Зодсон хүн дахин сүрдүүлж байвал хохирогч хамгаалалт хэрхэн хүсэх вэ?
Зодсон хүн дахин сүрдүүлж, заналхийлж байвал хохирогч цагдаа, прокурор, шүүхэд хандаж хамгаалалт хүсэх эрхтэй. Хамгаалалтын арга хэмжээ, түр хамгаалах байр, алхам алхмын заавар.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Зодсон хүн дахин сүрдүүлж, заналхийлж, дарамтлаж эхэлбэл хохирогч ганцаараа үлдэх албагүй. Хохирогчийн амь нас, эрүүл мэндэд хохирол учирч болзошгүй хангалттай үндэслэл байгаа, эсхүл хохирол учирсан бол та хамгаалуулах эрхтэй бөгөөд цагдаа, прокурор, шүүхэд хандаж хамгаалалтын арга хэмжээ авахыг хүсэх бүрэн боломжтой. Хамгаалалт хүсэх нь таны эрх, үүрэг биш — харин төр танд үзүүлэх үйлчилгээ юм.
Энэ нийтлэлд зодооны дараа дахин сүрдүүлэлт, заналхийлэл үүссэн үед хохирогч ямар хуулийн үндэслэлээр, хэнд, хэрхэн хандаж хамгаалалт хүсэх, ямар арга хэмжээ авагдаж болохыг алхам алхмаар тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл
Хамгаалуулах эрх хэзээ үүсэх вэ
ГЭРЧ, ХОХИРОГЧИЙГ ХАМГААЛАХ ТУХАЙ, 19-д зааснаар гэрч, хохирогчийн амь нас, эрүүл мэндэд хохирол учирч болзошгүй хангалттай үндэслэл байгаа, эсхүл хохирол учирсан бол хамгаалуулах эрх үүснэ. Зодсон хүн дахин "ална", "зодно", "хор хөнөөл учруулна" гэж сүрдүүлж, мөрдөн мөшгиж, дарамталж эхэлбэл энэ нөхцөл бүрдсэн гэж үзнэ.
Хамгаалалтын арга хэмжээний төрөл
Гэрч, хохирогчийг хамгаалах тухай, 6-д хамгаалалтын арга хэмжээг аюулгүй байдлын болон сэтгэл зүйн гэсэн хоёр төрөлд хуваасан. Аюулгүй байдлын хамгаалалтын арга хэмжээг Гэрч, хохирогчийг хамгаалах тухай, 7 дараах байдлаар жагсаасан:
- урьдчилан сануулах;
- тодорхой үйлдлийг хязгаарлах;
- биечилсэн хамгаалалт;
- мэдээллийн нууцлалыг хангах;
- тусгай хэрэгсэл, техник хэрэгсэл, харилцаа холбооны хэрэгслээр хангах;
- аюулгүй газарт түр байрлуулах;
- нүүлгэн шилжүүлэх;
- баримт бичгийг солих;
- гадаад төрхийг өөрчлөх.
Шаардлагатай бол эдгээр арга хэмжээг хамтатган хэрэглэж болох бөгөөд хамгаалалтад шаардагдах зардлыг улсын төсвөөс санхүүжүүлнэ.
Сэтгэл зүйн хамгаалалтын арга хэмжээг ГЭРЧ, ХОХИРОГЧИЙГ ХАМГААЛАХ ТУХАЙ, 17-д зааснаар хохирогчийг сэтгэл зүйн цочролд орохоос сэргийлэх, айдас түгшүүрт автуулахгүй байх зорилгоор авна. Үүнд сэтгэл зүйчийг байлцуулах, мөрдөн шалгах ажиллагаа, шүүх хуралдааны талаар урьдчилан мэдээлэх зэрэг багтана.
Гэр бүлийн хүчирхийллийн хохирогчид олгох нэмэлт хамгаалалт
Хэрэв зодсон хүн таны гэр бүлийн гишүүн, эхнэр/нөхөр, хамтран амьдрагч бол Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 34-д заасан аюулгүй байдлын хамгаалалтын үйлчилгээг үзүүлнэ:
- түр хамгаалан байрлуулах;
- нэг цэгийн үйлчилгээ үзүүлэх;
- Гэрч, хохирогчийг хамгаалах тухай хуульд заасан хамгаалалтын арга хэмжээнд хамруулах.
