн үндэслэлээр авсан болон ямар ажиллагаагаар бэхжүүлснийг тусад нь шалгана. Бичлэг, гарын үсгийн шаардлага нь тухайн ажиллагаа, хуульд заасан онцгой нөхцөлөөс хамаарна.
Энэхүү нийтлэл нь банкны дансны хуулгыг нотлох баримт болгон ашиглах үед мөрдөгч, прокурор, өмгөөлөгч, иргэн талын анхаарах ёстой зөвшөөрлийн болон тэмдэглэлийн шаардлагыг энгийнээр тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл
1. Банкны нууц ба зөвшөөрлийн шаардлага
Банк, түүний ажилтан нь харилцагчийн нууцыг бусдад гаргахыг хориглодог. Гэхдээ шүүх, прокурорын байгууллагын удирдлагын хүсэлт, эсхүл цагдаагийн байгууллагын хэрэг бүртгэх, мөрдөн байцаах ажиллагааны шаардлагаар мөрдөгчийн саналыг прокурор зөвшөөрсөн тохиолдолд мэдээлэл гаргаж болно (Банкны тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7, 7.2.3).
Банкнаас нууц мэдээлэл гаргуулахдаа Банкны тухай хуулийн 7.2.3-ын аль үндэслэл хэрэглэснийг баримтаар шалгана. Данс эзэмшигч өөрийн хуулгыг хууль ёсоор гаргаж өгсөн эсэхийг банкнаас албадан гаргуулсан мэдээлэлтэй ялгана.
2. Ямар мэдээллийг зөвшөөрлөөр авдаг вэ
Мөрдөгч нь төрийн нууц, хувь хүний эрүүл мэнд, захидал харилцааны нууцтай холбоотой эрүүгийн хэрэгт ач холбогдол бүхий мэдээлэл, баримт бичгийг холбогдох байгууллага, албан тушаалтан, хүнээс прокурорын зөвшөөрлөөр гаргуулан авна (Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 24.5, 24.5.1). 24.5.2 нь бусад мэдээлэл, баримт бичиг гаргуулахыг зохицуулдаг ч үүгээр Банкны тухай хуулийн нууц хамгаалах тусгай шаардлагыг үгүйсгэж болохгүй.
3. Прокурорын зөвшөөрөлд тусгах зүйл
Зөвшөөрөл нь ажиллагаа явуулах хугацаа, хүний эрхийг хангах арга хэмжээ, зөвшөөрлийн хүчинтэй байх хугацаа, зөвшөөрөл олгосон прокурорын нэр, он, сар, өдөр зэргийг тусгана (Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 22.3, 3.6–3.9, 22.3.3). Мөрдөгч ажиллагааны газар, байршил, үргэлжлэх хугацаа өөрчлөгдвөл зөвшөөрөл олгосон прокурорт урьдчилан мэдэгдэнэ (22.3.5).
4. Хойшлуулшгүй тохиолдолд зөвшөөрөлгүй явуулах
22.4 нь 22.1.3-т заасан мөрдөн шалгах ажиллагаанд хамаарах хойшлуулшгүй журмыг тогтоодог. Энэ зохицуулалтыг банкны нууц мэдээллийг дур мэдэн ил болгох ерөнхий зөвшөөрөл гэж үзэхгүй. Хамаарах ажиллагааны хувьд:
- ажиллагаа явуулахаас өмнө прокурорт даруй мэдэгдэнэ;
- ажиллагаа дууссанаас хойш 24 цагийн дотор хүчинтэйд тооцуулахаар үндэслэл, нотлох баримт, тайлбарыг бичгээр хүргүүлнэ;
- прокурор хүлээн авснаас хойш 24 цагийн дотор хүчинтэйд тооцох эсэхийг шийдвэрлэнэ.
Эдгээрийг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 22.4 зохицуулна ("хойшлуулшгүй тохиолдол" гэдэг нь хүний амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд ноцтой хохирол учрах, ул мөр, эд мөрийн баримт устах, зөөвөрлөх, нуун далдлах бодит аюул байгааг илэрхийлнэ — 1.4, 1.26).
5. Үзлэг хийх ба эзэмшигчийг байлцуулах
Мөрдөгч гэмт хэрэг гарсан байдал, хэрэгт ач холбогдол бүхий бусад байдлыг тогтоох зорилгоор хүний бие, эд зүйл, баримт бичиг, тээврийн хэрэгсэл, ачаа тээш, мал, амьтан, хэрэг гарсан газарт үзлэг хийнэ (Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 23.1, 23.1.1).
