Асарч байгаа хүн солигдвол асаргааны тэтгэмжийг хэрхэн шилжүүлэх вэ?
Асаргааны тэтгэмж авагч иргэн солигдсон, эсвэл асран хамгаалагч өөрчлөгдсөн үед тэтгэмжийг шилжүүлэх хууль зүйн үндэслэл, сум хорооны нийгмийн ажилтанд гаргах өргөдөл, 30 хоногийн хугацаа, шаардлагатай бичиг баримтын талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Асарч байгаа хүн буюу асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч солигдсон үед асаргааны тэтгэмжийг автоматаар өөр хүнд шилжүүлдэггүй. Шинэ асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч сум, хорооны нийгмийн ажилтанд холбогдох баримт бичгийн хамт өргөдөл гаргаж, тэтгэмжээ өөрийн нэр дээр тогтоолгох шаардлагатай бөгөөд нийгмийн ажилтан өргөдлийг хүлээж авснаас хойш 30 хоногийн дотор хянан шийдвэрлэнэ.
Энэ нийтлэлд асарч байгаа хүн солигдох үед асаргааны тэтгэмжийг хэрхэн зөв шилжүүлэх, ямар хууль зүйн үндэслэлтэй, ямар алхам хийх, ямар алдаа гаргаж болохыг практик түвшинд тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл
Асаргааны тэтгэмж гэж юу вэ, хэнд олгох вэ
Нийгмийн халамжийн тэтгэмж хэд хэдэн төрөлтэй бөгөөд тэдгээрийн нэг нь асаргааны тэтгэмж юм. Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13-д тэтгэмжийн төрлүүдийг жагсаасан бөгөөд 13.1.1-д асаргааны тэтгэмжийг тусгасан.
Асаргааны тэтгэмжийг 13.2-т заасан иргэдэд олгоно:
- бүтэн өнчин хүүхдийг үрчлэн авсан болон эрсдэлт нөхцөлд байгаа хүүхдийг асран хамгаалж, харгалзан дэмжиж байгаа;
- хүүхдийг асарч байгаа асралт гэр бүл;
- тэжээн тэтгэх хүүхэдгүй, ганц бие ахмад настан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй ганц бие иргэнийг гэр бүлдээ авч асрамжилж байгаа;
- эмнэлгийн хяналтад байдаг, байнгын асаргаа шаардлагатай ахмад настан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд ба иргэнийг асарч байгаа.
Энэ жагсаалтаас харвал тэтгэмж нь тодорхой хүнд, тухайн асаргааны харилцааны хүрээнд тогтоогддог бөгөөд асарч байгаа хүн шинэ хүн болбол тэтгэмжийн харилцаа мөн шинэчлэгдэх зарчмыг энэ заалтаас гаргаж болно.
Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоох үндэслэл
Асаргааны тэтгэмж авах хүний эрх зүйн байдал нь асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоосон эсэхтэй шууд холбоотой. Гэр бүлийн тухай, 63-т асран хамгаалалтад байх хүнийг, Гэр бүлийн тухай, 64-т харгалзан дэмжвэл зохих хүнийг тодорхойлсон.
Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийг тогтоох журмыг Гэр бүлийн тухай, 67-д заасан. Үүний 67.1.1-д зааснаар эд хөрөнгийн зохих бололцоотой төрөл, садан буюу төрөл, садан бус хүний бичгээр гаргаж, нотариатаар гэрчлүүлсэн зөвшөөрлийг үндэслэн сум, дүүргийн Засаг дарга асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтооно. Энэ нь асарч байгаа хүн солигдох үед дахин энэ журмаар шинэ хүн тогтоох шаардлагатай гэсэн үг юм.
Мөн Гэр бүлийн тухай, 66-д зааснаар асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоох, өөрчлөх асуудлыг шийдвэрлэх үүргийг сум, дүүргийн Засаг дарга хэрэгжүүлнэ. Тиймээс тэтгэмж шилжүүлэх үйл явц нь энэхүү шийдвэрийн үргэлжлэл болж явагдана.
Тэтгэмж тогтоолгох өргөдөл ба 30 хоногийн хугацаа
Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14-д тэтгэвэр, тэтгэмж тогтоолгох өргөдөл гаргах, шийдвэрлэх хугацааг тодорхой заасан:
- 14.1 — тэтгэмж тогтоолгон авахыг хүссэн иргэн холбогдох баримт бичгийг бүрдүүлж, өргөдлийн хамт сум, хорооны нийгмийн ажилтанд өгнө;
- 14.2 — сум, хорооны нийгмийн ажилтан өргөдлийг хүлээж авснаас хойш 30 хоногийн дотор хянан шийдвэрлүүлнэ.
Энэ заалт нь шинэ асран хамгаалагчийн тэтгэмж шилжүүлэх үйл явцын хугацааны хүрээг тодорхойлж өгдөг.
