Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын статистик: 2016–2025

Доорх хүснэгтэд Монголын Хуульчдын холбоо, Үндэсний статистикийн хороо болон бусад төрийн байгууллагын нийтэд мэдээлсэн тоон мэдээллийг нэгтгэлээ.

* Тэнцэлтийн хувийг тухайн эх сурвалжид “шалгалтад оролцсон”, “шалгалт өгсөн” гэж мэдээлсэн тоонд үндэслэн тооцов. Зарим жилийн мэдээлэлд бүртгүүлсэн, эрх авсан, сорилгын шалгалтад бодитоор орсон хүний тоог өөр өөр байдлаар тайлагнасан тул жил хоорондын хувийг абсолют утгаар шууд харьцуулахдаа энэ ялгааг анхаарах шаардлагатай.

2016–2018 оны хувьд Монголын Хуульчдын холбооны нийтэлсэн тойм мэдээлэлд 2016 онд 1,325 хүнээс 154, 2017 онд 1,083 хүнээс 229, 2018 онд 1,143 хүнээс 240 хүн шаардлага хангасан гэж мэдээлжээ.

2019 онд 1,243 хүн бүртгүүлж, 1,069 хүн шаардлага хангаснаас 960 хүн сорилгын шалгалтад бодитоор оржээ. Тэднээс 711 хүн сорилгоо давж, эцэст нь 209 хүн шалгалтад тэнцсэн байна.

2020 онд 1,340 хүн бүртгүүлж, 1,274 хүн шалгалтад оролцсоноос 297 хүн тэнцсэн гэж тухайн үеийн төрийн байгууллагын мэдээлэлд дурджээ. Монголын Хуульчдын холбооны дараа жилийн мэдээлэлд мөн 2020 онд 297 хүн тэнцсэн болохыг баталгаажуулсан байна.

Үндэсний статистикийн хорооны 2021 оны статистикийн эмхэтгэлд 1,006 хүн шалгалт өгч, 242 буюу 24.1% нь тэнцсэн гэж бүртгэжээ.

2022–2024 оныг Монголын Хуульчдын холбоо хожим нэгтгэн мэдээлэхдээ 2022 онд 1,228 хүнээс 371, 2023 онд 1,200 хүнээс 203, 2024 онд 1,146 хүнээс 205 хүн тэнцсэн гэжээ.

2025 оны албан ёсны дүнгээр 1,127 оролцогч шалгалт өгч, 100 хүн 70 болон түүнээс дээш нийлбэр оноо авч тэнцсэн байна.

---

10 жилийн статистикаас юу харагдаж байна вэ?

1. 2016 оноос хойш тэнцэлтийн хувь эхэндээ өссөн

Монголын Хуульчдын холбоо шалгалтыг бие даан зохион байгуулсан эхний жил буюу 2016 онд нийтэд мэдээлсэн 1,325 оролцогчоос 154 хүн тэнцсэн нь ойролцоогоор 11.6% байжээ.

Дараагийн жилүүдэд:

• 2017 — 21.1%
• 2018 — 21.0%
• 2019 — 21.8%
• 2020 — 23.3%
• 2021 — 24.1%

гэсэн түвшинд хүрсэн байна.

Энэ тоо нь шалгалт “хялбар болсон” гэсэн үг биш. Тэнцэлтийн хувь нь тухайн жилийн оролцогчдын бэлтгэл, бодлого ба сорилгын агуулга, үнэлгээ болон бусад олон хүчин зүйлээс хамаарна.

---

2. 2022 он сүүлийн 10 жилийн хамгийн өндөр үзүүлэлттэй жил

2022 онд 1,228 оролцогчоос 371 хүн шалгалтад тэнцсэн.

Энэ нь:

371 ÷ 1,228 × 100 = 30.2%

буюу бидний нэгтгэсэн 2016–2025 оны мэдээллээс хамгийн өндөр үзүүлэлт юм.

Өөрөөр хэлбэл, тухайн жил шалгалт өгсөн ойролцоогоор 3 хүн тутмын 1 нь тэнцжээ.

Гэхдээ 2022 оны үр дүн дараагийн жилүүдэд хадгалагдсангүй.