Үзлэг хийхэд байгаа зүйлийг тухайн хүний сайн дурын үндсэн дээр гаргуулан авах, эсхүл гадна талаас нь харах, гараар тэмтрэх, тусгай багаж ашиглах аргаар хийж болно (23.1.2). Эд зүйл, баримт бичигт үзлэг хийхэд эзэмшигчийг байлцуулна. Байлцуулах боломжгүй бол хөндлөнгийн хоёр гэрчийг байлцуулж, эсхүл дуу-дүрсний бичлэгээр бэхжүүлнэ (23.1.5). Нууц бус үзлэгийг эзэмшигчийн эзгүйд хийсэн бол 3 хоногийн дотор эзэмшигчид, боломжгүй бол оршин суугаа газрын баг, хорооны Засаг даргад мэдэгдэнэ (23.1.6).
23.1.9–23.1.10-т үзлэгийг прокурорын зөвшөөрлөөр нууцаар хийж болох бөгөөд ийм үед эзэмшигчийг байлцуулах, мэдэгдэх 23.1.5–23.1.6 хамаарахгүй гэж заасан. Баримт бичгийн эзэмшигчийг дансны эзэмшигчтэй автоматаар адилтгахгүй; банкнаас мэдээлэл авах ажиллагаа болон тухайн баримт бичгийг үзэж бэхжүүлэх ажиллагааг ялгана.
6. Тэмдэглэл үйлдэх ба гарын үсэг
Мөрдөгч мөрдөн шалгах ажиллагааны тэмдэглэл үйлдэж, ажиллагааны явц, дэс дараалал, илэрсэн нөхцөл байдал, авсан арга хэмжээ, үр дүнг тусгана (Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 28.1, 28.1.1). Тэмдэглэлд баримт бичгийн тоо ширхэг, төрөл, хэлбэр, өнгө, онцлох шинж, чанар зэргийг нэг бүрчлэн бичиж, хавтаст хэрэгт хавсаргана (28.1.4). Дуу-дүрсний бичлэг, гэрэл зураг авсан бол тэдгээрийг тэмдэглэлд тусган хавсаргана (28.1.6).
Тэмдэглэлийг ажиллагаа дуусмагц оролцсон, байлцсан хүнд даруй танилцуулж, гарын үсэг зуруулна. Тэмдэглэл хэд хэдэн хуудастай бол хуудас бүрийн нүүр тус бүрд гарын үсэг зурна (Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 28.3, 28.3.1). Дутуу, буруу зүйлийн талаар засвар оруулах санал гаргасан бол хэрхэн хангасан талаар тэмдэглэлд тусгана (28.3.4).
7. Дуу-дүрсний бичлэг
Банкны хуулгын энгийн үзлэг бүрт заавал бичлэг хийнэ гэсэн ерөнхий шаардлага байхгүй. 28.2.1-д заавал гэрэл зураг эсвэл дуу-дүрсээр бэхжүүлэх нөхцөлийг, 28.2.2-т бусад ажиллагааг бичлэгээр бэхжүүлж болохыг ялгасан. 23.1.5-ын эзэмшигчийг байлцуулах боломжгүй үеийн тусгай шаардлагыг мөн шалгана.
Мөрдөгч ажиллагааг эхлэхийн өмнө дуу-дүрсний бичлэг хийх талаар оролцох хүнд мэдэгдэнэ (Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 28.2, 28.2.3). Бичлэгт ажиллагааны зорилго, он, сар, өдөр, байршил, эхэлсэн, дууссан цаг, минут-ыг тусгана (28.2.5). Тэмдэглэлд тусгагдсан нөхцөл байдал бичлэгээс зөрвөл шүүх, прокурор бичлэгийг нотлох баримтаар тооцно (16.7, 16.7.2).
8. Хураан авах, гаргуулан авах, үзлэг — аль нь вэ
- Үзлэг — баримт бичгийг харах, тэмтрэх, тусгай багаж ашиглах замаар шалгах (23.1.1, 23.1.2).
- Мэдээлэл, баримт бичиг гаргуулан авах — нууцлалтай мэдээллийг прокурорын зөвшөөрлөөр гаргуулах (24.5).
- Эд мөрийн баримт хураан авах — бичмэл, цахим баримт нь гэмт хэргийн ул мөр агуулсан, хэрэгт ач холбогдолтой бол прокурорын зөвшөөрлөөр түр хураан авна (16.4, 16.4.1; 24.4, 24.4.1). Баримт бичгийг эхээр нь авч, шаардлагатай бол эзэмшигчид эхийг нь буцаан олгож, хуулбарыг хэрэгт хавсаргана (24.4.6). Хураан авсан эд зүйлийн жагсаалт, тэмдэглэлийг оролцсон хүнээр гарын үсэг зуруулж, хувийг эзэмшигч, өмгөөлөгчид даруй гардуулна (24.4.7).
