Үл хөдлөх хөрөнгө буцаан шилжүүлэх нэхэмжлэлийн тэмдэгтийн хураамж
Үл хөдлөх хөрөнгө буцаан шилжүүлэх нэхэмжлэлд тэмдэгтийн хураамжийг хэрхэн тооцох, ямар хэмжээгээр төлөх, хэзээ буцаан олгохыг хууль, шүүхийн практикт үндэслэн тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Үл хөдлөх хөрөнгө буцаан шилжүүлэх нэхэмжлэл гаргахад төлөх тэмдэгтийн хураамжийн хэмжээ нь нэхэмжлэлийг эд хөрөнгийн чанартай (үнэлж болох) шаардлага гэж үзэх эсэхээс шалтгаална — ихэнх тохиолдолд ийм нэхэмжлэл нь үнэлж болох шаардлагад хамаарч, үл хөдлөх хөрөнгийн бүртгэлийн үнээр тодорхойлогдсон нэхэмжлэлийн үнээс хамааруулан хувь хэмжээгээр тооцогдоно. Харин зөвхөн гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулахаар шаардсан, эд хөрөнгө шаардаагүй нэхэмжлэл нь эд хөрөнгийн бус шаардлагад тооцогдож болно.
Энэ нийтлэлд зөвхөн энэ нарийн практик асуудлыг — буцаан шилжүүлэх нэхэмжлэлийн хураамжийг хэрхэн тооцох, ямар хэмжээгээр төлөх, хэзээ буцаан авах — хууль болон шүүхийн шийдвэрийн жишээнд үндэслэн тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл
Тэмдэгтийн хураамж гэж юу вэ
Шүүхээс эрх зүйн маргааныг шийдвэрлэхтэй холбогдсон үйлчилгээ үзүүлсний төлөө зохигчоос төлж байгаа мөнгөн хөрөнгийг улсын тэмдэгтийн хураамж гэнэ. Үүнийг нэхэмжлэгч урьдчилан төлөх бөгөөд нэхэмжлэл хангагдсан тохиолдолд хариуцагчаар төлүүлэн нэхэмжлэгчид буцаан олгоно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 57). Хураамжийн хувь хэмжээг Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулиар зохицуулна.
Хураамжийн хэмжээ — аль заалт хамаарах вэ
Шүүхэд гаргах нэхэмжлэлийн хураамжийн хэмжээг Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7 дугаар зүйл тогтоосон:
- 7.1.1 — эд хөрөнгийн чанартай, үнэлж болох нэхэмжлэлд нэхэмжлэлийн үнийн дүнгээс хамаарч дараах хувь хэмжээгээр:
- 7.1.2 — эд хөрөнгийн бус, түүнчлэн үнэлэх боломжгүй нэхэмжлэлд 70 200 төгрөг;
- 7.1.3 — нотлох баримтын хуулбар, шийдвэр, гүйцэтгэх хуудас дахин олгоход хуудас тутамд 100 төгрөг.
Нэхэмжлэлийн үнийг хэрхэн тодорхойлох
Үл хөдлөх эд хөрөнгө буцаан шилжүүлэх нэхэмжлэлийн үнийг тодорхойлох гол заалт нь Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 63 дугаар зүйл юм:
- 63.1.2 — эд хөрөнгө гаргуулах тухай нэхэмжлэлд нэхэмжилж байгаа эд хөрөнгийн тухайн үеийн зах зээлийн үнийн дүнгээр;
- 63.1.4 — гэрээ, хэлцлийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулах тухай нэхэмжлэлд уг гэрээ, хэлцлийн үнийн дүнгээр;
- 63.1.6 — үл хөдлөх эд хөрөнгө гаргуулах нэхэмжлэлд Үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн газарт бүртгүүлсэн үнийн дүнгээр.
Практикт хамгийн түгээмэл тохиолдол бол 63.1.6-д заасан бүртгэлийн үнээр тооцох арга юм.
Практик алхамууд
Нэхэмжлэл гаргахын өмнө дараах дарааллыг баримтална.
- Шаардлагынхаа төрлийг тодорхойл. Зөвхөн "гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулах" уу, эсвэл "үл хөдлөх хөрөнгийг өмчлөлд буцаан шилжүүлэхийг даалгах" уу? Хоёр дахь тохиолдолд эд хөрөнгийн шаардлага нэмэгдэж, хураамж нэмэгдэнэ.
- Нэхэмжлэлийн үнийг гарга. Үл хөдлөх хөрөнгийн улсын бүртгэлийн газарт бүртгүүлсэн үнийг лавлагаагаар авна. Хэлцлийн үнэ өөр бол 63.1.4-ийн дагуу гэрээний дүнг харгалзана.