---

3. 2023 оноос тэнцэлтийн хувь эрс буурсан

2022 онд 371 хүн тэнцэж байсан бол:

2023 онд 1,200 оролцогчоос 203 хүн буюу 16.9% нь тэнцсэн.

2024 онд албан ёсны тухайн үеийн мэдээллээр 1,146 оролцогчоос 205 буюу ойролцоогоор 17.9% нь тэнцсэн байна.

Харин 2025 онд 100 хүн тэнцсэн нь 2024 оны 205 хүнээс:

51.2%-иар цөөн гэсэн үг.

Ингэснээр 2025 он 2016–2025 оны энэ цуваан дахь хамгийн цөөн хүн тэнцсэн, мөн хамгийн бага тэнцэлтийн хувьтай жил болов.

---

Яагаад 2025 онд ердөө 100 хүн тэнцсэн бэ?

Энэ асуултад зөвхөн эцсийн тэнцэлтийн тоогоор хариулах боломжгүй. Харин Монголын Хуульчдын холбооны 2023–2025 оны дэлгэрэнгүй тайлан шалгалтын үе шат бүрийг харьцуулах боломж олгож байна.

2023–2025 оны шалгалтын үе шат

Монголын Хуульчдын холбооны 2023–2025 оны тайлангийн албан хүснэгтэд эдгээр тоо дурдагдсан байна.

Үүнийг хувиар харвал:

Эндээс хамгийн сонирхолтой өөрчлөлт харагдана.

2025 онд сорилгын шалгалтыг давсан хувь 2023, 2024 онтой харьцуулахад буурсан ч асар их ялгаатай биш. Харин бодлогын шатанд орсон 682 хүнээс ердөө 100 хүн эцэст нь тэнцсэн буюу 14.7% болжээ.

2024 онд энэ үзүүлэлт 29.1% байсан.

Өөрөөр хэлбэл, 2025 оны эцсийн тэнцэлтийн огцом бууралтын ихэнх нь статистикийн хувьд бодлогын шалгалтын үе шатанд илэрч байна.

Гэхдээ үүнээс “2025 оны бодлого өмнөх жилүүдээс хэцүү байсан” гэж шууд дүгнэж болохгүй. Үүнийг нотлохын тулд бодлогын даалгаврын хүндрэл, үнэлгээний тархалт, шалгуулагчдын гүйцэтгэл зэрэг нэмэлт өгөгдөл шаардлагатай.

---

2025 онд тэнцсэн 100 хүн хэн байсан бэ?

2025 оны шалгалтын тайлан өмнөх олон жилийн мэдээллээс илүү дэлгэрэнгүй демографик статистик нийтэлсэн.

Хүйс

Тэнцсэн 100 хүний:

• 78 нь эмэгтэй
• 22 нь эрэгтэй

байжээ.

Ингэснээр 2025 онд тэнцсэн хүмүүсийн 78% нь эмэгтэй байсан гэсэн үг.

Нас

Тэнцсэн хүмүүсийн:

• 20–30 нас — 90 хүн
• 30–40 нас — 10 хүн
• 40–50 нас — 0 хүн

байжээ.

Өөрөөр хэлбэл 2025 оны амжилттай шалгуулагчдын 90% нь 20–30 насныхан байна.

Байршил

• Улаанбаатар — 88 хүн
• Орон нутаг — 12 хүн

байсан байна.

Аль сургуулийн төгсөгчид хамгийн олон тэнцсэн бэ?

2025 онд тэнцсэн 100 хүнийг төгссөн сургуулиар нь харвал:

2025 онд шалгалтад тэнцсэн хүмүүсийн яг тал буюу 50 хүн МУИС-ийн төгсөгч байжээ.

Гэхдээ энэ тоог сургуулиудын “тэнцэлтийн хувь” гэж ойлгож болохгүй. Сургууль бүрээс нийт хэдэн төгсөгч шалгалт өгсөн талаарх denominator буюу суурь тоо байхгүй учраас сургуулиудын амжилтыг зөв харьцуулах боломжгүй.

Жишээлбэл, 50 МУИС-ийн төгсөгч тэнцсэн нь хамгийн олон боловч МУИС-аас нийт хэдэн хүн шалгалт өгснийг мэдэхгүй тохиолдолд “МУИС-ийн тэнцэлтийн хувь хамгийн өндөр” гэж дүгнэх боломжгүй.

