Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын оноотой санал нийлэхгүй бол дахин хянуулах боломж бий юу?

Бий.

Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын журамд зөвхөн бодлогын оноо бус:

• шалгалтын бүртгэл;
• шалгалтын комиссын гишүүний үйл ажиллагаа;
• шалгалтын явцад гарсан зөрчил;
• шалгалтын нууцлал;
• сорилгын даалгавар, үнэлгээ;
• бодлогын даалгавар, үнэлгээ;
• шалгалттай холбоотой бусад асуудал

дээр гомдол гаргах боломжийг тусгайлан зохицуулсан байдаг.

Гэхдээ хамгийн чухал зүйл нь хугацаа.

Сорилгын дүнд гомдол гаргах хугацаа хэдхэн цаг, бодлогын шалгалтын дүнд гомдол гаргах хугацаа ердөө ажлын нэг өдөр байдаг.

Тиймээс дүн гарсны дараа хэд хоног бодоод гомдол гаргана гэвэл аль хэдийн оройтсон байх боломжтой.

Товч хариулт: хэдий хугацаанд гомдол гаргах вэ?

Одоогийн Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын журмын 9.1 дүгээр зүйлээр хугацааг дараах байдлаар тогтоожээ.

Эдгээр гомдлыг Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын асуудал эрхэлсэн хороонд бичгээр гаргана.

Энэ хүснэгтээс харахад шалгалт өгөгчийн хувьд хамгийн эрсдэлтэй хоёр хугацаа нь:

Сорилго → тухайн өдрийн 20:00 хүртэл

болон

Бодлого → дүн гарснаас хойш ажлын 1 өдөр

юм.

1. Сорилгын шалгалтын дүнд хэрхэн гомдол гаргах вэ?

Сорилгын шалгалт нь одоогийн журмаар 200 асуулттай, 200 минут үргэлжилдэг бөгөөд компьютерын систем хариултыг сорилгын сангийн зөв хувилбартай автоматаар тулган дүгнэдэг.

Гэхдээ автомат үнэлгээ ашигладаг нь гомдол гаргах эрхгүй гэсэн үг биш.

Журамд сорилгын шалгалтын даалгаврын гүйцэтгэлийн үнэлгээтэй холбоотой гомдол гэсэн тусдаа төрөл бий.

Хугацаа

Сорилгын гомдлыг:

шалгалт өгсөн өдрийн 20:00 цаг хүртэл

гаргана.

Жишээлбэл:

Та 10 дугаар сарын 22-нд сорилгын шалгалт өгсөн бол 10 дугаар сарын 22-ны 20:00 цагаас өмнө гомдлоо гаргах шаардлагатай.

Дараагийн өдөр хүртэл хүлээх боломжгүй.

2. Сорилгын гомдлыг яагаад маш хурдан шийдвэрлэдэг вэ?

Сорилгын шалгалт нь бодлогын шатанд орох эсэхийг шийддэг.

Иймээс гомдлын шийдвэр нь дараагийн шалгалтаас өмнө гарах шаардлагатай.

Журмаар Шалгалтын хороо сорилгын үнэлгээтэй холбоотой гомдлыг шийдвэрлээд хариуг:

• онлайн;
• утсаар;
• мессежээр;
• бусад шуурхай хэлбэрээр

бодлогын шалгалтад орох боломжит хугацаанаас өмнө оролцогчид хүргэхээр зохицуулжээ.

Өөрөөр хэлбэл сорилгын оноотой холбоотой гомдол нь ердийн өргөдөл шиг тав хоног хүлээх процесс биш.

3. Бодлогын шалгалтын дүнд хэрхэн гомдол гаргах вэ?

Хамгийн түгээмэл маргаан бодлогын шалгалтын үнэлгээтэй холбоотой гардаг.

Бодлогын шалгалт нь:

• Үндсэн хууль, захиргааны эрх зүй;
• Эрүүгийн эрх зүй;
• Иргэний эрх зүй

гэсэн гурван чиглэлийн бодлоготой бөгөөд бодлого тус бүр 20 хүртэл, нийт 60 хүртэл оноотой.

Хэрэв өөрийн бодолтыг хэт бага үнэлсэн, аргачлалын тодорхой хэсгийг үнэлгээнд тусгаагүй, эсвэл бусад үндэслэлээр үнэлгээтэй санал нийлэхгүй бол гомдол гаргах боломжтой.

4. Бодлогын гомдлын хугацаа ердөө нэг ажлын өдөр

Журмын хамгийн чухал заалт:

Бодлогын шалгалтын даалгаврын гүйцэтгэлийн үнэлгээтэй холбоотой гомдлыг дүн гарсан өдрөөс хойш ажлын нэг өдрийн дотор гаргана.

2025 онд, жишээлбэл, шалгалтын нэгдсэн дүн 10 дугаар сарын 29-нд гарсан.

