Захиргааны байгууллагын тендер шалгаруулалттай холбоотой шийдвэрийг шүүхэд хянуулах журам

Захиргааны байгууллагын тендер шалгаруулалттай холбоотой шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл хуульд заасан урьдчилан шийдвэрлүүлэх журмын дагуу гомдлоо захиалагчид ажлын 5 өдөр, Сангийн яам эсхүл Өрсөлдөөний газарт ажлын 5-10 өдрийн дотор гаргах бөгөөд уг шийдвэрийг эс зөвшөөрсөн эсхүл худалдан авах гэрээ байгуулагдсан тохиолдолд шийдвэрийг мэдэгдсэнээс хойш 30 хоногийн дотор Захиргааны хэргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж хянуулна.

1. Оршил

Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах ажиллагаа буюу тендер шалгаруулалт нь нийтийн ашиг сонирхлыг хөнддөг, санхүүгийн болон эрх зүйн өндөр хариуцлага шаарддаг өрсөлдөөнт үйл явц юм. Энэ үйл ажиллагааны явцад захиалагч байгууллага, үнэлгээний хорооноос гаргасан шийдвэр (тендерээс татгалзсан, өөр оролцогчийг шалгаруулсан, хууль бусаар тендерийг хүчингүй болгосон гэх мэт) нь оролцогч талуудын эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн гэж үзвэл түүнийг шүүхэд хянуулах эрх нээлттэй.

Монгол Улсад 2023 онд шинэчлэн найруулсан Худалдан авах ажиллагааны тухай хууль болон захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх тусгай журам хэрэгжиж эхэлснээр гомдол гаргах, шүүхээр хянан шийдвэрлүүлэх ажиллагаа илүү шуурхай, тусгайлсан хугацаа болон нотлох баримтын тусгай горимоор зохицуулагдах болсон.

2. Хууль зүйн үндэслэл

Тендертэй холбоотой маргааныг шийдвэрлэхэд дараах хууль тогтоомж болон тэдгээрийн тусгайлсан заалтуудыг баримтална:

• Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 60 (Шүүхэд гомдол гаргах): Сонирхогч этгээд, оролцогч нь гомдол хянан шийдвэрлэх байгууллага (Сангийн яам, Өрсөлдөөний асуудал хариуцсан байгууллага) эсхүл улсын байцаагчийн шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 60.1. Худалдан авах гэрээ байгуулснаас хойш гаргасан гомдлыг шүүхэд шууд гаргана Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 60.2.
• Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13 (Шүүхийн харьяалал): Захиргааны хэргийн шүүх Үндсэн хуулийн цэц болон өөр шүүхэд харьяалуулснаас бусад нийтийн эрх зүйн маргааныг хянан шийдвэрлэнэ Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13.1.
• Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14 (Нэхэмжлэл гаргах хугацаа): Дээд шатны эсхүл гомдлыг хянан шийдвэрлэх чиг үүрэг бүхий захиргааны байгууллагаас гаргасан шийдвэрийг эс зөвшөөрсөн бол шийдвэрийг мэдэгдсэнээс хойш 30 хоногийн дотор шүүхэд нэхэмжлэл гаргана Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.1.1.
• Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 112 (Тусгай журам): Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах ажиллагаатай холбоотой маргааныг анхан шатны шүүх 30 хоногийн дотор хянан шийдвэрлэнэ Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 112.4.2.
• Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12 (Шийдвэр биелүүлэх): Захиргааны хэргийн шүүхийн шийдвэрийг холбогдох захиргааны байгууллага, албан тушаалтан заавал биелүүлэх үүрэгтэй Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12.2.

3. Практик алхамууд ба шат дараалал

Тендер шалгаруулалтын шийдвэрийг эсэргүүцэж буй сонирхогч этгээд эсхүл оролцогч хуульд заасан дараах нарийн дарааллаар ажиллах шаардлагатай.

3.1. Захиргааны урьдчилан шийдвэрлүүлэх ажиллагаа

Шүүхэд нэхэмжлэл гаргахаас өмнө захиргааны журмаар гомдлоо шийдвэрлүүлэх нь хуулиар тогтоосон заавал биелүүлэх нөхцөл болдог.