---

Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтад хэдэн оноо авч тэнцдэг вэ?

Хуульчийн мэргэжлийн шалгалт нь үндсэндээ:

1. Сорилгын шалгалт
2. Бодлогын шалгалт

гэсэн хоёр шаттай.

Хуульчийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн 16.3-т сорилгын шалгалтын нийт онооны 60% ба түүнээс дээш авсан оролцогч бодлогын шалгалтад орох эрхтэй гэж заасан.

Харин сорилго болон бодлогын шалгалтын нийлбэр дүн 70% ба түүнээс дээш байвал хуульчийн шалгалтад тэнцсэнд тооцно.

Одоогийн шалгалтын журмаар сорилгын шалгалт 40, бодлогын шалгалт 60, нийт 100 оноотой байна.

Тиймээс зөвхөн сорилго сайн өгөх нь хангалтгүй. Эцсийн үр дүнд бодлогын шалгалтын гүйцэтгэл маш чухал нөлөөтэй.

---

Албан эх сурвалжуудын тоо яагаад заримдаа зөрдөг вэ?

2016–2025 оны мэдээллийг нэгтгэхэд нэг асуудал тодорхой харагдсан. Төрийн болон мэргэжлийн байгууллагуудын нийтэлсэн тоо зарим жил хоорондоо яг таардаггүй.

Үүнд хэд хэдэн шалтгаан бий.

Бүртгүүлсэн хүн ≠ шалгалтад оролцсон хүн

Жишээлбэл, 2019 онд:

• 1,243 хүн бүртгүүлсэн
• 1,069 хүн шаардлага хангасан
• 960 хүн сорилгын шалгалтад бодитоор орсон
• 711 хүн сорилго давсан
• 209 хүн эцэст нь тэнцсэн

байна.

Тиймээс “1,243 хүнээс 209 тэнцсэн” болон “960 хүнээс 209 тэнцсэн” гэдэг нь өөр өөр үзүүлэлт юм.

Урьдчилсан болон эцсийн дүн өөр байж болно

2018 оны сонирхолтой жишээ бий.

2018 оны аравдугаар сарын 3-нд нийтлэгдсэн эхний мэдээлэлд 1,143 хүн бүртгүүлж, 1,005 хүн сорилгын шалгалт өгсөн бөгөөд тухайн үед 151 хүн 70-аас дээш оноо авч тэнцсэн гэж мэдээлжээ. Мөн уг мэдээлэлд шалгуулагчид дүнтэй холбоотой гомдол гаргах боломжтойг дурдсан байна.

Харин Монголын Хуульчдын холбооны нэг сарын дараа нийтэлсэн албан тойм мэдээлэлд 2018 оны эцсийн тоог 240 хүн гэж тэмдэглэсэн байдаг.

Тиймээс энэ нийтлэлийн үндсэн хүснэгтэд хожмын албан эх сурвалжид хэрэглэсэн 240 гэсэн тоог авсан.

“Тэнцсэн” болон “хуульчийн зөвшөөрөл авсан” нь ижил үзүүлэлт биш

Шалгалтад тэнцсэний дараа батламж авах, хуульчдын нэгдсэн бүртгэлд бүртгүүлэх, мэргэжлийн үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөл авах зэрэг дараагийн процесс бий.

Жишээлбэл, 2024 онд 205 хүн шалгалтад тэнцсэн боловч Монголын Хуульчдын холбооны 2023–2025 оны тайланд 201 хүнийг нэгдсэн бүртгэлд бүртгэсэн, гурван хүнд зөвшөөрөл олгохоос татгалзаж, нэг хүний ажиллагааг түдгэлзүүлсэн гэж дурджээ.

Иймээс жил бүрийн “тэнцсэн хүний тоо”-г шууд нэмж, “шинээр бий болсон хуульчдын тоо” гэж үзэх нь методологийн хувьд зөв биш.

---

2024, 2025 оны оролцогчдын тоон дээр мөн зөрүү бий

2024 оны шалгалтын дараах Монголын Хуульчдын холбооны албан мэдээнд 1,146 эрх зүйч бүртгүүлж оролцсоноос 205 нь тэнцсэн гэжээ.