Монголын Хуульчдын холбоо бодлогын үнэлгээтэй холбоотой гомдлыг 2025 оны 10 дугаар сарын 30-ны 17:30 цаг хүртэл info@mglbar.mn хаягаар хүлээн авахаа тухайн жилийн албан мэдээлэлдээ зарласан. Мөн аль салбар эрх зүйн бодлогын дүнд, ямар үндэслэлээр гомдож байгаагаа тодорхой бичихийг шаардсан.

Эндээс практик нэг дүрэм гарна:

Дүн гарсан өдөр өөрийн оноогоо шууд шалгах хэрэгтэй.

Маргааш нь л гомдлын сүүлийн өдөр байх боломжтой.

5. Гомдол гаргаснаар бодлогыг хэн дахин шалгах вэ?

Энэ хэсгийн зохицуулалт шалгуулагчийн хувьд нэлээд чухал.

Бодлогын гомдлыг шийдвэрлэхдээ:

1. Бодлогын шалгалтын даалгавар дүгнэх комиссын гишүүдээс маргаан шийдвэрлэх бүрэлдэхүүн томилно.
2. Таны бодлогыг анх үнэлсэн комиссын гишүүнийг тухайн маргаан шийдвэрлэх бүрэлдэхүүнд оролцуулахгүй байх зарчим баримтална.
3. Гомдлын шаардлага үндэслэлтэй гэж үзвэл маргаж буй бодлогын гүйцэтгэлийг дахин нягталж дүгнэнэ.

Өөрөөр хэлбэл:

“Анх шалгасан хүн өөрийнхөө оноог дахин баталгаажуулдаг” процесс байхаар журам боловсруулаагүй.

Дахин хяналтын бүрэлдэхүүнд анхны үнэлгээ өгсөн хүнийг оруулахгүй байх зарчимтай.

6. Дахин шалгуулаад оноо буурч болох уу?

Энэ асуултын хариулт тодорхой.

Журмын 9.1.9.4-т:

• анхны үнэлгээ;
• гомдлын дараах дахин үнэлгээ

хоёрын аль өндөр оноог эцсийн үнэлгээнд тооцно гэж заасан.

Жишээлбэл:

Харин:

болно.

Тиймээс журмын хүрээнд гомдол гаргасныхаа төлөө өмнөх өндөр оноогоо алдах эрсдэлгүй.

7. Гомдол гаргавал автоматаар дахин үнэлэх үү?

Энд нэг чухал нарийвчлал бий.

Журамд:

гомдолд дурдсан шаардлага үндэслэлтэй байна гэж маргаан шийдвэрлэх бүрэлдэхүүн үзвэл маргаж буй даалгаврыг дахин нягталж дүгнэнэ

гэж заасан.

Тиймээс:

“Оноо бага байна. Дахиж шалгаж өгнө үү.”

гэж ганц өгүүлбэр бичихээс илүү:

“Иргэний эрх зүйн бодлогын 2 дахь асуудалд би Иргэний хуулийн ... дугаар зүйлийн урьдчилсан нөхцөлүүдийг тус бүр шалгаж, факттай харьцуулан дүгнэсэн боловч үнэлгээний задаргаанд тухайн хэсэгт оноо тусгагдаагүй гэж үзэж байна.”

гэх мэт тодорхой шаардлага + тодорхой үндэслэлтэй гомдол илүү зохистой.

8. Гомдолд заавал юу бичих вэ?

Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын журмаар гомдол гаргагч:

• шаардлагаа;
• шаардлагын үндэслэлээ

тодорхой дурдаж, шаардлагын нотолгоо болон бусад холбогдох баримтыг хавсаргах ёстой.

Үүнийг практик хэлбэрт буулгавал дараах бүтэц хамгийн ойлгомжтой.

1. Өөрийгөө тодорхойлох

• овог, нэр;
• шалгалтын бүртгэлийн дугаар;
• шаардлагатай бол холбоо барих мэдээлэл.

2. Ямар дүнд гомдож байгаагаа тодорхой бичих

Жишээ:

“2026 оны Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын Иргэний эрх зүйн бодлогын үнэлгээтэй холбоотой гомдол гаргаж байна.”

“Бодлогын шалгалтад гомдолтой байна” гэж ерөнхий бичихээс илүү аль бодлого болохыг заах нь зөв.

9. Шаардлага гэж юу вэ?

Гомдлын шаардлага гэдэг нь та Шалгалтын хорооноос яг ямар шийдвэр гаргуулахыг хүсэж байгаагаа хэлнэ.

Жишээлбэл:

“Иргэний эрх зүйн бодлогын даалгаврын гүйцэтгэлийг Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын журмын 9.1 дүгээр зүйлийн 9-д заасан журмын дагуу дахин нягталж, үнэлэхийг хүсэж байна.”

Энэ нь:

“Би энэ оноог шударга бус гэж бодож байна.”