Дансны гүйлгээг хязгаарлах нь өөр ажиллагаа
Хуулийн 26.1 нь хөрөнгийн шилжилт хөдөлгөөн, банк дахь мөнгөн хөрөнгийн гүйлгээг хянах, хязгаарлах ажиллагааг зохицуулдаг. Өнгөрсөн гүйлгээний хуулгад үзлэг хийсэн нь дансыг хаах эсвэл гүйлгээг хязгаарлах эрхийг өөрөө бий болгохгүй. Тусдаа үндэслэл, шийдвэрийг шалгана.
Практик алхамууд
Мэдээлэл авах ба бэхжүүлэх явцыг шалгах
- Зөвшөөрлийн хэрэгцээг тодорхойлох. Дансны хуулга нь банкны нууцад хамаарах эсэхийг үнэлж, зөвшөөрөл шаардлагатай бол прокурорт санал гаргана (22.1.5, 24.5.1).
- Саналыг бүрэн бөглөх. Ажиллагааны хугацаа, хүний эрхийг хангах арга хэмжээ, хүчинтэй байх хугацаа зэргийг тусгана (22.3.3).
- Хойшлуулшгүй бол 22.4-ийн журмыг баримтлах. Прокурорт даруй мэдэгдэж, 24 цагийн дотор хүчинтэйд тооцуулах хүсэлт гаргана.
- Үзлэгийг зөв аргаар хийх. Сайн дурын үндсэн дээр гаргуулах, эсхүл харах, тэмтрэх, тусгай багаж ашиглах (23.1.2).
- Эзэмшигчийг байлцуулах. Боломжгүй бол хөндлөнгийн хоёр гэрч, эсхүл дуу-дүрсний бичлэг (23.1.5); эзгүйд хийсэн бол 3 хоногийн дотор мэдэгдэх (23.1.6).
- Тэмдэглэл үйлдэх. Тоо ширхэг, төрөл, онцлох шинжийг нэг бүрчлэн бичиж, бичлэг, зургийг хавсаргана (28.1.1, 28.1.4, 28.1.6).
- Гарын үсэг зуруулах. Оролцсон, байлцсан хүнд даруй танилцуулж, хуудас бүрд гарын үсэг зуруулна (28.3.1).
- Бичлэгийн бүрэн бүтэн байдлыг хангах (28.2.6).
Иргэн, өмгөөлөгчийн хувьд шалгах зүйлс
- Зөвшөөрөл байгаа эсэх — прокурорын нэр, огноо, хүчинтэй хугацаа тусгагдсан уу (22.3.3).
- Хойшлуулшгүй тохиолдлын үндэслэл — 22.4-ийн дагуу 24 цагийн дотор хүчинтэйд тооцуулсан эсэх.
- Эзэмшигчийг байлцуулсан эсэх, эсхүл гэрч, бичлэг байгаа эсэх (23.1.5).
- Тэмдэглэлд бүх шаардлага тусгагдсан эсэх — тоо ширхэг, төрөл, онцлох шинж (28.1.4).
- Гарын үсэг — танилцуулж, хуудас бүрд зуруулсан эсэх (28.3.1); засвар оруулах саналыг хэрхэн хангасан эсэх (28.3.4).
- Дуу-дүрсний бичлэг — зорилго, цаг, байршил тусгагдсан эсэх (28.2.5).
Зөрчил илэрвэл
Хуульд заасан үндэслэл, журмыг зөрчин цуглуулж, бэхжүүлсэн нотлох баримтыг эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зорилтод нийцэж байгаа эсэхийг харгалзан бүхэлд нь, эсхүл зарим хэсгийг нь нотлох баримтаар тооцохгүй байх тухай прокурорын санал, оролцогчийн хүсэлтийг шүүх хянан хэлэлцэнэ (Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16.11, 16.11.2). Иймээс тухайн ажиллагаанд заавал биелүүлэх шаардлага зөрчигдсөн эсэхийг баримтаар тогтоож, 16.11-д заасан журмаар шүүхээр шийдвэрлүүлнэ.
Шүүх, прокурор, мөрдөгч нотлох баримтыг хууль болон эрх зүйн ухамсрыг удирдлага болгож, тал бүрээс нь нягт нямбай хянаж, өөрийн дотоод итгэлээр үнэлнэ (16.15.2). Мөн нотлох баримт цуглуулахдаа амь нас, эрүүл мэндэд аюултай, хүнлэг бус, айлган сүрдүүлэх, тулган шаардах арга хэрэглэхийг хориглоно (16.14.4), хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтад хориглох зүйлийг ч баримтална (29.5).
