Баян-Өлгий аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн Шийдвэр

Үйл явдал

Нийгмийн даатгалын маргаан — хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр өндөр насны тэтгэвэр тогтоох эрх, татгалзсан шийдвэрийг хүсэх. Нэхэмжлэгч нь шатахуун түгээх станцын ачигч, операторчны ажил нь хөдөлмөрийн хортой нөхцөлд хамаарах тул өндөр насны тэтгэвэр тогтоохыг шаардсан боловч даатгалын байгууллага тухайн ажил мэргэжлийг хөнгөлөлттэй жагсаалтад хамаарахгүй гэж үзэн татгалзсан.

Талуудын байр суурь

• Нэхэмжлэгч: Шатахуун түгээгч, нефтийн операторчны ажил нь бензин, шатахуун зэрэг хортой шингэнтэй шууд харьцдаг, ууршилттай орчинд ажилладаг тул хөдөлмөрийн хортой нөхцөлд хамаарах ёстой, иймд тэтгэвэр тогтоох эрхтэй.
• Хариуцагч (захиргааны байгууллага): Тухайн ажил мэргэжил нь Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайдын тушаалаар батлагдсан "Тэтгэврийг хөнгөлөлттэй тогтоох газрын доор, хөдөлмөрийн хортой, халуун, хүнд нөхцөлд хамаарах ажил, мэргэжлийн жагсаалт"-ын нефть боловсруулах үйлдвэрийн ажил, мэргэжлийн жагсаалтад заагдаагүй тул хөнгөлөлттэй тэтгэвэр тогтоох боломжгүй.

Шийдвэр ба үндэслэл

Шүүх нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж, хариуцагчийн татгалзсан шийдвэрийг хууль бус гэж үзлээ. Учир нь нэхэмжлэгчийн ажил мэргэжил нь нефть, бензин зэрэг хортой шингэнтэй шууд харьцдаг, тэсэрч дэлбэрэх бодистой ойр ажилладаг тул хөдөлмөрийн хортой нөхцөлд хамаарах байна. Хариуцагч нь Монгол улсад байхгүй "нефть боловсруулах үйлдвэр"-ийн ажилтнуудад хамаарах гэж жагсаалтыг явцуулан тайлбарласан нь тухайн тушаалын зорилгод нийцээгүй тул тэтгэвэр тогтоохгүй гэж үзсэн нь хууль бус юм. Нэхэмжлэгч нь хөдөлмөрийн хортой нөхцөлд 10-иас доошгүй жил ажилласан баримттай тул тэтгэвэр тогтоох болзлыг хангасан гэж үзлээ (Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хууль 5.1.4).

Хууль зүйн гол дүгнэлт

• Ажил мэргэжлийн чиг үүрэг, орчны нөхцөл байдал (шатахуун түгээх, хэмжих, ууршилттай орчин) нь хортой нөхцөлд хамаарах үндэс болдог тул жагсаалтад заасан "нефть боловсруулах үйлдвэр" гэх нэр томьёог зөвхөн үйлдвэрийн ажил гэж явцуулан тайлбарлах нь буруу (Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайдын 2023 оны А/221 тушаал).
• Хөдөлмөрийн хортой нөхцөлд ажилласан хугацаа нь бодит байдлаар хангагдсан бол тэтгэвэр тогтоох эрх үүснэ (Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хууль 5.1.4).
• Тэтгэвэр тогтоох өргөдөл гаргасан өдрөөс эсвэл гомдол хянан шийдвэрлэсэн өдрөөс эхлэн тэтгэвэр тогтоох нь хууль ёсны дараалал юм (Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хууль 10.1).