гэхээс хавьгүй тодорхой шаардлага.

10. Үндэслэл гэж юу вэ?

Гомдлын хамгийн чухал хэсэг.

Та яагаад анхны үнэлгээг буруу эсвэл дахин шалгах шаардлагатай гэж үзэж байгаагаа тодорхой тайлбарлана.

Жишээ нь:

Эрх зүйн асуудлыг зөв тодорхойлсон

“Бодлогын эхний асуудлын хүрээнд гэрээний хүчин төгөлдөр байдлыг тусад нь тодорхойлж, холбогдох хуулийн урьдчилсан нөхцөлүүдийг шалгасан.”

Хэрэглэх хуулийг зөв сонгосон

“Бодолтод Иргэний хуулийн ... дугаар зүйлийг хэрэглэж, тухайн зохицуулалтын элементүүдийг фактад тулгасан.”

Аргачлалын тодорхой алхмыг гүйцэтгэсэн

“Эрх зүйн үр дагаврыг тодорхойлохоос өмнө шаардлагын урьдчилсан нөхцөл тус бүрийг задлан шалгасан.”

Дүгнэлтээ үндэслэсэн

“Эцсийн дүгнэлтэд дээрх факт, хуулийн зохицуулалтын холбоог тайлбарласан.”

Таны гомдол:

“Миний хариу зөв байсан”

гэдгийг давтахаас илүү:

“Энэ хэсгийг хийсэн → энэ шаардлагыг хангасан → үнэлгээнд тусгагдаагүй гэж үзэж байна”

гэсэн логиктой байвал илүү тодорхой.

11. Бодлогын гомдлын жишиг бүтэц

Доорх нь хуульд заасан албан маягт биш. Харин журмын шаардлагыг ойлгомжтой байдлаар хангахын тулд ашиглаж болох жишиг бүтэц юм.

МОНГОЛЫН ХУУЛЬЧДЫН ХОЛБООНЫХУУЛЬЧИЙН МЭРГЭЖЛИЙН ШАЛГАЛТЫНАСУУДАЛ ЭРХЭЛСЭН ХОРООНДГОМДОЛГомдол гаргагч:Овог, нэр:Бүртгэлийн дугаар:Утас:И-мэйл:Гомдлын төрөл:Бодлогын шалгалтын даалгаврын гүйцэтгэлийн үнэлгээтэй холбоотой.Маргаж буй бодлого:Иргэний эрх зүйн бодлого.Шаардлага:Миний Иргэний эрх зүйн бодлогын даалгаврын гүйцэтгэлийгХуульчийн мэргэжлийн шалгалтын журмын 9.1 дүгээр зүйлийн9-д заасан журмын дагуу дахин нягталж, үнэлнэ үү.Үндэслэл:1. Бодлогын ... дахь асуудлыг тодорхойлохдоо ...   гэсэн эрх зүйн асуудлыг зөв тодорхойлсон.2. Уг асуудалд ... хуулийн ... дугаар зүйлийг хэрэглэж,   урьдчилсан нөхцөл тус бүрийг бодлогын факттай харьцуулсан.3. Бодолтын ... хэсэгт ... гэсэн дүгнэлтийг гаргаж,   үндэслэлийг тайлбарласан.4. Иймд дээрх хэсгүүдийг үнэлгээнд бүрэн тусгаагүй байж   болзошгүй гэж үзэж дахин нягтлуулах хүсэлт гаргаж байна.Хавсралт:1. Холбогдох нотолгоо /хэрэв байгаа бол/2. Бусад материалОгноо:Нэр:

Гомдлын гол зорилго нь урт бичих биш.

Маргаж буй зүйл, шаардлага, үндэслэл гурвыг салгаж ойлгомжтой бичих нь чухал.

12. Гурван бодлогод зэрэг гомдол гаргаж болох уу?

Журам бодлогын гомдлыг зөвхөн нэг салбараар хязгаарлаагүй.

Хэрэв та:

• эрүүгийн;
• иргэний;
• захиргааны

гурван бодлогын үнэлгээтэй тус бүр маргаж байгаа бол аль бодлогод ямар үндэслэлээр маргаж байгаагаа тус тус тодорхойлох нь зүйтэй.

2025 оны албан мэдээлэлд ч Хуульчдын холбоо гомдол гаргагчдаас аль салбар эрх зүйн бодлогын дүнд, ямар үндэслэлээр гомдож байгаагаа тодорхой бичихийг шаардсан.

Иймээс:

1. Иргэний эрх зүйн бодлого   - шаардлага   - үндэслэл2. Эрүүгийн эрх зүйн бодлого   - шаардлага   - үндэслэл3. Захиргааны эрх зүйн бодлого   - шаардлага   - үндэслэл

гэж салгаж бичвэл илүү ойлгомжтой.

13. Бусад төрлийн гомдол гэж юу вэ?

Гомдол зөвхөн онооны тухай биш.