Тэтгэмжийг зогсоох, суутгал хийх тохиолдол
Асарч байгаа хүн солигдох үед тэтгэмжийн хуучин олголтыг хэрхэн зохицуулах вэ гэдэг асуудал гарна. Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 30-д тэтгэмжийг зогсоох, суутгал хийх үндэслэлийг заасан. Тухайлбал, 30.1-д тэтгэмж авагч хуурамч бичиг баримт бүрдүүлж тэтгэмж тогтоолгон авсан нь тогтоогдвол олголтыг зогсооно гэж заасан.
Харин 30.5-д нийгмийн халамжийн үйлчилгээний байгууллага, ажилтны гаргасан алдааны улмаас илүү олгогдсон тэтгэмжийг буцаан суутгахгүй гэж тодорхой заасан нь иргэнийг хамгаалах чухал баталгаа болно.
Мөн тэтгэмжийг олгох, шилжүүлэх механизмыг Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15-д зохицуулсан. 15.5-д зааснаар иргэн хүсэлтээ гаргасан тохиолдолд тэтгэмжийг тухайн иргэний хадгаламжийн дансанд шилжүүлж болно — энэ нь шинэ асран хамгаалагчийн данс руу шилжүүлэх практик боломжийг олгоно.
Асран тэтгэх гэрээний харилцаа
Хэрэв асарч байгаа хүн нь асран тэтгэх гэрээний үндсэн дээр асарч байгаа бол Иргэний хууль, 483-д заасан асран тэтгэх гэрээний зохицуулалт хамаарна. Асран тэтгэгч нас барсан тохиолдлыг Иргэний хууль, 485-д зохицуулсан бөгөөд 485.1-д шилжүүлсэн хөрөнгийг өвлөсөн этгээд асруулагчийг тэжээн тэтгэх үүрэг хүлээнэ гэж заасан. Өвлөгч тэжээн тэтгэх үүргээс татгалзсан бол хөрөнгийг асруулагчид буцаан олгосноор гэрээ дуусгавар болно (485.2).
Практик алхамууд
Асарч байгаа хүн солигдсон үед тэтгэмжийг зөв шилжүүлэх дарааллыг доорх диаграмаар харуулав.
1-р алхам: Сум, дүүргийн Засаг даргад хандах
Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч солигдох үед эхний алхам нь сум, дүүргийн Засаг даргад хандаж, шинэ асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоолгох юм. Гэр бүлийн тухай, 66 болон Гэр бүлийн тухай, 67-д заасны дагуу энэ шийдвэрийг сум, дүүргийн Засаг дарга гаргана.
Шинэ асран хамгаалагч тогтоохдоо Гэр бүлийн тухай, 68-д заасан хориглосон хүний жагсаалтад орохгүй байхыг анхаарах хэрэгтэй. Тухайлбал, эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан; согтууруулах ундаа, мансууруулах бодис байнга хэрэглэдэг; хорих ял эдэлж байгаа зэрэг хүнийг асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоохыг хориглоно.
2-р алхам: Шаардлагатай баримт бичгийг бүрдүүлэх
Гэр бүлийн тухай, 71-д зааснаар асрамж, дэмжлэгт байгаа хүн нэг бүрт хувийн хэрэг нээж хөтөлдөг. Энэ хувийн хэрэгт дараах баримт бичгүүд хавсарна:
- асрамж, дэмжлэг тогтоосон тухай шийдвэр;
- эрүүл мэндийн талаарх эмнэлгийн байгууллагын магадлагаа;
- төрсний гэрчилгээ, эсхүл нас тогтоосон баримт бичиг;
- оршин суугаа газрын хаяг;
- төрөл, садангийн хүний тухай мэдээлэл;
- эд хөрөнгийн жагсаалт;
- асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчтэй хийсэн гэрээ болон шаардлагатай бусад материал.
Мөн Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14-д зааснаар өргөдөл гаргахдаа "холбогдох баримт бичгийг бүрдүүлэх" шаардлагатай.
3-р алхам: Сум, хорооны нийгмийн ажилтанд өргөдөл гаргах
Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14-д заасны дагуу баримт бичгээ бүрдүүлсэн өргөдлийг сум, хорооны нийгмийн ажилтанд өгнө. Энэ нь тэтгэмж шилжүүлэх гол алхам юм.
4-р алхам: 30 хоногийн дотор шийдвэрлэгдэхийг хүлээх
Нийгмийн ажилтан өргөдлийг хүлээж авснаас хойш 30 хоногийн дотор хянан шийдвэрлэнэ. Энэ хугацаанд шинэ асран хамгаалагчийн нэр дээр тэтгэмж тогтоох эсэх шийдвэр гарна.
5-р алхам: Тэтгэмжийг дансанд шилжүүлэх
Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15-д заасны дагуу тэтгэмжийг банкаар дамжуулан олгоно. Иргэн хүсэлтээ гаргасан тохиолдолд тэтгэмжийг тухайн иргэний хадгаламжийн дансанд шилжүүлж болно. Ингэснээр шинэ асран хамгаалагчийн данс руу тэтгэмжийг шилжүүлэх боломжтой.