Гэтэл хожим нийтэлсэн 2023–2025 оны дэлгэрэнгүй тайлангийн үе шатны хүснэгтэд 2024 оны сорилгын шалгалтад 1,029 хүн орсон гэж бүртгэсэн байна.

2025 онд ч тухайн үеийн дүнгийн мэдээнд 1,127 оролцогч гэж мэдээлсэн бол дэлгэрэнгүй тайланд сорилгын шалгалтад 1,126 хүн орсон гэжээ.

Иймээс энэ нийтлэлд:

• 10 жилийн ерөнхий хүснэгтэд тухайн жилийн эцсийн дүнг зарласан мэдээллийн тоог;
• 2023–2025 оны үе шатны шинжилгээнд хожмын дэлгэрэнгүй тайлангийн тоог

тус тус ашиглав.

Энэ нь өөр өөр тодорхойлолттой тоонуудыг нэг утгатай мэт харагдуулахаас сэргийлнэ.

---

Тэгвэл хуульчийн шалгалт жил ирэх тусам хэцүү болж байна уу?

Одоогийн статистикаар үүнийг шууд батлах боломжгүй.

2022 оны 30.2%-ийн тэнцэлт 2025 онд 8.9% болж буурсан нь том өөрчлөлт мөн. Гэхдээ тэнцэлтийн хувь буурсан = шалгалт хэцүү болсон гэсэн тэнцэтгэл биш.

Үүнийг бодитой тогтоохын тулд дор хаяж:

• жил бүрийн шалгалтын асуулт, бодлогын хүндрэл;
• онооны тархалт;
• дундаж болон медиан оноо;
• анх удаа болон давтан өгч буй хүмүүсийн гүйцэтгэл;
• сургуулиар болон ажлын туршлагаар ангилсан оролцогчдын тоо;
• бодлого тус бүрийн дундаж оноо

зэрэг өгөгдөл шаардлагатай.

Харин одоогийн нээлттэй мэдээллээс баттай хэлж болох зүйл нь 2025 оны эцсийн тэнцэлтийн түвшин өмнөх есөн жилээс мэдэгдэхүйц бага байсан явдал юм.

---

Түгээмэл асуултууд

2025 оны хуульчийн мэргэжлийн шалгалтад хэдэн хүн тэнцсэн бэ?

100 хүн тэнцсэн. Монголын Хуульчдын холбооны мэдээллээр 1,127 оролцогч шалгалт өгсөн бөгөөд 100 хүн сорилгын болон бодлогын нийлбэр дүнгээр 70 ба түүнээс дээш оноо авчээ.

2024 онд хэдэн хүн тэнцсэн бэ?

205 хүн тэнцсэн. Тухайн үеийн албан мэдээнд нийт 1,146 эрх зүйч бүртгүүлж оролцсон гэж мэдээлсэн.

2023 онд хэдэн хүн тэнцсэн бэ?

1,200 оролцогчоос 203 хүн тэнцсэн буюу ойролцоогоор 16.9%.

Сүүлийн 10 жилд хамгийн олон хүн хэдэн онд тэнцсэн бэ?

Нийтэд нээлттэй 2016–2025 оны мэдээллээс 2022 онд хамгийн олон буюу 371 хүн тэнцсэн. Тухайн жил 1,228 хүн оролцсон гэж Монголын Хуульчдын холбоо мэдээлсэн.

Сүүлийн 10 жилд хамгийн бага тэнцэлт хэдэн онд байсан бэ?

Энэ өгөгдлийн цуваагаар 2025 он хамгийн бага, 1,127 оролцогчоос 100 буюу ойролцоогоор 8.9% нь тэнцсэн байна.

Сорилгын шалгалтыг хэдэн хувиар давдаг вэ?

Сорилгын шалгалтын нийт онооны 60 ба түүнээс дээш хувийг авбал бодлогын шалгалтад орох эрхтэй.

Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтад нийт хэдэн оноо авч тэнцэх вэ?

Сорилгын болон бодлогын шалгалтын нийлбэр дүн 70 буюу түүнээс дээш байвал шалгалтад тэнцсэнд тооцно.

---

Дүгнэлт

2016–2025 оны статистикийг бүхэлд нь харвал Монголын хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын тэнцэлтийн түвшин тогтмол биш байна.