Журмын 9.1 дүгээр зүйл дараах зургаан ангиллыг тодорхойлсон:

1. шалгалтын бүртгэл;
2. комиссын гишүүн журам зөрчсөн;
3. шалгалтын явцад гарсан зөрчил;
4. шалгалтын нууцлал;
5. даалгавар болон гүйцэтгэлийн үнэлгээ;
6. бусад асуудал.

Жишээлбэл:

• компьютер эсвэл программын асуудал;
• шалгалтын нөхцөлд гарсан зөрчил;
• журмын шаардлага ижил хэрэгжээгүй гэх асуудал;
• нууцлалтай холбоотой асуудал;
• комиссын гишүүний үйл ажиллагаа

зэрэг нь тусдаа гомдлын үндэслэл болж болно.

14. Шалгалтын явцын гомдлын хугацаа хэд вэ?

Сорилго болон бодлогын үнэлгээнээс бусад шалгалттай холбоотой гомдлыг:

шалгалт дууссанаас хойш ажлын гурван өдрийн дотор

гаргана.

Энд мөн хугацааг анхаарах шаардлагатай.

“Дараа нь нотолгоогоо цуглуулаад бичье” гэж удаавал гурван өдрийн хугацаа дуусаж болно.

15. Комиссын гишүүнтэй холбоотой гомдлыг хэн шийдэх вэ?

Шалгалтын зохион байгуулалттай холбоотой гомдлыг комиссын хурлаар хэлэлцэж гишүүдийн олонхийн саналаар шийдвэрлэнэ.

Харин гомдолд комиссын тодорхой гишүүнийг нэр заан буруутгаж байгаа бол тухайн гишүүн гомдол шийдвэрлэх санал хураалтад саналын эрхгүйгээр оролцоно.

Мөн шаардлагатай гэж үзвэл гомдол гаргагч болон бусад этгээдийг хуралд оролцуулж болно.

16. Гомдлыг хэд хоногт шийдэх ёстой вэ?

Сорилгын гомдлыг дараагийн бодлогын шалгалтад орох боломжит хугацаанаас өмнө шуурхай шийдвэрлэнэ.

Харин сорилгын үнэлгээний гомдлоос бусад гомдлыг Шалгалтын хороо:

хүлээн авсан өдрөөс хойш ажлын 5 хоногийн дотор

шийдвэрлэж, хариуг гомдол гаргагчид хүргүүлэх ёстой.

Энэ нь бодлогын дүнгийн гомдолд мөн хамаарна.

17. Шалгалтад орох эрх олгоогүй бол яах вэ?

Энэ нь шалгалтын дүнгийн гомдлоос өөр процесс.

Хуульчийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлээр шалгалтад оруулахаас татгалзсан шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл:

шалгалт эхлэхээс 14-өөс доошгүй хоногийн өмнө

Хуульчдын холбооны Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын асуудал эрхэлсэн хороонд гомдол гаргаж болно.

Шалгалтын хороо уг гомдлыг:

шалгалт эхлэхээс гурваас доошгүй хоногийн өмнө

эцэслэн шийдвэрлэх үүрэгтэй.

18. Бүртгэлийн гомдол бодит амьдрал дээр чухал уу?

Маш чухал.

Монголын Хуульчдын холбооны 2025 оны тайланд тухайн жилийн шалгалтад оролцох эрх олгохоос татгалзсан шийдвэртэй холбоотой 116 гомдол хүлээн авсан гэж мэдээлсэн.

Тайланд:

• 71 гомдлыг хангасан;
• 14 гомдлыг хангахаас татгалзсан

гэж тусгайлан дурдсан байна.

Өөрөөр хэлбэл шалгалтад оруулахгүй гэсэн эхний шийдвэр гарлаа гээд процесс заавал дуусдаггүй.

Шаардлага хангаж байгаагаа нотлох баримт байгаа бол хуулиар тогтоосон хугацаанд гомдол гаргах боломжтой.

19. 2025 онд анх 52 хүн тэнцсэн боловч эцэст нь 100 болсон

2025 оны шалгалтын гомдлын процессын хамгийн сонирхолтой статистик нь энэ.

Монголын Хуульчдын холбооны Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын асуудал эрхэлсэн хорооны 2025 оны тайланд:

2025.10.29

сорилго болон бодлогын нийлбэрээр 70 ба түүнээс дээш оноо авсан 52 оролцогчийн нэрийг эхний байдлаар баталгаажуулсан гэжээ.

Харин:

2025.11.03

“гомдлын дараах дүнгээр” 70 ба түүнээс дээш оноо авсан 100 оролцогчийн нэрийг баталгаажуулсан байна.

Эцсийн албан мэдээгээр 2025 онд нийт 1,127 хүн шалгалт өгч, 100 хүн тэнцсэн.

Энэ юу гэсэн үг вэ?

