ББСБ-ын зээлийн үйлчилгээний шимтгэлийг маргах: гэрээ, тооцоо ба буцаан шаардах
Банк бус санхүүгийн байгууллагын хууль бус шимтгэл, хураамжийг хэрхэн маргаж, шүүх болон зохицуулагч байгууллагаар дамжуулан буцаан авах тухай эрх зүйн зөвлөмж.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Оршил
Иргэд, аж ахуйн нэгжүүд Банк бус санхүүгийн байгууллага (ББСБ)-аас зээл авах үед "зээл олголтын шимтгэл", "үйлчилгээний хураамж" нэ Nerээр олгогдсон зээлийн дүнгээс тодорхой хувийг шууд суутган үлдээх тохиолдол түгээмэл гардаг. Хуульд заасан үндэслэлгүйгээр эсхүл бодитой үзүүлээгүй үйлчилгээний төлөө зээлдэгчээс суутгасан аливаа шимтгэл, хураамжийг үндэслэлгүйгээр олж авсан хөрөнгө гэж үзэн шүүхийн болон захиргааны журмаар буцаан гаргуулах бүрэн боломжтой.
Энэхүү нийтлэлээр ББСБ-ын зээлийн үйлчилгээний шимтгэлийн эрх зүйн зохицуулалт, гэрээний нөхцөлийг шинжлэх аргачлал болон суутгуулсан мөнгөө хэрхэн тооцоолж, буцаан шаардах алхмуудыг тайлбарлаж байна.
Шимтгэл төлсөн гэх баримт дангаараа буцаан авах үндэслэл болохгүй. Үйлчилгээ үзүүлсэн эсэх, өртгийн тайлбар, гэрээний нөхцөл, давхардуулсан төлбөр болон хүүг өөр нэрээр авсан эсэхийг тусад нь нотолно.
Хууль зүйн үндэслэл
ББСБ болон зээлдэгчийн хооронд үүсэх харилцаа нь Иргэний хууль болон салбарын бусад хууль тогтоомжоор нарийвчлан зохицуулагддаг.
1. Зээлийн үйл ажиллагааны үндсэн нөхцөл ба хүү
Иргэний хууль, 451-ийн 451.1 дэх хэсэгт зааснаар зээлдүүлэгч нь мөнгөн хөрөнгийг шилжүүлэх, зээлдэгч нь гэрээнд заасан хугацаанд уг мөнгөн хөрөнгө, гэрээнд заасан бол түүний хүүг буцаан төлөх үүрэгтэй байдаг. Түүнчлэн Банк, эрх бүхий хуулийн этгээдийн мөнгөн хадгаламж, мөнгөн хөрөнгийн шилжүүлэг, зээлийн үйл ажиллагааны тухай /шинэчилсэн найруулга/, 20-ийн 20.1, 20.2-т зээлийн гэрээнд тусгах үндсэн нөхцөлүүдийг тодорхойлсон ба үүнд хуулиар зөвшөөрөгдөөгүй үндэслэлгүй шимтгэл, хураамж тогтоох тухай зохицуулалт тусгагдаагүй.
Мөн Банк, эрх бүхий хуулийн этгээдийн мөнгөн хадгаламж, мөнгөн хөрөнгийн шилжүүлэг, зээлийн үйл ажиллагааны тухай /шинэчилсэн найруулга/, 19-ийн 19.15-д "Зээлдүүлэгч анх зээл олгохдоо зээлдэгчээр зээлийн хүүг урьдчилан төлүүлэхийг хориглоно" гэж заасан байдаг. Шимтгэл нэрээр урьдчилан суутгаж буй төлбөр нь бодит байдал дээр зээлийн хүүг далд хэлбэрээр урьдчилан авч буй үйлдэл болох эрсдэлтэй.