Түр хамгаалах байрны байршил нь нууц бөгөөд Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 35-д зааснаар хүчирхийлэл үйлдэгч түр хамгаалах байранд нэвтрэх, хохирогчтой холбоо тогтоохыг хориглоно.
Зодсон хүнд хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлага
Зодох үйлдэл нь учруулсан хохирлын хэмжээнээс хамаарч өөр өөр зүйлээр хариуцлага хүлээлгэнэ:
- Хөнгөн хохирол — Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 11.6;
- Хүндэвтэр хохирол — Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 11.4;
- Хүнд хохирол — Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 11.1.
Мөн дахин сүрдүүлэх, заналхийлэх үйлдэл нь Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 13.5-д заасан заналхийлэх гэмт хэргийн шинжийг агуулж болно. Харин гэр бүлийн хамаарал бүхий хүнийг байнга зодож, харгис хэрцгий харьцах нь Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 11.7-д заасан гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэх гэмт хэрэгт тооцогдоно.
Хохирол, нөхөн төлбөр
Зодсон хүнээс учруулсан хохирол, нөхөн төлбөрийг гаргуулах боломжтой. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8.5-д зааснаар гэмт хэргийн улмаас эд хөрөнгийн болон эд хөрөнгийн бус хохирол хүлээсэн хүн иргэний нэхэмжлэл гаргах эрхтэй бөгөөд энэ нь улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлөгдөнө.
Хамгаалалт хүсэх практик алхамууд
Доорх диаграм нь хамгаалалт хүсэх үйл явцын ерөнхий урсгалыг харуулав.
Алхам 1: Цагдаагийн байгууллагад хандах
Хамгийн эхний алхам нь цагдаагийн байгууллагад хандах юм. Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 25-д зааснаар цагдаагийн алба хаагч гэр бүлийн хүчирхийллийг таслан зогсоох зорилгоор бусдын орон байранд нэвтрэн орж дараах ажиллагааг явуулж болно:
- хохирогч, гэр бүлийн гишүүдийн аюулгүй байдлыг шалгах, аюулын зэргийн үнэлгээ хийх;
- хүчирхийлэл үйлдэгчид хүчирхийлэл үйлдэх, согтууруулах ундаа хэрэглэхийг зогсоохыг шаардах;
- аюулын зэрэг өндөртэй бол нийгмийн ажилтанд мэдэгдэх;
- шаардлагатай бол хүчирхийлэл үйлдэгчийг баривчлах;
- зэвсэг, зэвсгийн чанартай зүйлийг хураан авах.
Энэ үйлдлийг Цагдаагийн албаны тухай /шинэчилсэн найруулга/, 46 мөн баталгаажуулсан.
Алхам 2: Аюулын зэргийн үнэлгээ хийлгэх
Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 31-д зааснаар цагдаагийн алба хаагч хохирогчийн амь нас, эрүүл мэнд, аюулгүй байдалд учирсан, эсхүл учирч болох эрсдэлд аюулын зэргийн үнэлгээ хийнэ. Үнэлгээг хүчирхийлэл үйлдэгдсэн орчинд, эсхүл хохирогчийн байгаа газарт очиж хийдэг. Энэхүү үнэлгээ нь цаашид ямар хамгаалалтын арга хэмжээ авахыг тодорхойлох үндэслэл болно.
Алхам 3: Хамгаалалтын арга хэмжээ хэрэглэх хүсэлт гаргах
Гэрч, хохирогчийг хамгаалах тухай, 20-д зааснаар хамгаалалтын арга хэмжээг хэрэглэх үндэслэл нь гэрч, хохирогч, түүний хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгчийн бичгээр гаргасан хүсэлт, эсхүл мөрдөгч, прокурорын бичгээр гаргасан санал байна. Өөрөөр хэлбэл та өөрөө санаачилж, бичгээр хүсэлт гаргах боломжтой.
Хүсэлтийг хэнд гаргахыг Гэрч, хохирогчийг хамгаалах тухай, 21 дараах байдлаар зохицуулсан:
- биечилсэн хамгаалалт, мэдээллийн нууцлал, түр байрлуулах зэрэг арга хэмжээг хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын шатанд прокурор, шүүхийн шатанд шүүгч шийдвэрлэнэ;
- нүүлгэн шилжүүлэх, баримт бичгийг солих зэрэг аюулгүй байдлын онцгой арга хэмжээг шүүгч шийдвэрлэнэ.