Анхны баталгаажуулалт:

52 хүн

↓

гомдлын процесс

↓

эцсийн баталгаажуулалт:

100 хүн

Өөрөөр хэлбэл гомдлын дараа 70-аас дээш нийлбэр оноотой оролцогчдын эцсийн тоо 48 хүнээр нэмэгдсэн байна.

Гэхдээ энд нэг зүйлийг анхаарах шаардлагатай.

Энэ статистикаас:

“яг 48 хүний гомдлыг хангаж оноог нэмсэн”

гэж шууд дүгнэж болохгүй.

Албан тайлангийн нийтэд нээлттэй хэсэг нь гомдлын дараах эцсийн тоог 100 гэж мэдээлсэн боловч бодлогын үнэлгээний гомдлыг нийт хэдэн хүн гаргасан, хэдийг нь бүрэн эсвэл хэсэгчлэн хангасан талаарх нарийвчилсан задаргааг энэ хэсэгт нийтлээгүй.

Харин гомдлын процесс эцсийн үр дүнд бодитой нөлөөлсөн гэдэг нь 52 → 100 гэсэн албан тооноос тодорхой харагдаж байна.

20. 2025 оны timeline

Процессыг цаг хугацаагаар харвал:

2025 оны дүнг зарлахдаа Хуульчдын холбоо оролцогчдыг өөрийн бүртгэлийн эрхээр нэвтэрч оноотойгоо танилцахыг мэдэгдсэн бөгөөд гомдлыг дараагийн ажлын өдрийн 17:30 хүртэл хүлээн авсан.

21. Гомдол гаргаад оноо өөрчлөгдөх бодит жишээ бий юу?

Бий.

2018 оны шалгалтад оролцсон нэг иргэн бодлогын шалгалтын оноотой санал нийлэхгүй гомдол гаргасны дараа түүний Захиргааны эрх зүйн бодлогын оноог 2.3 оноогоор нэмэгдүүлж, нийт оноо нь 63.1-ээс 65.4 болсон тухай захиргааны хэргийн шүүхийн шийдвэрт тэмдэглэсэн байдаг. Тухайн хүн эцэст нь 70 оноонд хүрээгүй ч энэ кейс нь дахин хяналтаар бодлогын оноо бодитоор өөрчлөгдөж болдгийг харуулдаг.

2021 оны өөр нэг маргаанд ч гомдлын дараа захиргааны эрх зүйн бодлогын үнэлгээг 1 оноогоор нэмэгдүүлсэн үйл баримтыг шүүхийн шийдвэрт дурджээ.

Тиймээс гомдлын процесс нь формаль, ямар ч үр дүнгүй шат биш.

22. Гомдлыг огт хянаагүй бол яах вэ?

2025 оны шалгалттай холбоотой нэг маргаан 2026 онд Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхээр шийдвэрлэгдсэн нь энэ асуудалд сонирхолтой жишээ болсон.

Тухайн шалгуулагч бодлогын шалгалтын үнэлгээтэй холбоотой гомдлоо 2025 оны 10 дугаар сарын 30-ны 09:49 цагт буюу журмын хугацаанд гаргасан байжээ.

Гэвч шүүхэд хэрэг хянан шийдвэрлэх явцад тухайн гомдлын дагуу бодлогыг дахин үнэлээгүй болох нь тогтоогдсон.

Шүүх үүнийг шалгуулагчийн:

• оноогоо дахин тооцуулах;
• журамд зааснаар гомдлоо шийдвэрлүүлэх

эрхийг зөрчсөн гэж үзсэн.

Анхан шатны шүүх тухайн нэхэмжлэгчийн шаардлагыг хангаж, гомдлын дагуу эрүү, иргэн, захиргааны бодлогыг дахин хянаж үнэлэхийг Шалгалтын хороонд даалгасан.

Энэ бол нэг шүүхийн хэрэг бөгөөд тухайн шийдвэрийн цаашдын процессоос үл хамааран нэг чухал практик санааг харуулна:

Журмын хугацаанд гаргасан гомдлыг хүлээн аваад зүгээр орхих биш, журамд заасан процессоор хянан шийдвэрлэх шаардлагатай.

23. Гэхдээ шүүх өөрөө бодлогын оноог нэмж өгдөг үү?

Үүнийг ялгаж ойлгох шаардлагатай.

2018 оны өөр нэг хэрэгт захиргааны хэргийн шүүх:

• шалгуулагчийн бодлого бодсон аргачлал;
• бодлогын хууль зүйн үндэслэл;
• комиссын мэргэжлийн үнэлгээ

дээр шүүх өөрөө дахин дүгнэлт хийж, оноо өөрчлөх эрхгүй гэж үзсэн.