Мөнгөн зээлийн үйл ажиллагааг зохицуулах тухай хуулийн шимтгэл хориглосон заалтыг тусгай зөвшөөрөлтэй ББСБ-ын бүх зээлд шууд хэрэглэхгүй: тус хуулийн хамрах хүрээ нь банк, ББСБ-ын зээлийн үйл ажиллагаанаас ялгаатай. ББСБ-ын шимтгэлийг гэрээ, бодитоор үзүүлсэн үйлчилгээ болон Санхүүгийн зохицуулах хорооны холбогдох журмаар шалгана. Банк, эрх бүхий хуулийн этгээдийн мөнгөн хадгаламж, мөнгөн хөрөнгийн шилжүүлэг, зээлийн үйл ажиллагааны тухай хуулийн 6.7-д хяналтын байгууллага хууль, журамд нийцээгүй шимтгэлийн шийдвэрийг хүчингүй болгох эрхийг, 19.15-д зээл олгохдоо хүүг урьдчилан төлүүлэхийг хориглосон. Энэ нь бүх үйлчилгээний шимтгэлийг автоматаар хууль бус болгохгүй.
2. Банк бус санхүүгийн байгууллагын үйл ажиллагааны хязгаарлалт
ББСБ нь Банк бус санхүүгийн үйл ажиллагааны тухай, 7-д заасан зөвшөөрөгдсөн үйл ажиллагааг эрхлэх ёстой бөгөөд Банк бус санхүүгийн үйл ажиллагааны тухай, 12-ийн 12.1.1-д зөвшөөрөлд зааснаас өөр үйл ажиллагаа эрхлэх, 12.1.2-т худал ташаа мэдээлэл өгөхийг хориглосон байдаг. Зээлийн бодит өртөг, хүүгийн хэмжээг нуун дарагдуулж, шимтгэл хэлбэрээр нэмэлт зардал үүсгэх нь хэрэглэгчийг төөрөгдүүлсэн үйл ажиллагаа болдог.
3. Үндэслэлгүйгээр олж авсан хөрөнгийг буцаан шаардах эрх
Хэрэв ББСБ нь хууль зүйн үндэслэлгүй, бодитой үзүүлсэн үйлчилгээгүйгээр зээлдэгчийн олгогдвол зохих зээлээс шимтгэл суутгасан бол энэ нь Иргэний хууль, 492-ийн 492.1.1-д заасан үндэслэлд хамаарна.
- Хуулийн шаардлага: Талуудын хооронд тухайн төлбөрийг төлөх бодит үүрэг үүсээгүй эсхүл хүчин төгөлдөр бус бол уг хөрөнгийг буцаан шаардах эрх үүснэ.
- Буцаан олгох хэмжээ: Иргэний хууль, 493-ийн 493.1-д заасны дагуу үндэслэлгүйгээр шилжүүлсэн хөрөнгийг бүрэн дүнгээр буцаан олгох үүрэг үүсдэг.
Маргаан шийдвэрлэх үйл явц
ББСБ-ын зээлийн үйлчилгээний шимтгэлийг маргаж, буцаан авахад дараах шат дарааллыг баримтална:
Практик алхамууд
Суутгуулсан шимтгэлээ буцаан авахаар төлөвлөж буй зээлдэгч дараах алхмуудыг дэс дараалалтай хийнэ.
1-р алхам: Баримт бичгээ цуглуулах, нягтлах
- Зээлийн гэрээ: Гэрээнд үйлчилгээний шимтгэл, хураамж авна гэж заасан эсэх, түүний тооцоолол хэрхэн тусгагдсаныг нягтална.
- Дансны хуулга: Таны дансанд гэрээнд заасан зээлийн хэмжээ бүтнээрээ орсон эсэх, эсхүл шимтгэлийг шууд хасч дутуу шилжүүлсэн эсэхийг баталгаажуулсан хуулга авна.
2-р алхам: Суутгасан дүнг тооцоолох
- Жишээлбэл, 10,000,000 төгрөгийн зээл батлагдсан боловч 1 хувийн "шимтгэл" нэрээр 100,000 төгрөгийг суутгаж, 9,900,000 төгрөг шилжүүлсэн бол энэ 100,000 төгрөг нь маргах дүн болно. Зээлийг бүрэн хэмжээгээр авч ашиглаагүй атлаа бүтэн дүнгээр хүү төлсөн бол уг зөрүүг ч нэмж тооцох боломжтой.
3-р алхам: ББСБ-д албан шаардлага (гомдол) хүргүүлэх
- ББСБ-д хандан хууль бусаар суутгасан шимтгэлийг үндсэн зээлээс хасах эсхүл бэлнээр/дансаар буцаан олгохыг шаардсан албан хүсэлтийг бичгээр хүргүүлнэ. Хүсэлтэд Иргэний хууль, 492-ийн холбогдох заалтыг дурдах нь зүйтэй.
