Арбитрын хуралдаанд гэрч оролцуулах хүсэлтээ хэрхэн гаргах вэ?
Арбитрын хуралдаанд гэрч оролцуулах хүсэлтийг хуулийн дагуу хэрхэн гаргах, шаардлагатай баримт, хугацаа, шүүхийн туслалцаа авах журмыг алхам алхмаар тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Арбитрын хуралдаанд гэрч оролцуулахын тулд эхлээд талуудын тохиролцсон арбитрын ажиллагааны журамд (эсхүл байнгын арбитрын дүрэмд) заасан хэлбэр, хугацааг баримтлан хүсэлтээ арбитрын бүрэлдэхүүнд бичгээр гаргаж, гэрчийн нэр, мэдүүлэх асуудлын хүрээ, хэрэгт ач холбогдолтой үндэслэлийг тодорхой зааж, нөгөө талд хүргүүлсэн нь зүйтэй. Арбитрын тухай хуульд гэрч оролцуулах эрхийг талуудын тэгш эрх, арбитрын ажиллагааны журмыг тохиролцох эрхийн хүрээнд зохицуулсан бөгөөд тухайн арбитрын байгууллагын дүрэм тусдаа нарийвчилсан журам тогтоосон байж болно.
Хууль зүйн үндэслэл
Арбитрын ажиллагаа нь шүүхийн ажиллагаанаас ялгаатай нь талуудын тохиролцоонд илүү их тулгуурладаг. Гэрч оролцуулах асуудал ч мөн адил энэ зарчмын хүрээнд шийдэгдэнэ.
Талуудын тэгш эрх ба байр суурь илэрхийлэх боломж
Арбитрын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 30-д зааснаар арбитрын ажиллагаанд талууд тэгш эрхтэй оролцох ба талууд өөрийн байр суурийг илэрхийлэх боломжоор бүрэн хангагдана. Энэ нь гэрч оролцуулах хүсэлт гаргах, гэрчийн мэдүүлгийг сонсох, түүнд асуулт тавих зэрэг боломжийг хоёр тал тэгш эдлэх ёстойг илэрхийлнэ.
Арбитрын ажиллагааны журмыг тохиролцох
Арбитрын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 31-д зааснаар:
- талууд арбитрын ажиллагааны журмыг хуулийн хүрээнд чөлөөтэй тохиролцон тогтооно (31.1);
- журмыг тохиролцоогүй бол арбитрын бүрэлдэхүүн тохиромжтой гэж үзсэн журмаар ажиллагааг явуулж болно. Арбитрын бүрэлдэхүүний бүрэн эрхэд аливаа нотлох баримтыг нотлох чадвартай, хэрэгт хамааралтай, ач холбогдолтой, үнэн зөв эргэлзээгүй болохыг тодорхойлох эрх хамаарна (31.2).
Энэ заалт нь гэрчийн мэдүүлгийг нотлох баримт болгон хүлээн авах эсэхийг арбитрын бүрэлдэхүүн шийдэх эрхтэй болохыг илэрхийлнэ.
Гэрч, шинжээчийн мэдүүлгийг сонсох
Арбитрын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 32-т зааснаар талууд өөрөөр тохиролцоогүй бөгөөд арбитрын бүрэлдэхүүн зохистой гэж үзсэн бол гэрч, шинжээч, талуудын мэдүүлгийг сонсох, бараа бүтээгдэхүүн, эд хөрөнгө, баримт бичигт үзлэг хийх зэрэг ажиллагааг хаана ч явуулж болно (32.2).
Биечлэн оролцох хуралдаан
Арбитрын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 36-д гэрч оролцуулахтай шууд холбоотой чухал зохицуулалтууд байна:
- биечлэн оролцох хуралдаан хийхгүй байхаар тохиролцсоноос бусад тохиолдолд аль нэг талын хүсэлтээр арбитрын бүрэлдэхүүн зохих шатанд биечлэн оролцох хуралдаан явуулах үүрэгтэй (36.2);
- биечлэн оролцох хуралдаан, эсхүл арбитрын бүрэлдэхүүний уулзалтын талаарх мэдэгдлийг талуудад хангалттай хугацааны өмнө хүргүүлсэн байна (36.3);
- нэг талаас ирүүлсэн тайлбар, баримт бичиг, бусад мэдээллийг нөгөө талд заавал хүргүүлнэ (36.4).
Шүүхийн туслалцаа
Хэрэв гэрч сайн дураараа оролцохгүй, эсхүл шаардлагатай баримт бичгийг гаргаж өгөхгүй бол Арбитрын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 39-д заасны дагуу арбитрын бүрэлдэхүүн, эсхүл түүний зөвшөөрснөөр талууд нотлох баримт гаргуулахад туслалцаа үзүүлэх тухай хүсэлтийг шүүхэд гаргаж болно. Шүүх уг хүсэлтийг эрх хэмжээнийхээ хүрээнд хуульд заасан нотлох баримт гаргуулах журмын дагуу шийдвэрлэнэ.