2025 оны шалгалтаас үүдсэн 2026 оны хэрэгт мөн нэг нэхэмжлэгчийн “оноог хууль бус гэж тогтоож, тэнцсэнд тооцуулах” шаардлагыг анхан шатны шүүх хэрэгсэхгүй болгосон бол, харин гомдлыг нь огт дахин хянаагүй өөр нэхэмжлэгчийн шаардлагыг хангаж, журмын дагуу дахин үнэлэхийг даалгасан.

Энд ялгаа бий:

“Надад 3 оноо нэмж өг”

болон

“Миний хугацаанд гаргасан гомдлыг журмын дагуу хянан шийдвэрлээгүй тул дахин хянуулъя”

гэдэг нь эрх зүйн хувьд өөр асуудлууд.

24. Тэгвэл ямар үед гомдол гаргах нь үндэслэлтэй байж болох вэ?

Нөхцөл бүр өөр боловч дараах төрлийн асуудал илүү тодорхой гомдлын үндэслэл болж болно.

1. Бодолтын тодорхой хэсгийг үнэлгээнд тусгаагүй гэж үзэж байгаа

Жишээ:

• асуудлыг тодорхойлсон;
• хуулийн заалтыг сонгосон;
• урьдчилсан нөхцөлийг шалгасан;
• фактад тулгасан;
• дүгнэлт гаргасан

боловч тухайн хэсэгт оноо өгөөгүй гэж үзэж байгаа.

2. Нийлбэр оноонд тооцооны алдаа байж болзошгүй

Сорилго болон бодлогын оноог нэгтгэхэд зөрүү харагдаж байгаа.

3. Бодлогын өгөгдөл эсвэл даалгаврын асуудал

Даалгавар өөрөө хоёрдмол, дутуу, эсвэл хууль зүйн хувьд зөрчилтэй гэж үзэж байгаа бол яг аль өгөгдөл, аль зохицуулалттай хэрхэн зөрчилдөж байгааг заана.

4. Нэг аргачлалаар үнэлээгүй байж болзошгүй

Бодлогын даалгаврыг дүгнэх комиссын гишүүд нэг зарчим, аргачлалаар үнэлэх үүрэгтэй.

5. Шалгалтын процессын зөрчил

Техник, программ, хугацаа, нууцлал, зохион байгуулалттай холбоотой асуудал үүссэн.

25. Ямар гомдол сул байх вэ?

Журмаар гомдолд шаардлага, үндэслэл тодорхой байхыг шаарддаг.

Иймээс:

“Оноо маш бага байна.”

“Би сайн бодсон.”

“Бусдаас илүү сайн хийсэн гэж бодож байна.”

“Надад тэнцэхэд хоёрхон оноо дутаж байна.”

гэсэн тайлбар дангаараа хүчтэй үндэслэл биш.

Харин:

“Иргэний бодлогын 3 дахь асуудалд шаардах эрхийн А, Б, В урьдчилсан нөхцөлийг бүгдийг шалгасан. Миний бодолтын ... хэсэгт энэ нь туссан. Гэвч үнэлгээнд тухайн алхмын оноо тусгагдаагүй гэж үзэж байна.”

гэдэг нь шалгаж болохуйц тодорхой үндэслэл.

26. “Тэнцэхэд 0.5 оноо дутаж байгаа” нь өөрөө гомдлын үндэслэл үү?

Үгүй.

70-аас:

• 0.1;
• 0.5;
• 1;
• 5

оноо дутаж байгаа эсэх нь гомдлын эрхийг өөрчлөхгүй.

Тэнцэхэд маш ойр байсан нь:

үнэлгээг автоматаар нэмэх үндэслэл биш.

Харин таны бодлогын тодорхой хэсгийн үнэлгээ буруу байж болзошгүй гэх бодит үндэслэл байвал гомдол гаргана.

27. Гомдол гаргахын өмнө хийх 7 зүйл

Дүн гармагц дараах дарааллаар ажиллах нь практик.

1. Оноогоо шууд хадгал

Бүртгэлийн систем дээр харагдсан:

• сорилгын оноо;
• эрүүгийн бодлого;
• иргэний бодлого;
• захиргааны бодлого;
• нийт оноо

зэргийг тэмдэглэж эсвэл зохих хэлбэрээр баримтжуул.

2. Албан ёсны бодлогын өгөгдөлтэй танилц

Хуульчдын холбоо 2025 онд эрүү, иргэн, захиргааны бодлогын өгөгдлийг дүнгийн мэдээлэлтэй хамт нийтэлсэн.

3. Өөрийн бодолтоо хэсэгчлэн сэргээ

Яг аль асуудлыг:

• яаж тодорхойлсон;
• ямар хуулийг хэрэглэсэн;
• ямар дүгнэлт хийсэн

гэдгээ бич.

4. Маргаж буй асуудлаа нарийсга

“Бүхэлдээ оноо бага” гэхээс илүү:

яг аль бодлого + аль асуудал + ямар үндэслэл

гэдгийг тогтоо.