2016 онд ойролцоогоор 11.6% байсан үзүүлэлт 2017–2021 онд 20 гаруй хувьд тогтворжиж, 2022 онд 30 орчим хувьд хүрсэн. Харин 2023 оноос буурч, 2025 онд 100 хүн буюу нийт оролцогчдын ойролцоогоор 8.9% тэнцсэн нь 10 жилийн хамгийн доод түвшин болов.

Ялангуяа 2023–2025 оны үе шатны өгөгдлөөс харахад 2025 оны ялгаа зөвхөн сорилгын шалгалтаас бус, бодлогын шалгалтын шатны үр дүнгээс хүчтэй хамаарч байна. 2024 онд бодлогын шалгалт өгсөн хүмүүсийн 29.1% нь эцэст нь тэнцэж байсан бол 2025 онд энэ үзүүлэлт 14.7% болж бараг хоёр дахин буурчээ.

Нөгөө талаас статистикийг ашиглахдаа “бүртгүүлсэн”, “шалгалт өгөх эрх авсан”, “сорилгын шалгалтад орсон”, “тэнцсэн”, “хуульчийн зөвшөөрөл авсан” гэсэн ойлголтуудыг ялгах шаардлагатай. Эдгээрийг нэг үзүүлэлт мэт авч үзвэл тэнцэлтийн хувь болон олон жилийн харьцуулалт буруу гарах эрсдэлтэй.

Монголын Хуульчдын холбооны өөрийн нэгтгэсэн тайлангаар 2016–2025 оны хооронд шалгалтыг нийт 10 удаа зохион байгуулж, 2,248 хүн хуульчийн мэргэжлийн үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөл авсан байна.

---

Эх сурвалж ба аргачлал

Энэ нийтлэлийг боловсруулахдаа эх сурвалжийг дараах дарааллаар эрэмбэлэв: Монголын Хуульчдын холбооны албан ёсны шалгалтын дүн ба тайлан, Үндэсний статистикийн хорооны статистикийн эмхэтгэл, Legalinfo дахь хууль болон шалгалтын журам, бусад төрийн байгууллагын албан мэдээлэл.

Үндсэн эх сурвалжууд:

1. Монголын Хуульчдын холбоо — 2023–2025 оны Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын асуудал эрхэлсэн хорооны тайлан. Тайланд 2016–2025 онд 10 шалгалт зохион байгуулж, 2,248 хүн мэргэжлийн үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөл авсан тухай болон 2023–2025 оны дэлгэрэнгүй статистик багтсан.

2. Монголын Хуульчдын холбоо — 2016–2018 оны мэдээлэл. 2016 онд 154, 2017 онд 229, 2018 онд 240 хүн хуульч болох шаардлага хангасан тухай албан тойм.

3. Монголын Хуульчдын холбоо — 2019 оны шалгалтын дүн. 1,243 бүртгүүлэгч, 960 сорилгын шалгуулагч, 711 сорилго давсан, 209 эцсийн тэнцэгч.

4. Үндэсний статистикийн хороо — Монгол Улсын статистикийн эмхэтгэл 2021. 2021 онд 1,006 оролцогчоос 242 буюу 24.1% тэнцсэн.

5. Монголын Хуульчдын холбоо — 2022–2024 оны нэгтгэл. 2022 онд 1,228/371, 2023 онд 1,200/203, 2024 онд 1,146/205.

6. Монголын Хуульчдын холбоо — 2025 оны шалгалтын дүн. 1,127 оролцогчоос 100 хүн тэнцсэн.

7. Хуульчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль. Сорилгод 60%-иас дээш авч бодлогын шатанд орох, нийт үнэлгээгээр 70%-иас дээш авч тэнцэх шаардлагыг тогтоосон.

Тайлбар: Нийтэд нээлттэй эх сурвалжуудын зарим жилийн тоо хоорондоо зөрүүтэй тул энэхүү нийтлэлд зөрүүг нуун нэгтгэхийн оронд эх сурвалж тус бүрийн тодорхойлолтыг харгалзан тайлбарлав. Шинэ албан мэдээлэл нийтлэгдсэн тохиолдолд статистикийг шинэчлэх боломжтой.*