Хүсэлтэд дараах мэдээллийг тусгах нь зүйтэй:
- Таны нэр, хаяг, холбоо барих мэдээлэл;
- Хамгаалалт хүсэх үндэслэл — зодсон хүн хэрхэн, хэзээ, ямар хэлбэрээр сүрдүүлж, заналхийлж байгаа тухай;
- Хамгаалалт хүсэж буй арга хэмжээний төрөл;
- Хавсаргах баримт — гэрчийн мэдүүлэг, мессеж, дуут холбоо, эмнэлгийн баримт гэх мэт.
Алхам 4: Эрүүгийн хэргийн хүрээнд аюулгүй байдлаа хамгаалуулах
Хэрэв зодсон хүний үйлдлээр эрүүгийн хэрэг үүссэн бол Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8.4-д зааснаар хохирогч, түүний хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгч нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад хохирогчийн аюулгүй байдлыг хамгаалуулах туслалцаа авах хүсэлтийг шүүх, прокурор, мөрдөгчид гаргаж болно.
Гэрч, хохирогчийн амь нас, эрүүл мэндэд заналхийлсэн, халдахаар завдсан, бэлтгэсэн, эсхүл халдлага бодитой эхэлсэн тохиолдолд мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах байгууллага, албан тушаалтан хамгаалалтын арга хэмжээ авч, ЭРҮҮГИЙН ХЭРЭГ ХЯНАН ШИЙДВЭРЛЭХ ТУХАЙ /Шинэчилсэн найруулга/, 13.2-д зааснаар шүүхэд даруй хандана.
Алхам 5: Гомдол гаргах, эрхээ хамгаалах
Хэрэв хамгаалалт хүсэх хүсэлтийг хангахгүй, эсхүл авагдсан шийдвэртэй санал нийлэхгүй бол Гэрч, хохирогчийг хамгаалах тухай, 24-д зааснаар шийдвэрийг танилцуулснаас хойш 14 хоногийн дотор дээд шатны прокурор болон харьяалах шүүхэд гомдол гаргаж болно. Шүүх, прокурор гомдлыг ажлын таван өдрийн дотор хянаж шийдвэрлэнэ.
Мөн хохирогч Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8.3-д зааснаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явц, нөхцөл байдлын талаар мэдээллээр хангуулах эрхтэй.
Алхам 6: Эрх зүйн туслалцаа авах
Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 39-д зааснаар хохирогчид эрх зүйн зөвлөгөө болон өмгөөллийн үйлчилгээ үзүүлнэ. Эрх зүйн зөвлөгөөг утсаар болон цахим хэлбэрээр авах боломжтой.
Шүүхийн практик
Шүүхийн шийдвэрүүдээс харахад зодох, сүрдүүлэх, заналхийлэх үйлдэл нь янз бүрийн зүйлээр хариуцлага хүлээлгэдэг.
Тухайлбал, Тогтоол #1354-т ахыгаа архи уулаа гэж зодож, эрүүл мэндэд нь хүнд хохирол учруулсан хүнийг анхан шатны шүүхээр 8 жил, давж заалдах шатны шүүхээр 5 жил 1 сар хорих ялаар шийтгэсэн бөгөөд хяналтын шатны шүүх шийдвэрийг хэвээр үлдээсэн байдаг.
Тогтоол #2247-т хохирогчийг зодож хөнгөн болон хүнд хохирол учруулсан хүний хэрэгт шүүх ял оногдуулахдаа хохирлын асуудлыг бүрэн шийдвэрлэхгүй байсан, хөнгөн ял оногдуулсан нь буруу гэж үзэж, анхан болон давж заалдах шатны шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр буцаасан байна.
Тогтоол #3583-т гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэх гэмт хэргийн хувьд гэр бүлийн хамаарал бүхий хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг тодорхой хугацааны завсарлагатайгаар удаа дараа зодсон үйлдлийг нэг гэмт хэрэг гэж үзэн нэг удаа ял оногдуулах нь шударга ёсны зарчимд нийцнэ гэж дүгнэсэн.
Мөн Тогтоол #1354 болон бусад шийдвэрээс харахад шүүх зодуулсан хүний гэрчийн мэдүүлэг, шинжээчийн дүгнэлт, эмнэлгийн баримт зэрэг нотлох баримтыг үндэслэн гэм бурууг тогтоодог. Иймд та зодуулсны дараа эмнэлэгт хандаж, гэрчийн мэдүүлэг гаргуулах нь маш чухал.