5. Журмын хугацааг шалга

Бодлого бол ихэнх тохиолдолд маргааш ажлын цаг дуусахаас өмнө явуулах шаардлагатай.

6. Гомдлоо бичгээр гарга

Журам бичгээр гаргахыг шаарддаг.

7. Илгээсэн нотолгоогоо хадгал

• илгээсэн и-мэйл;
• timestamp;
• автомат хариу;
• бүртгэлийн дугаар;
• хүлээн авсан тухай мэдээлэл

зэргийг хадгал.

Энэ нь дараа нь гомдол үнэхээр хугацаанд ирсэн эсэх талаар асуудал үүсвэл чухал байж болно. 2026 оны дээр дурдсан шүүхийн хэрэгт гомдол 2025.10.30-ны 09:49 цагт ирсэн гэх цахим бүртгэл хүртэл нотлох баримтад ашиглагдсан.

28. Хугацааны хамгийн түгээмэл алдаа

Алдаа 1: Бодлогын гомдолд 3 хоног байгаа гэж ойлгох

Үгүй.

Бодлогын үнэлгээний гомдол:

ажлын 1 өдөр.

Гурван өдрийн хугацаа нь бусад төрлийн гомдолд хамаарна.

Алдаа 2: Сорилгын гомдлыг маргааш гаргах

Сорилгын үнэлгээний гомдлын хугацаа:

тухайн өдрийн 20:00.

Маргааш бол хугацаа өнгөрсөн байна.

Алдаа 3: Facebook comment бичих

Хуульчдын холбооны Facebook эсвэл нийтлэлийн comment хэсэгт:

“Бодлого буруу байна”

гэж бичсэн нь журмын дагуу гаргасан бичгээр гаргасан гомдолтой адилтгахгүй.

Тухайн жилийн албан мэдэгдэлд заасан суваг болон журмын дагуу Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын асуудал эрхэлсэн хороонд гомдлоо хүргүүлэх шаардлагатай.

29. 2026 онд гомдлоо хаашаа илгээх вэ?

Энд жил бүрийн мэдээллийг тусад нь шалгах хэрэгтэй.

Журам нь Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын асуудал эрхэлсэн хороонд бичгээр гаргана гэж зохицуулсан.

Харин тухайн жил:

• ямар и-мэйл;
• ямар цахим систем;
• цаасаар хүлээн авах эсэх;
• сүүлийн өдрийн яг хэдэн цаг

зэрэг operational мэдээллийг Хуульчдын холбоо дүн зарлахдаа тодруулж болно.

Жишээлбэл 2025 онд бодлогын гомдлыг info@mglbar.mn хаягаар 10 дугаар сарын 30-ны 17:30 хүртэл хүлээн авсан.

Тиймээс өмнөх жилийн и-мэйлийг автоматаар ашиглахгүй, тухайн жилийн албан мэдэгдлийг шалгах нь зөв.

30. Гомдлын хариу ирээгүй бол юу хийх вэ?

Журмын дагуу сорилгын гомдлоос бусад гомдлыг ажлын 5 хоногт шийдвэрлэж, хариуг гомдол гаргагчид хүргүүлэх үүрэгтэй.

Тиймээс:

1. гомдол илгээсэн нотолгоогоо хадгалах;
2. хүлээн авсан эсэхийг баталгаажуулах;
3. таван ажлын өдрийн хугацааг тооцох;
4. хариу ирээгүй бол бичгээр лавлагаа гаргах

нь практик ач холбогдолтой.

2026 оны захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн дээр дурдсан хэрэгт хугацаандаа ирсэн бодлогын гомдлыг дахин үнэлээгүй болох нь тогтоогдож, шүүх дахин хянаж үнэлэхийг даалгасан.

31. Гомдлын хамгийн чухал 5 дүрэм

Хэрэв бүх нийтлэлийг товчлох бол дараах тавыг сана.

1. Хугацаагаа бүү алд

• сорилго → 20:00 хүртэл
• бодлого → 1 ажлын өдөр
• бусад → 3 ажлын өдөр

2. “Гомдолтой байна” гэж ерөнхий бүү бич

Шаардлага + үндэслэл хэрэгтэй.

3. Аль бодлогод маргаж байгаагаа заа

• эрүү;
• иргэн;
• захиргаа.

4. Нотолгоонд тулгуурла

Яг ямар алхам хийсэн, ямар хуулийг хэрэглэсэн, ямар хэсгийг үнэлээгүй гэж үзэж байгаагаа тайлбарла.

5. Илгээсэн баримтаа хадгал

Timestamp болон хүлээн авсан нотолгоо дараа нь чухал болж болно.

Түгээмэл асуултууд

Хуульчийн шалгалтын бодлогын дүнд гомдол гаргаж болох уу?

Болно. Бодлогын шалгалтын даалгаврын гүйцэтгэлийн үнэлгээтэй холбоотой гомдлыг дүн гарснаас хойш ажлын нэг өдрийн дотор Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын асуудал эрхэлсэн хороонд бичгээр гаргана.