Түгээмэл асуултууд
Банкны дансны хуулгад үзлэг хийхэд прокурорын зөвшөөрөл заавал шаардлагатай юу?
Банкнаас харилцагчийн нууц мэдээлэл гаргуулахад Банкны тухай хуулийн 7.2.3-ын үндэслэлийг шалгана. Харин хууль ёсоор авсан хуулгад энгийн үзлэг хийх нь нууц үзлэг, банкнаас мэдээлэл гаргуулахтай адил ажиллагаа биш. Аль үндэслэлээр авсныг тогтоохгүйгээр үзлэг бүрт ижил зөвшөөрөл шаардана гэж дүгнэхгүй.
Үзлэгийн тэмдэглэлд ямар мэдээлэл заавал тусгагдах ёстой вэ?
Тэмдэглэлд ажиллагааны явц, дэс дараалал, илэрсэн нөхцөл байдал, авсан арга хэмжээ, үр дүн, баримт бичгийн тоо ширхэг, төрөл, хэлбэр, өнгө, онцлох шинж, чанар, түүнчлэн дуу-дүрсний бичлэг, гэрэл зургийн мэдээллийг тусгана (28.1).
Үзлэгийн тэмдэглэлд гарын үсэг зурахгүй бол ямар үр дагавар гарах вэ?
Тэмдэглэлийг ажиллагаанд оролцсон, байлцсан хүнд танилцуулж, гарын үсэг зуруулна. Хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар гарын үсэг зурах боломжгүй бол 28.3.6-ын дагуу тайлбар хавсаргана; гарын үсэггүй бүрийг автоматаар хууль бус гэж үзэхгүй. Хуульд заасан үндэслэл, журмыг зөрчин цуглуулж, бэхжүүлсэн нотлох баримтыг шүүх нотлох баримтаар тооцохгүй байж болно (16.11.2).
Банкны дансны хуулгыг үзлэг хийх, эсхүл хураан авах аль аргаар авдаг вэ?
Хуулга нь баримт бичиг тул үзлэг хийх (23.1.1), мэдээлэл гаргуулан авах (24.5), эд мөрийн баримт хураан авах (24.4.1) зэрэг аргаар авч болно. Мэдээлэл авах болон дараа нь үзлэг хийж бэхжүүлэх нь дараалсан ажиллагаа байж болно. Үзлэг хийсэн нь мэдээллийг анх хууль ёсоор гаргуулсан байх шаардлагыг орлохгүй; арга бүрийн үндэслэлийг тусад нь шалгана.
Дансны хуулгад үзлэг хийхэд эзэмшигчийг байлцуулах ёстой юу?
Эд зүйл, баримт бичигт үзлэг хийхэд эзэмшигчийг байлцуулна. Байлцуулах боломжгүй бол хөндлөнгийн хоёр гэрчийг байлцуулж, эсхүл дуу-дүрсний бичлэгээр бэхжүүлнэ. Нууц бус үзлэгийг эзгүйд хийсэн бол 3 хоногийн дотор эзэмшигчид мэдэгдэнэ (23.1, 23.1.5–23.1.6). Харин прокурорын зөвшөөрөлтэй нууц үзлэгт 23.1.10-ын тусгай нөхцөл үйлчилнэ. Банкны баримт бичгийн эзэмшигч болон дансны эзэмшигчийг автоматаар адилтгахгүй.
Дүгнэлт
Хууль ёсны байдлыг шалгахдаа банкнаас мэдээлэл гаргуулсан үндэслэл, үзлэгийн төрөл, тэмдэглэлийн бүрэн бүтэн байдал болон тухайн ажиллагаанд хамаарах бичлэг, гарын үсгийн шаардлагыг тус тусад нь шалгана. Зөвхөн нэг баримт дутуу гэсэн таамгаар автоматаар хасагдана гэж үзэхгүй.
- Мөрдөгч: зөвшөөрлийн хугацаа, агуулгыг нягталж, тэмдэглэл, гарын үсэг, бичлэгийг бүрэн гүйцэд үйлд.
- Иргэн, өмгөөлөгч: зөвшөөрлийн огноо, хүчинтэй хугацаа, эзэмшигчийг байлцуулсан эсэх, тэмдэглэлийн гарын үсэг, дуу-дүрсний бичлэгийг шалгаж, зөрчил байвал нотлох баримтыг тооцохгүй байх хүсэлт гаргах үндэслэлтэй.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд тодорхой хэргийн шийдвэрлэлтэд хувийн нөхцөл байдлыг харгалзан мэргэжлийн хууль зүйн зөвлөгөө авахыг зөвлөж байна.