Шүүхийн практик
Энэ нийтлэлд ашиглах боломжтой эх сурвалжид шүүхийн шийдвэрийн ишлэл ороогүй тул тодорхой шүүхийн шийдвэрийг дурдахгүй. Ерөнхийдөө асран хамгаалагч солигдох, тэтгэмжийн харилцаатай холбоотой маргаан гарвал сум, дүүргийн Засаг даргын шийдвэр, нийгмийн халамжийн үйлчилгээний байгууллагын үйл ажиллагаатай холбоотой гомдолыг холбогдох дээд шатны байгууллага, эсхүл шүүхэд гаргах боломжтой. Мөн Гэр бүлийн тухай, 72-т зааснаар асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн үйл ажиллагаатай холбогдуулан аливаа байгууллага, иргэн сум, дүүргийн Засаг даргад гомдол гаргах, мэдээлэл өгөх эрхтэй.
Түгээмэл асуултууд
Асарч байгаа хүн солигдвол асаргааны тэтгэмжийг хэрхэн шилжүүлэх вэ?
Асарч байгаа хүн буюу асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч солигдсон тохиолдолд шинэ асран хамгаалагч сум, хорооны нийгмийн ажилтанд холбогдох баримт бичгийн хамт өргөдөл гаргана. Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14-д зааснаар нийгмийн ажилтан өргөдлийг хүлээж авснаас хойш 30 хоногийн дотор тэтгэмж тогтоолгох асуудлыг шийдвэрлэнэ.
Асран хамгаалагч солигдоход тэтгэмж автоматаар шинэ хүнд шилждэг үү?
Үгүй. Тэтгэмж нь тухайн асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчид тогтоогдсон байдаг тул шинэ хүн нийгмийн ажилтанд өргөдөл гаргаж, тэтгэмжээ өөрийн нэр дээр тогтоолгох шаардлагатай. Автоматаар шилжих зохицуулалт эх сурвалжид байхгүй.
Асран хамгаалагч тогтоолгох өргөдлийг хэнд, хэдэн хугацаанд өгөх вэ?
Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14-д зааснаар тэтгэмж тогтоолгон авахыг хүссэн иргэн холбогдох баримт бичгийг бүрдүүлж, өргөдлийн хамт сум, хорооны нийгмийн ажилтанд өгнө. Нийгмийн ажилтан өргөдлийг хүлээж авснаас хойш 30 хоногийн дотор хянан шийдвэрлүүлнэ.
Асран хамгаалагч солигдох үед ямар баримт бичиг шаардлагатай вэ?
Гэр бүлийн тухай, 71-д заасан хувийн хэрэгт асрамж, дэмжлэг тогтоосон шийдвэр, эрүүл мэндийн магадлагаа, төрсний гэрчилгээ, оршин суугаа газрын хаяг, эд хөрөнгийн жагсаалт, асран хамгаалагчтай хийсэн гэрээ зэрэг баримт бичгийг хавсаргана.
Асран тэтгэх гэрээний дагуу асарч байгаа хүн солигдвол тэтгэмж хэвээр үлдэх үү?
Иргэний хууль, 485-д зааснаар асран тэтгэгч нас барсан тохиолдолд шилжүүлсэн хөрөнгийг өвлөсөн этгээд асруулагчийг тэжээн тэтгэх үүрэг хүлээнэ. Өвлөгч тэжээн тэтгэх үүргээс татгалзсан бол хөрөнгийг асруулагчид буцаан олгосноор гэрээ дуусгавар болно. Энэ тохиолдолд асруулагчийн тэтгэмжийн асуудлыг шинэ асран хамгаалагчийн нэр дээр тогтоолгох замаар шийдвэрлэнэ.
Дүгнэлт
Асарч байгаа хүн солигдсон үед асаргааны тэтгэмжийг шилжүүлэх нь автомат үйл явц биш, харин хуульд заасан дараах алхмуудаар явагдана:
- Сум, дүүргийн Засаг даргад хандаж шинэ асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоолгох;
- Шаардлагатай баримт бичгийг бүрдүүлэх;
- Сум, хорооны нийгмийн ажилтанд өргөдөл гаргах;
- 30 хоногийн дотор шийдвэрлэгдэхийг хүлээх;
- Тэтгэмжийг банкны дансаар хүлээн авах.
Практик зөвлөмж болгож хэлэхэд, асран хамгаалагч солигдох үед өмнөх тэтгэмжийн хугацаа, олголтын байдлыг тодорхой болгож, шинэ асран хамгаалагчийн шийдвэртэй хамт нийгмийн ажилтанд хандах нь зүйтэй. Мөн асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн үүрэг, эрхийг Гэр бүлийн тухай, 69, 70 дугаар зүйлээс урьдчилан танилцаж, хууль зөрчихөөс сэргийлэх нь чухал. Асуудал маргаантай болсон тохиолдолд сум, дүүргийн Засаг дарга, холбогдох нийгмийн халамжийн байгууллагад албан ёсоор хандсанаар эрхээ хамгаалах боломжтой.