1. Захиалагчид гомдол гаргах:

   • Захиалагч хуулиар заасан үүргээ зөрчсөн гэж үзвэл сонирхогч этгээд, оролцогч тухай бүр мэдсэнээс хойш ажлын 5 өдрийн дотор захиалагчид бичгээр гомдол гаргана Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 57.1.
   • Захиалагч гомдлыг хүлээн авснаас хойш ажлын 5 өдрийн дотор үндэслэл бүхий шийдвэр гаргах үүрэгтэй Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 57.3.
   • Анхаарах зүйл: Захиалагч гэрээ байгуулах эрх олгох шийдвэр гаргаснаас хойш гомдол хүлээн авахгүй Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 57.7.

2. Өрсөлдөөний байгууллагад гомдол гаргах (Тендерийн баримт бичигтэй холбоотой):

   • Тендерийн баримт бичиг нь өрсөлдөөнийг хязгаарласан гэж үзвэл тендерийн нээлтээс нээлттэй тендерийн хувьд ажлын 5-аас доошгүй өдрийн өмнө Өрсөлдөөний асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад хандана Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 58.1.
   • Уг байгууллага гомдлыг хүлээн авснаас хойш ажлын 10 өдөрт багтаан шийдвэрлэнэ Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 58.4.

3. Сангийн яаманд гомдол гаргах (Шалгаруулалтын шийдвэртэй холбоотой):

   • Захиалагчийн шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл уг шийдвэр гарснаас хойш ажлын 5 өдрийн дотор санхүү, төсвийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад (Сангийн яам) гомдол гаргана Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 59.1.
   • Сангийн яам гомдол хянан шийдвэрлэх хугацаанд захиалагчийг үйлдэл хийхгүй байхыг даалгаж, шийдвэрийг түдгэлзүүлэх бөгөөд цахим систем дэх хувийн хэрэгт үндэслэн ажлын 10 өдөрт багтаан хянан шийдвэрлэнэ Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 59.6, 59.8.

3.2. Захиргааны хэргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргах

Гомдол хянан шийдвэрлэх байгууллагын (Сангийн яам) шийдвэрийг эс зөвшөөрсөн эсхүл захиалагч шууд гэрээ байгуулсан тохиолдолд шүүхэд нэхэмжлэл гаргана.

• Нэхэмжлэл гаргах хугацаа: Шийдвэрийг мэдэгдсэнээс хойш 30 хоногийн дотор захиргааны хэргийн шүүхэд хандана Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.1.1. Хэрэв хугацааг хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хэтрүүлсэн бол гурван жилийн дотор нөхөн сэргээх хүсэлт гаргаж болно Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.6.
• Харьяалал: Нэхэмжлэлийг тухайн хариуцагч захиргааны байгууллагын оршин байгаа газрын Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхэд гаргана.
• Шүүхээс хэрэг хянан шийдвэрлэх тусгай хугацаа: Захиргааны хэргийн шүүх худалдан авах ажиллагаатай холбоотой маргааныг 30 хоногийн дотор хянан шийдвэрлэх бөгөөд шаардлагатай бол хугацааг нэг удаа 30 хүртэл хоногоор сунгаж болно Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 112.4.2, 112.6.
• Хариу тайлбар ирүүлэх хугацаа: Хариуцагч нэхэмжлэлийг гардан авснаас хойш 7 хоногийн дотор хариу тайлбар болон нотлох баримтаа ирүүлэх шаардлагатай Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 112.7.
• Нотлох баримт шинжлэн судлах: Шүүх худалдан авах ажиллагааны цахим системээс нотлох баримтыг цахимаар авч шинжлэн судлах ба тоон гарын үсгээр баталгаажсан цахим баримтыг нотлох баримтын шаардлага хангасанд тооцно Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 112.9.