Сорилгын дүнд гомдол гаргаж болох уу?

Болно. Гэхдээ сорилгын гомдлыг шалгалт өгсөн өдрийн 20:00 цаг хүртэл гаргах шаардлагатай.

Бодлогыг дахин шалгуулаад оноо буурвал яах вэ?

Анхны болон дахин үнэлгээний аль өндөр оноог эцсийн дүнд тооцно.

Бодлогыг анх шалгасан хүн дахин шалгах уу?

Журмаар маргаан шийдвэрлэх бүрэлдэхүүнд тухайн бодлогод анх үнэлгээ өгсөн комиссын гишүүнийг оролцуулахгүй байх зарчим баримтална.

Гомдлын хариуг хэд хоногт өгөх вэ?

Сорилгын гомдлыг дараагийн шатанд оролцох боломжит хугацаанаас өмнө шуурхай шийдвэрлэнэ. Бусад гомдлыг хүлээн авснаас хойш ажлын таван хоногт шийдвэрлэж хариу хүргүүлэхээр журамд заасан.

Гомдол гаргавал тэнцэх боломж бодитоор өөрчлөгдөх үү?

Боломжтой. 2025 онд эхний байдлаар 52 оролцогч 70-аас дээш оноотой баталгаажсан бол гомдлын дараах эцсийн дүнгээр 100 хүн тэнцсэн.

Дүгнэлт

Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын гомдлын процесс нь зүгээр формаль боломж биш.

Ялангуяа бодлогын шалгалтын хувьд:

анхны үнэлгээ

↓

гомдол

↓

анхны үнэлгээ өгсөн гишүүнийг оролцуулахгүйгээр маргаан шийдвэрлэх бүрэлдэхүүн

↓

үндэслэлтэй бол дахин нягталж үнэлэх

↓

анхны ба шинэ үнэлгээний аль өндөр оноог авах

гэсэн хамгаалалт журамд бий.

2025 оны шалгалтын албан статистик энэ механизм бодит үр дагавартайг онцгой тод харуулсан. Аравдугаар сарын 29-нд эхний байдлаар 52 хүн 70-аас дээш оноотой гэж баталгаажсан бол гомдлын дараа арваннэгдүгээр сарын 3-нд 100 хүн болсон.

Гэхдээ гомдлын эрхээ ашиглахад хамгийн том саад нь хугацаа.

Сорилгын гомдолд хэдхэн цаг, бодлогын гомдолд нэг ажлын өдөр байдаг.

Тиймээс оноо гарсан тохиолдолд эхлээд хугацаагаа тогтоож, дараа нь:

ямар бодлого → ямар үнэлгээ → ямар үндэслэл → ямар шаардлага

гэсэн дөрвөн асуултад хариулж гомдлоо аль болох тодорхой бичих нь зүйтэй.

Эх сурвалж ба аргачлал

Энэхүү нийтлэлийг 2026 оны 10 дугаар сарын 1-ний байдлаар хүчин төгөлдөр байгаа болон нийтэд нээлттэй дараах эх сурвалжуудад тулгуурлан бэлтгэв.

Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын журам — гомдлын төрөл, сорилго болон бодлогын гомдлын хугацаа, гомдлын агуулгын шаардлага, дахин үнэлэх процесс, өндөр оноог эцсийн үнэлгээнд авах зохицуулалт.

Хуульчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль — шалгалтад оруулахаас татгалзсан шийдвэрт гомдол гаргах хугацаа болон шийдвэрлэх хугацаа.

Монголын Хуульчдын холбоо — 2025 оны шалгалтын дүн — бодлогын гомдлыг 2025.10.30-ны 17:30 хүртэл хүлээн авсан талаарх албан мэдээлэл.

Монголын Хуульчдын холбоо — Хуульчийн мэргэжлийн шалгалтын асуудал эрхэлсэн хорооны 2025 оны тайлан — бүртгэлийн 116 гомдол болон 52-оос 100 болсон гомдлын дараах дүн.

Шүүхийн шийдвэрийн цахим сан — 2018, 2021 болон 2025 оны шалгалтын гомдолтой холбоотой захиргааны хэргийн жишээнүүд.

Анхаарах нь: Шалгалтын журам болон тухайн жилийн гомдол хүлээн авах техникийн суваг өөрчлөгдөх боломжтой. Дүн гарсны дараа Монголын Хуульчдын холбооноос тухайн жилийн шалгалтад зориулан нийтэлсэн албан мэдээлэл, гомдол хүлээн авах хугацаа, хаягийг давхар шалгана уу. Шүүхийн шийдвэрийн тухай хэсгүүд нь тодорхой хэргүүдийн жишээ бөгөөд өөр нөхцөлд гарах үр дүнг урьдчилан тодорхойлохгүй.