Түгээмэл асуултууд
Зодсон хүн дахин сүрдүүлбэл хохирогч хамгаалалт хүсэх эрх хэзээ үүсэх вэ?
Хохирогчийн амь нас, эрүүл мэндэд хохирол учирч болзошгүй хангалттай үндэслэл байгаа, эсхүл хохирол учирсан бол хамгаалуулах эрх үүснэ. Өөрөөр хэлбэл зодсон хүн дахин заналхийлж, сүрдүүлж эхэлмэгц та цагдаа, прокурор, шүүхэд хандаж хамгаалалт хүсэх бүрэн эрхтэй.
Хамгаалалтын арга хэмжээ гэж ямар арга хэмжээнүүд багтдаг вэ?
Урьдчилан сануулах, тодорхой үйлдлийг хязгаарлах, биечилсэн хамгаалалт, мэдээллийн нууцлалыг хангах, тусгай хэрэгслээр хангах, аюулгүй газарт түр байрлуулах, нүүлгэн шилжүүлэх, баримт бичгийг солих, гадаад төрхийг өөрчлөх зэрэг хэлбэртэй. Мөн сэтгэл зүйн хамгаалалтын арга хэмжээ авч болно.
Хамгаалалт хүсэх хүсэлтийг хэнд, яаж гаргах вэ?
Хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын шатанд мөрдөгчид, шүүхийн шатанд шүүгч, прокурорт бичгээр хүсэлт гаргана. Хүсэлтийг гэрч, хохирогч өөрөө, түүний хууль ёсны төлөөлөгч эсхүл өмгөөлөгч гаргаж болно. Хүсэлтийг үндэслэн эрх бүхий албан тушаалтан нэн даруй шийдвэр гаргана.
Гэр бүлийн хүчирхийллийн хохирогч түр хамгаалах байранд хэрхэн хамрагдах вэ?
Цагдаагийн алба хаагч аюулын зэргийн үнэлгээ хийж, түүнийг үндэслэн хохирогчийг түр хамгаалах байр, нэг цэгийн үйлчилгээний төвд хүргэх, эсхүл төрөл садан, ойр дотны хүний түр хамгаалалтад өгөх боломжтой. Түр хамгаалах байрны байршил нь нууц бөгөөд үйлчилгээг үнэ төлбөргүй үзүүлнэ.
Хамгаалалт хүсэхэд хугацааны хязгаарлалт байдаг уу?
Хамгаалалтын арга хэмжээг эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад авч, шаардлагатай бол уг ажиллагаа дууссаны дараа ч үргэлжлүүлж болно. Харин хамгаалалтын арга хэмжээ хэрэглэх шийдвэрийн талаар гомдол гаргах бол шийдвэрийг танилцуулснаас хойш 14 хоногийн дотор дээд шатны прокурор болон харьяалах шүүхэд гомдол гаргана.
Дүгнэлт
Зодсон хүн дахин сүрдүүлж, заналхийлж, дарамтлаж байвал хохирогч хамгаалалт хүсэх бүрэн эрхтэй. Хамгаалалт хүсэх нь:
- цогдаа хандаж аюулын зэргийн үнэлгээ хийлгэх;
- бичгээр хамгаалалтын хүсэлт гаргах;
- эрүүгийн хэргийн хүрээнд аюулгүй байдлаа хамгаалуулах хүсэлт гаргах;
- шаардлагатай бол түр хамгаалах байранд хамрагдах;
- эрх зүйн туслалцаа, өмгөөллийн үйлчилгээ авах гэсэн дарааллаар явагдана.
Хамгийн чухал нь аюул үүссэн даруйд цагдаагийн байгууллагад хандах юм. Цагдаагийн алба хаагч аюулын зэргийн үнэлгээ хийж, шаардлагатай арга хэмжээг авах үүрэгтэй. Мөн зодуулсны дараа эмнэлэгт хандаж, биеийн гэмтлийн баримт гаргуулах, гэрчийн мэдүүлэг бэлтгэх нь цаашид эрхээ хамгаалахад чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.
Хэрэв та гэр бүлийн хүчирхийлэлд өртсөн бол цагдаагийн байгууллага, нэг цэгийн үйлчилгээний төв, түр хамгаалах байранд хандах, эрх зүйн зөвлөгөө авах боломжтой. Хамгаалалтын үйлчилгээг үнэ төлбөргүй үзүүлдэг бөгөөд хамгаалалтад шаардагдах зардлыг улсын төсвөөс санхүүжүүлдэг.
