Монгол Улс сүүлийн жилүүдэд төрийн үйлчилгээг цахимжуулах, "Цахим үндэстэн" болох зорилтын хүрээнд олон чухал шинэчлэлүүдийг хийж байна. Үүний нэг гол илрэл нь иргэн, хуулийн этгээдээс төрийн байгууллагын өөрийнх нь мэдээллийн санд хэдийнэ байгаа баримт бичгийг цаасан хэлбэрээр дахин шаардахгүй байх зарчим юм.
Өмнө нь иргэд нэг байгууллагаас авсан тодорхойлолтоо нөгөө байгууллагад аваачиж өгдөг "шууданч"-ийн үүрэг гүйцэтгэдэг байсан бол одоо хууль эрх зүйн орчин үүнийг хориглож байна.
1. Хууль зүйн үндэслэл
Төрийн байгууллагууд хоорондоо мэдээлэл солилцох, иргэнийг чирэгдүүлэхгүй байх үүргийг дараах хуулиудаар баталгаажуулсан байдаг:
Цахим баримт бичгийн хүчин төгөлдөр байдал
НМИТБтХ-ийн §30.5-д зааснаар "Хуульд өөрөөр заагаагүй бол цахим баримт бичиг нь цаасан баримт бичигтэй нэгэн адил хүчинтэй байна." Энэ нь та Е-Mongolia-аас авсан лавлагааг цаасан эх хувьтай адил түвшинд ашиглах эрхтэй гэсэн үг юм.
Мэдээлэл солилцох үүрэг
ААХХтХ-ийн §3.1.5-д архивын баримтын ашиглалт хуулийн хүрээнд нээлттэй, шуурхай байх зарчмыг тусгасан. Мөн УБЕХ-ийн §10.4 болон ХЭУБтХ-ийн §9.2-т улсын бүртгэлийн байгууллага нь бусад мэдээллийн системтэй харилцан уялдаатай байж, мэдээлэл шуурхай солилцох зарчмыг баримтлахаар заасан.
Захиргааны байгууллагын зөвлөх үүрэг
ЗЕХ-ийн §31.1-д зааснаар захиргааны байгууллага шийдвэр гаргахтай холбоотой мэдээллээр иргэнийг хангах үүрэгтэй. Хэрэв таны мэдээлэл төрийн аль нэг санд байгаа бол түүнийг танаас нэхэх бус, өөрсдөө шүүж үзэх нь төрийн байгууллагын үйл ажиллагааны үндсэн зарчим юм.
2. Процессын зураглал
Төрийн үйлчилгээ авах үед мэдээлэл хэрхэн дамжих ёстойг дараах бүдүүвчээс харна уу:
3. Практик алхамууд: Таны эрх зөрчигдвөл яах вэ?
Хэрэв төрийн албан хаагч танаас "Төрсний гэрчилгээний хуулбар", "Оршин суугаа газрын тодорхойлолт" зэрэг төрийн мэдээллийн санд байгаа баримтыг заавал цаасаар авчир гэж шаардвал дараах алхмыг хийгээрэй:
- Хууль сануулах: НМИТБтХ-ийн §30.1-д заасны дагуу мэдээлэл хариуцагч нь цахим баримт бичигт суурилж үйл ажиллагаа явуулах үүрэгтэйг сануулах.
- Е-Mongolia ашиглах: Тухайн албан тушаалтанд Е-Mongolia системээр дамжуулан мэдээллийг харах боломжтойг хэлэх.
- Дээд шатны албан тушаалтанд хандах: Шаардлага үргэлжилбэл тухайн байгууллагын удирдлагад гомдол гаргах. ЗЕХ-ийн §1.1-д заасан захиргааны үйл ажиллагааны суурь зохицуулалтыг зөрчиж байна гэж үзнэ.
- Төрийн албаны зөвлөлд хандах: Хэрэв энэ нь төрийн албаны шалгалт эсвэл томилгоотой холбоотой бол ТАТХ-ийн §34.1-д заасан журмыг зөрчсөн гэж үзэж болно.
4. Шүүхийн практик
Шүүхүүд захиргааны байгууллагын үйл ажиллагааг хянахдаа "хуульд заасан журмыг чанд мөрдөх" зарчмыг баримталдаг. Жишээлбэл:
- Тогтоол #935-д захиргааны байгууллага "санхүүжилт байхгүй" эсвэл "төсвийн жил дууссан" гэх мэт дотоод шалтгаанаар хуулиар хүлээсэн үүргээсээ татгалзаж болохгүйг тогтоосон. Үүнтэй адил "манай систем ажиллахгүй байна", "заавал цаасаар авчир" гэх мэт шалтаг нь хууль бус юм.
- Тогтоол #974-д зааснаар захиргааны акт гаргахдаа хуульд заасан шаардлагыг хангаагүй бол тухайн шийдвэрийг хүчингүй болгох үндэслэл болдог.
5. Дүгнэлт
Төрийн байгууллага өөрт байгаа мэдээллээ иргэнээс дахин нэхэх нь Төрийн хэмнэлтийн тухай хууль §1.1-д заасан үр ашигтай байх, үрэлгэн байдлыг хязгаарлах зарчимд ч нийцэхгүй. Иргэн та өөрийн эрхээ мэдэж, цахим шилжилтийн давуу талыг ашиглан цаг хугацаа, зардлаа хэмнэх бүрэн боломжтой.
Хэрэв танаас хууль бусаар баримт шаардаж, үйлчилгээ үзүүлэхээс татгалзаж байгаа бол энэ нь захиргааны байгууллагын "эс үйлдэхүй" болох бөгөөд та шүүхэд хандаж эрхээ хамгаалах боломжтой юм.