Тогтоол №6639·Иргэн · Хяналт шат
### 📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА
- **Үйл явдал**: Б.Р-г бусдын биед хүнд гэмтэл учруулсан хэрэгт холбогдуулан яллагдагчаар татаж, таслан сэргийлэх арга хэмжээ авч, улмаар 5 жилийн хорих ял оногдуулан 78 хоног хорьсон. Давж заалдах шатны шүүхээс түүнийг гэмт хэрэгт оролцоогүйг тогтоож, хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон тул хууль бусаар ял шийтгүүлсний хохиролд 35.5 сая төгрөг нэхэмжилсэн.
- **Нэхэмжлэгч**: Б.Р. Хууль бусаар яллагдагчаар татагдсан, зорчих эрхээ хязгаарлуулсан болон хоригдсон хугацааны сэтгэл санааны хохирол, өмгөөллийн хөлс, олох байсан орлого зэргийг шаардсан.
- **Хариуцагч**: Прокурор. Хэргийг шүүгдэгчид ашигтай байдлаар (эргэлзээ төрүүлсэн) хэрэгсэхгүй болгосон тул хохирол нөхөн төлөх үндэслэлгүй гэж маргасан.
### 🏛️ АНХАН ШАТ
- **Өдөр**: 2019-02-19, **Дугаар**: 151/ШШ2019/00219
- **Шийдвэр**: Нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон.
- **Үндэслэл**: Иргэний хуулийн 498.4. Б.Р-д холбогдох хэргийг түүнд ашигтай байдлаар шийдвэрлэж хэрэгсэхгүй болгосон тул гэм хорын хохирол шаардах эрх үүсэхгүй гэж дүгнэсэн.
### 🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ
- **Өдөр**: 2019-04-25, **Дугаар**: 223/МА2019/00013
- **Гомдлол гаргагч**: Нэхэмжлэгч
- **Гомдлолын шалтгаан**: Анхан шатны шүүх хуулийг буруу тайлбарлаж, хохирол шаардах эрхийг үндэслэлгүй хязгаарласан.
- **Шийдвэр**: Шийдвэрт өөрчлөлт оруулж, Засгийн газрын нөөц сангаас 8.100.000 төгрөг гаргуулж, үлдэх хэсгийг хэрэгсэхгүй болгосон.
- **Үндэслэл**: Иргэний хуулийн 498.4. Хууль бусаар ял шийтгүүлсэн этгээд хохирол шаардах эрхтэй. Өмгөөллийн хөлс 7.5 сая, цагдан хоригдсон 78 хоногийн орлого 600 мянгыг олгох үндэслэлтэй. Сэтгэл санааны хохирлыг мөнгөөр нөхөн төлөх хуулийн зохицуулалтгүй гэж үзсэн.
### ⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ
- **Өдөр**: 2019-05-30, **Дугаар**: 001/ХТ2019/00889
- **Гомдлол гаргагч**: Нэхэмжлэгч
- **Гомдлолын шалтгаан**: Зорчих эрх хязгаарлагдсан бүх хугацааны орлогыг гаргуулах, сэтгэл санааны хохирлыг хангуулах.
- **Шийдвэр**: Магадлалд өөрчлөлт оруулж, нэхэмжлэгчид олгох дүнг 8.604.000 төгрөг болгон нэмэгдүүлсэн.
### 📚 ҮНДЭСЛЭЛ
- Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.1.1-д зааснаар мөрдөгч, прокурор, шүүгчийн хууль бус ажиллагааны улмаас учирсан эд хөрөнгийн болон эдийн бус хохирлыг төр хариуцан арилгах үүрэгтэй.
- Нэхэмжлэгчийн олох байсан орлогыг тооцохдоо зөвхөн цагдан хоригдсон хугацаагаар хязгаарлахгүй, яллагдагчаар татагдаж "хувийн баталгаа гаргах" таслан сэргийлэх арга хэмжээ авснаар зорчих эрх нь хязгаарлагдсан бүх хугацааг (2 сар 3 хоног) хамруулах нь зүйтэй.
- Өмгөөллийн хөлс нь хууль бус ажиллагааны улмаас учирсан эд хөрөнгийн хохиролд тооцогдох тул 7.5 сая төгрөгийг бүрэн олгоно.
- Иргэний хуулийн 230.2-т зааснаар эдийн бус гэм хорыг гагцхүү хуульд тусгайлан заасан тохиолдолд мөнгөөр нөхөн төлдөг. Одоогийн хууль тогтоомжид сэтгэл санааны хохирлыг үнэлэх, мөнгөн хэлбэрээр нөхөн төлүүлэх нарийвчилсан зохицуулалт байхгүй тул уг шаардлагыг хангах боломжгүй.
- Техник хэрэгсэл хямд зарсан болон ар гэрийнхний эргэлтийн зардал нь хууль бус ажиллагааны улмаас шууд учирсан хохиролд хамаарахгүй.
ХуульTech