3.3. Процессын бүдүүвч

4. Шүүхийн практик ба онцлох шийдвэрүүд

Шүүх худалдан авах ажиллагаатай холбоотой маргааныг шийдвэрлэхдээ захиалагч болон хяналт шалгалтын байгууллагын шийдвэр хууль ёсны зарчимд нийцсэн эсэхийг дараах байдлаар дүгнэдэг:

• Урьдчилан шийдвэрлүүлэх журам ба Сангийн яамны эрх хэмжээ: Сангийн яам нь худалдан авах ажиллагаанд хяналт тавихдаа захиалагчийн хууль бус шийдвэрийг хүчингүй болгох, дахин үнэлгээ хийлгэх чиглэл өгөх эрхтэй. Улсын дээд шүүхээс захиалагч хуульд заасан үндэслэл үүсээгүй байхад шууд гэрээ байгуулах арга хэрэглэснийг Сангийн яам зогсоосон нь хууль ёсны бөгөөд гомдлын хүрээнээс хэтрээгүй гэж дүгнэсэн Тогтоол #2788. Мөн Сангийн яам гомдол хянаж гаргасан шийдвэр нь захиалагчийн зөрчлийг арилгуулахад чиглэсэн бол эрх зүйн үр дагавар үүсгэсэн захиргааны акт мөн гэж үзэж маргааныг шүүхэд харьяалуулан шийдвэрлэдэг Тогтоол #3013.
• Тендерийн баримт бичгийн шаардлага ба тодруулга авах боломж: Захиалагч тендерт ирүүлсэн баримт бичгийн ялимгүй зөрчил, тухайлбал машин механизмын улсын бүртгэлийн дугаар гэх мэт үнэд нөлөөлөхөөргүй мэдээлэл дутуу тохиолдолд хуульд заасны дагуу тайлбар, тодруулга авах боломжтой байтал шууд татгалзаж, тендерийн баталгааг улсын орлого болгох нь хууль бус гэж шүүх тогтоосон Тогтоол #3209.
• Хуурамч баримт ирүүлэх болон эрх хязгаарлах бүртгэл: Тендерт оролцогч нь илт худал мэдээлэл, хуурамч баримт бичиг ирүүлсэн нь тогтоогдвол захиргааны байгууллага уг зөрчлийг мэдсэнээс хойш хуульд заасан 3 жилийн хугацаанд Тендерт оролцох эрхээ хязгаарлуулсан этгээдийн бүртгэлд хамруулах үндэслэлтэй Тогтоол #3254. Түүнчлэн, гэрээний үүргээ ноцтой зөрчсөн болох нь шүүхийн шийдвэрээр тогтоогдсон үеэс 3 жилийн хугацааг тооцож тендерт оролцох эрхийг хязгаарлах нь нэг зөрчилд давхар хариуцлага хүлээлгэсэн үйлдэл биш гэж шүүх дүгнэжээ Тогтоол #3371.
• Тендерийн хянан үзэх үе шат ба захиалагчийн эрх: Тендер сонгон шалгаруулах үед баримт бичгийн үнэн зөв байдалд эргэлзэх илэрхий баримт байвал захиалагч болон үнэлгээний хороо тухайн нөхцөл байдлыг өөрийн эрх хэмжээний хүрээнд хянан үзэх эрхтэй бөгөөд зөвхөн хөндлөнгийн хяналт шалгалтын дүнг хүлээлгүйгээр шалгаруулалтын үе шатанд шийдвэр гаргах боломжтой Тогтоол #3499.
• Тендерийн баталгаа болон хугацаа хэтрэх эрсдэл: Захиргааны байгууллага (Сангийн яам) гомдлыг хуулиар тогтоосон хугацаанд шийдвэрлээгүйгээс шалтгаалан тендерийн баталгааны хугацаа дууссан тохиолдолд оролцогчийг буруутгаж тендер шалгаруулалтыг хүчингүй болгох нь хууль бус гэж шүүхээс нэхэмжлэгчийн эрхийг хамгаалсан Тогтоол #2600.
• Худалдан авах ажиллагаанд хамаарахгүй харилцаа: Аж ахуйн нэгж хувийн хөрөнгөөрөө гүйцэтгэж буй ажилд сонгон шалгаруулалт явуулсан тохиолдолд Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль болон Захиргааны хэргийн шүүхийн харьяалал үйлчлэхгүй Тогтоол #2090.

Шүүхийн харьяаллын ялгаа

Тендертэй холбоотой маргаан нь захиргааны болон иргэний шүүхийн аль харьяалалд хамаарахыг дараах байдлаар ангилна Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 60.4:

5. Түгээмэл асуултууд (FAQ)

1. Сангийн яаманд гомдол гаргахгүйгээр шууд Захиргааны хэргийн шүүхэд хандаж болох уу?