4-р алхам: Зохицуулагч байгууллага болон шүүхэд хандах
- Хэрэв ББСБ шаардлагыг биелүүлэхээс татгалзвал салбарын хяналт тавих чиг үүрэг бүхий Санхүүгийн зохицуулах хороонд өргөдөл гаргаж болох бөгөөд улмаар харьяа Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхэд "Үндэслэлгүйгээр олж авсан хөрөнгө буцаан гаргуулах тухай" нэхэмжлэл гаргана.
Шүүхийн практик ба анхаарах асуудал
Монгол Улсын шүүхийн практикт банк, санхүүгийн байгууллагууд зээл олгох үйл ажиллагаатай холбогдуулан ямар нэгэн тусгай үйлчилгээ бодитоор үзүүлээгүй атлаа "шимтгэл", "хураамж" авч байгаа явдлыг зээлдэгчийн эрхийг зөрчсөн гэж үзэх хандлага түгээмэл байдаг.
Шүүх дараах зарчмуудыг харгалзан дүгнэдэг:
- Бодит үйлчилгээ үзүүлсэн эсэх: Зээл олгох явц нь зээлдүүлэгчийн өөрийнх нь үндсэн үйл ажиллагаа тул уг ажиллагаатай холбоотой зардлыг (жишээ нь скоринг хийх, гэрээ хэвлэх) шимтгэл нэрээр зээлдэгчид үүрүүлэх нь үндэслэлгүй.
- Тэгш бус нөхцөл: Зээлдэгч нь гэрээний нөхцөлийг өөрчлөх боломжгүй, шууд тулган хүлээлгэсэн нөхцөлөөр шимтгэл төлөхийг зөвшөөрсөн байх нь уг суутгалыг хууль ёсны болгохгүй.
Түгээмэл асуултууд
1. ББСБ зээл олгохдоо шимтгэл, хураамж урьдчилан суутган авч болох уу?
Хууль тогтоомжид зээлийн гэрээний гол төлбөрийг хүүгээр тодорхойлсон байдаг ба зээлдэгчид бодит үйлчилгээ үзүүлээгүй, хуульд заагаагүй шимтгэл, хураамжийг үндэслэлгүйгээр суутгах нь хууль зүйн үндэслэлгүй юм. Зээлийн хүүг урьдчилан төлүүлэх хоригийг үйлчилгээний шимтгэлтэй адилтгаж болохгүй. Бүх шимтгэл автоматаар хууль бус биш; гэрээнд ил тод туссан эсэх, бодит үйлчилгээ, зардал болон салбарын зохицуулалтад нийцсэн эсэхийг шалгана.
2. ББСБ-аас шимтгэлийг буцаан шаардахад ямар баримт шаардлагатай вэ?
Зээлийн гэрээний хувь, зээл олгосон болон шимтгэл суутгасныг нотлох дансны хуулга, эргэн төлөлтийн тооцооллын баримт болон ББСБ-д хандаж байсан өргөдөл, албан хариу зэрэг баримтууд шаардлагатай.
3. Зээлээ бүрэн төлөөд дууссан ч суутгуулсан шимтгэлээ буцаан нэхэмжлэх боломжтой юу?
Боломжтой. Үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн гэх үндэслэлээр Иргэний хуулийн дагуу эрхээ зөрчигдсөнийг мэдсэн үеэс эхлэн хөөн хэлэлцэх хугацааны дотор шүүхэд нэхэмжлэл гарган шаардах эрх нээлттэй байдаг.
Дүгнэлт
ББСБ-аас авсан зээлийн шимтгэл нь зээлдэгчийн санхүүд шууд дарамт учруулдаг далд зардлуудын нэг юм. Зээл олгох үйл явц дахь үндэслэлгүй шимтгэл, суутгалыг хуулийн хүрээнд маргаж, буцаан шаардах нь иргэн бүрийн хууль ёсны эрх билээ. Та зээлийн гэрээ байгуулахдаа гэрээний заалтуудтай сайтар танилцаж, шимтгэл суутгагдсан тохиолдолд холбогдох баримтаа бүрдүүлэн хуулийн дагуу эрхээ хамгаалахыг зөвлөж байна.