Зардлын асуудал
Арбитрын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41-д зааснаар гэрч оролцуулахад гарсан хөлс, зардал арбитрын зардалд хамаарах ба талууд өөрөөр тохиролцоогүй бол зардлын хэмжээ, төлөх этгээд, төлбөрийн журмыг арбитрын бүрэлдэхүүн тогтооно.
Практик алхамууд
Доорх дарааллыг баримтлан гэрч оролцуулах хүсэлтээ бэлтгэж, гаргаарай.
1. Арбитрын ажиллагааны журмыг шалга
Юуны өмнө арбитрын хэлэлцээр, байнгын арбитрын дүрэм, эсхүл талуудын тохиролцсон журамд гэрч оролцуулах хүсэлтийн хэлбэр, хугацаа, хэл заасан эсэхийг шалгана. Арбитрын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 31, 34-т зааснаар журмыг тохиролцоогүй бол арбитрын бүрэлдэхүүн тогтоох тул энэ тохиолдолд бүрэлдэхүүнээс журмын талаар тодруулга авах нь зүйтэй.
2. Гэрчийг тодорхойлж, мэдүүлгийн хүрээг тогтоо
Гэрчийн нэр, хаяг, холбоо барих мэдээлэл, түүний мэдүүлэх асуудлын хүрээ, яагаад энэ гэрч хэрэгт ач холбогдолтой болохыг тодорхойлно. Арбитрын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 31.2-т заасан "нотлох чадвартай, хэрэгт хамааралтай, ач холбогдолтой" гэсэн шалгуурт нийцэж байгаа эсэхийг бодож үзээрэй.
3. Хүсэлтийг бичгээр бэлтгэ
Хүсэлтэд дараах мэдээллийг тусгана:
- хүсэлт гаргагч талын нэр, хэргийн дугаар;
- гэрчийн нэр, хаяг, холбоо барих мэдээлэл;
- гэрч ямар асуудлаар мэдүүлэг өгөх вэ;
- тухайн мэдүүлэг хэрэгт ямар ач холбогдолтой вэ;
- гэрчийг оролцуулах хэлбэр (биечлэн, эсхүл холын холбоогоор) болон хүссэн хугацаа;
- хавсаргах баримт бичгийн жагсаалт.
4. Хүсэлтийг хугацаанд нь арбитрын бүрэлдэхүүнд илгээ
Арбитрын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 36.3-т зааснаар хуралдааны мэдэгдлийг хангалттай хугацааны өмнө хүргүүлэх ёстой тул гэрч оролцуулах хүсэлтээ хуралдаанаас хангалттай өмнө гаргана. Баримт бичгийг хүлээн авсанд тооцох журмыг Арбитрын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 4-т зохицуулсан болохыг анхаарна.
5. Нөгөө талд хүргэсэн эсэхээ баталгаажуул
Арбитрын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 36.4-т зааснаар нэг талаас ирүүлсэн баримт бичиг, мэдээллийг нөгөө талд заавал хүргүүлнэ. Иймд хүсэлтээ нөгөө талд зэрэг хүргэж, хүргэсэн баримтаа хадгална.
6. Шаардлагатай бол шүүхийн туслалцаа хүс
Гэрч сайн дураараа оролцохгүй, эсхүл баримт бичгээ гаргаж өгөхгүй бол Арбитрын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 39.1-д заасны дагуу арбитрын бүрэлдэхүүнээр дамжуулан, эсхүл түүний зөвшөөрлөөр шүүхэд туслалцаа хүсэх хүсэлт гаргана.
Шүүхийн практик
Арбитрын хэлэлцээр, гэрч, нотлох баримтын асуудалтай холбоотой шүүхийн практикаас дараах жишээнүүдийг дурдаж болно.
- Тогтоол #3791 — талууд маргаанаа арбитраар шийдвэрлэхээр тохиролцсон эсэхийг гэрээний холбогдох баримт бичгээр тогтоож, арбитрын хэлэлцээрийн хүрээг тодорхойлсон. Энэ нь арбитрын ажиллагааны хүрээ, үүний дотор нотлох баримт, гэрч оролцуулах асуудал юунаас хамаарахыг ойлгоход ач холбогдолтой.
- Тогтоол #10475 — шүүх гэрчийн мэдүүлэг болон бусад нотлох баримтыг үнэлэхдээ тэдгээр нь хэрэгт хамааралтай, үнэн зөв эсэхийг харгалзан үнэлсэн. Гэрчийн мэдүүлэг дангаараа хангалтгүй болохыг харуулсан жишээ.
- Тогтоол #3852 — гэрчийн мэдүүлэг авах хүсэлтийг хангасан боловч мэдүүлэг хэрэгт авагдаагүй нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зөрчил болсон. Энэ нь гэрч оролцуулах хүсэлтийг цаг тухайд нь, зохих журмаар шийдвэрлүүлэх чухал болохыг сануулна.