Үгүй. Худалдан авах гэрээ нэгэнт байгуулагдсанаас бусад тохиолдолд хуульд заасан урьдчилан шийдвэрлүүлэх журмын дагуу захиалагчид болон Сангийн яаманд (эсхүл өрсөлдөөний асуудлаар ШӨХТГ-т) заавал хандах ёстой. Урьдчилан шийдвэрлүүлэх журмыг хэрэглээгүй бол шүүх нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзана.

2. Захиргааны хэргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргаснаар тендер шалгаруулалт эсхүл гэрээний биелэлт шууд зогсох уу?

Шууд зогсохгүй. Нэхэмжлэл гаргасан явдал нь захиргааны актын биелэлтийг шууд түдгэлзүүлэхгүй. Гэхдээ нэхэмжлэгч Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасны дагуу "Захиргааны актын биелэлтийг түдгэлзүүлэх" хүсэлтийг шүүхэд тусгайлан гаргаж болох бөгөөд шүүх нийтийн ашиг сонирхолд илтэд хохиролгүй гэж үзвэл түдгэлзүүлж болно Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 60.3.

3. Шүүхэд нэхэмжлэл гаргахад ямар хугацаа мөрдөгддөг вэ?

Гомдол хянан шийдвэрлэх байгууллагын (Сангийн яам) шийдвэрийг хүлээн авснаас эсхүл мэдэгдсэнээс хойш 30 хоногийн дотор шүүхэд нэхэмжлэл гаргах ёстой Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.1.1. Шүүх хэргийг хүлээн авснаас хойш тусгай журмаар буюу 30 хоногийн дотор хянан шийдвэрлэх ба шаардлагатай бол 30 хүртэл хоногоор нэг удаа сунгана Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 112.4.2, 112.6.

4. Шүүхэд нотлох баримтыг ямар хэлбэрээр гаргаж өгөх вэ? цахим систем дэх баримт нотлох баримт болох уу?

Тийм. Шүүх маргааныг шийдвэрлэхдээ худалдан авах ажиллагааны цахим системээс нотлох баримтыг цахимаар авч шинжлэн судлах ба тоон гарын үсгээр баталгаажсан баримт бичгийг хуульд заасан нотлох баримтын шаардлага хангасанд тооцно Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 112.9.

6. Дүгнэлт / Гол санаа

Тендер шалгаруулалттай холбоотой маргаан нь хуулиар тогтоосон хугацаа маш шахуу, процессын хатуу горимтой, цахим системд суурилсан нарийн мэргэшлийн ажиллагаа байдаг. Хэрэв таны тендерийн эрх, ашиг сонирхол зөрчигдсөн гэж үзэж байгаа бол дараах гол зарчмуудыг баримтална:

1. Хугацааг чанд мөрдөх: Захиалагчид ажлын 5 өдөр, Сангийн яам эсхүл ШӨХТГ-т ажлын 5-10 өдөр, шүүхэд 30 хоногийн дотор нэхэмжлэл гаргах хуулийн богино хугацааг алдаж болохгүй.
2. Захиргааны журмыг урьдчилан хэрэглэх: Гэрээ байгуулагдахаас өмнө захиалагч болон Сангийн яаманд заавал гомдол гаргаж, хуульд заасан шат дарааллыг баримталсан байна.
3. Захиргааны актын биелэлтийг түдгэлзүүлэх хүсэлт гаргах: Маргаан шийдвэрлэгдэх явцад худалдан авах гэрээ байгуулагдаж, ажил эхлэхээс сэргийлж шүүхэд актын биелэлтийг түдгэлзүүлэх хүсэлтийг нэхэмжлэлийн хамт гаргах нь зүйтэй.
4. Цахим системийн баримтад үндэслэх: Худалдан авах ажиллагааны цахим системд нэгэнт байршуулсан баримт бичиг нь шүүхийн гол нотлох баримт болдог тул тендерт оролцох үеэсээ баримт бичгийн бүрдэл, үнэн зөв байдалд онцгой анхаарах шаардлагатай.

Шүүх захиргааны байгууллагын үзэмжээр гаргасан шийдвэрийг бус, Худалдан авах ажиллагааны тухай хуульд заасан "өрсөлдөх тэгш боломжтой, ил тод, үр ашигтай байх" зарчим хангагдсан эсэхийг хянаж, зөрчигдсөн эрхийг сэргээн тогтоодог.