Дээрх шийдвэрүүд нь шүүхийн ажиллагааны жишээ боловч гэрчийн мэдүүлгийг хэрхэн үнэлэх, хүсэлтийг хэрхэн шийдвэрлэх зарчмын хувьд арбитрын ажиллагаанд ч баримтлах чиглэл өгнө.
Түгээмэл асуултууд
Арбитрын хуралдаанд гэрч оролцуулах хүсэлтийг заавал бичгээр гаргах уу?
Арбитрын тухай хуульд гэрч оролцуулах хүсэлтийн хэлбэрийг тусгайлан заагаагүй. Гэвч арбитрын ажиллагааны журмыг талууд тохиролцдог тул тухайн арбитрын байгууллагын дүрэм, эсхүл арбитрын бүрэлдэхүүний тогтоосон журмаар бичгээр гаргах нь зүйтэй. Бичгээр гаргаснаар хүсэлт хэзээ, хэнд хүргэгдсэн нь тодорхой байж, маргаан гарахаас сэргийлнэ.
Гэрч арбитрын хуралдаанд ирэхгүй бол албадан ирүүлж болох уу?
Арбитрын бүрэлдэхүүнд шүүх шиг албадан ирүүлэх эрх байхгүй. Арбитрын тухай хуулийн 39.1-д зааснаар арбитрын бүрэлдэхүүн, эсхүл түүний зөвшөөрснөөр талууд нотлох баримт гаргуулахад туслалцаа үзүүлэх тухай хүсэлтийг шүүхэд гаргаж болно. Шүүх уг хүсэлтийг хуульд заасан нотлох баримт гаргуулах журмын дагуу шийдвэрлэнэ.
Арбитрын хуралдаанд гэрч оролцуулах зардлыг хэн төлөх вэ?
Арбитрын тухай хуулийн 41.2.3-т зааснаар гэрч, шинжээч оролцуулах, хууль зүйн туслалцаа авах, шинжилгээ хийлгэх зэрэг арбитрын бусад ажиллагаа явуулахад гарсан хөлс, зардал арбитрын зардалд хамаарна. Талууд өөрөөр тохиролцоогүй бол арбитрын зардлын хэмжээ, төлөх этгээд, төлбөрийн журмыг арбитрын бүрэлдэхүүн тогтооно.
Гэрчийн мэдүүлгийг урьдчилан бичгээр бэлтгэж болох уу?
Талууд арбитрын ажиллагааны журмыг чөлөөтэй тохиролцдог тул гэрчийн бичгээр гаргасан мэдүүлгийг урьдчилан ирүүлэх журмыг тохиролцож болно. Арбитрын тухай хуулийн 36.4-д зааснаар нэг талаас арбитрын бүрэлдэхүүнд ирүүлсэн тайлбар, баримт бичиг, бусад мэдээллийг нөгөө талд заавал хүргүүлнэ. Иймд гэрчийн мэдүүлгийг нөгөө талд хүргэх нь чухал.
Гэрч мэдүүлэг өгөхөөс татгалзвал яах вэ?
Арбитрын ажиллагаанд гэрчийг оролцуулах нь талуудын тохиролцсон, эсхүл арбитрын бүрэлдэхүүний тогтоосон журмаар явагдана. Арбитрын тухай хуулийн 37.1.3-т зааснаар аль нэг тал арбитрын хуралдаанд оролцоогүй, эсхүл шаардлагатай нотлох баримтыг ирүүлээгүй бол арбитрын ажиллагааг үргэлжлүүлж, цугларсан нотлох баримтад үндэслэн арбитрын шийдвэр гаргаж болно.
Дүгнэлт
Арбитрын хуралдаанд гэрч оролцуулах хүсэлт гаргах гол түлхүүр нь арбитрын ажиллагааны журмыг зөв ойлгож, хүсэлтээ хугацаанд нь, бичгээр, хэрэгт ач холбогдолтой үндэслэлийн хамт гаргаж, нөгөө талд хүргэх явдал юм. Практик зөвлөмж:
- арбитрын хэлэлцээр болон арбитрын байгууллагын дүрмийг урьдчилан шалгаж, хүсэлтийн хэлбэр, хугацааг тодорхойлох;
- гэрчийн мэдүүлэг хэрэгт хамааралтай, ач холбогдолтой гэдгийг үндэслэлтэй тайлбарлах;
- хүсэлтээ нөгөө талд зэрэг хүргэж, хүргэсэн баримтыг хадгалах;
- гэрч сайн дураараа оролцохгүй бол шүүхийн туслалцаа хүсэх боломжийг ашиглах;
- зардлын асуудлыг урьдчилан тодруулж, арбитрын бүрэлдэхүүнээс журмын талаар тодруулга авах.
Эдгээрийг баримтласнаар та арбитрын ажиллагаанд өөрийн байр сууриа бүрэн илэрхийлэх, нотлох баримтаа бүрдүүлэх боломжоо хангах юм.