- Хураамжийг бодож, урьдчилан төл. Дээрх хүснэгтийн алхмын дагуу тооцно.
- Хэрэв үнэ тодорхойгүй бол шүүгчид урьдчилан тогтоолгох хүсэлт гарга. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 58 дугаар зүйлийн 58.1-д зааснаар нэхэмжлэл гаргах үед үнийг шууд тогтооход бэрхшээлтэй бол шүүгч урьдчилан хураамжийн хэмжээг тогтоож, хэрэг шийдвэрлэгдсэний дараа нөхөн төлүүлэх буюу илүү төлсөн бол зөрүүг буцааж олгоно.
- Шаардлагаа ихэсгэвэл нөхөн төл. 58.2-т зааснаар нэхэмжлэлийн шаардлагыг ихэсгэх тохиолдолд хураамжийг үнэ ихэссэн хэмжээгээр нөхөн төлүүлнэ.
- Чөлөөлөлтийн боломжийг шалга. 58.3-т зааснаар төлбөрийн чадваргүй болох нь тайлбар, нотлох баримтаар тогтоогдвол шүүгчийн захирамжаар чөлөөлнө. 58.4-д зааснаар зохигчийн эд хөрөнгийн байдлыг харгалзан хураамжийн хэмжээг багасгах, хугацааг хойшлуулах, хэсэгчлэн төлүүлэх боломжтой.
Шүүхийн практик
Нэхэмжлэлийг буцаасан, татгалзсан үед хураамжийн хувь заяа
Тогтоол #9082 тогтоолд анхан шатны шүүх нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож, улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 70 200 төгрөгийг улсын орлогод үлдээж шийдвэрлэсэн. Энэ нь 7.1.2-т заасан эд хөрөнгийн бус шаардлагын хураамжийн хэмжээтэй тохирч байна.
Гэрээний үнээр тооцсон жишээ
Тогтоол #1812 тогтоолд нэхэмжлэгч хэлцлийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулахаар нэхэмжлэл гаргахдаа худалдах-худалдан авах гэрээнд заасан үнэ болох 40 000 000 төгрөгөөс тооцож 358 000 төгрөг төлсөн нь хууль зөрчөөгүй гэж дүгнэсэн. Өөрөөр хэлбэл, 63.1.4-ийн дагуу гэрээний үнийн дүнгээр тооцсон нь зөв гэж үзсэн.
Хураамж дутуу төлсөн ч шийдвэр хүчингүй болохгүй
Тогтоол #10309 тогтоолд хяналтын шатны шүүх нэг чухал дүгнэлт хийсэн: улсын тэмдэгтийн хураамж дутуу төлсөн үндэслэлээр шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг хэрэгсэхгүй болгох хууль зүйн үндэслэл байхгүй. Хураамжийг дутуу төлсөн нь тогтоогдвол аль ч шатны шүүх хэргийг хянан шийдвэрлэхдээ нөхөн төлүүлэх боломжтой. Мөн бэлэглэлийн гэрээнүүдэд бэлэглэж буй хөрөнгийг тус бүр 2 000 000 төгрөгөөр үнэлэн бүртгүүлсэн тул нэхэмжлэгчид 63.1.6-д заасны дагуу хураамж төлсөн нь үндэслэлтэй гэж үзсэн.
Давж заалдах, хяналтын шатанд төлөх хураамж
Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 57 дугаар зүйлийн 57.4-т зааснаар анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр, магадлалд гомдол гаргаж байгаа этгээд шийдвэр, магадлалыг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа хэмжээгээр улсын тэмдэгтийн хураамжийг тооцон төлнө.
Хураамж буцаан олгох тохиолдол
Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 59 дугаар зүйлд буцаан олгох нарийн нөхцлийг тогтоосон:
- Нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзсан бол хураасан хэмжээгээр буцаан олгоно (59.1);
- Давж заалдах журмаар гомдол гаргасан этгээд шүүх хуралдаанаас өмнө татгалзвал тухайн шатанд төлсөн хураамжийг буцаан олгоно (59.2);
- Давж заалдах шатны шүүх гомдлыг үндэслэлтэй гэж үзэж шийдвэрийг хүчингүй болгосон буюу өөрчилсөн бол гомдол гаргагчийн төлсөн хураамжийг буцаан олгоно (59.3);
- Хариуцагч шаардлагыг сайн дураар хүлээн зөвшөөрч биелүүлсэн шалтгаанаар нэхэмжлэгч татгалзсан бол урьдчилан төлсөн хураамжийн 50 хувийг буцаан олгоно (59.4);
- Бусад тохиолдолд (шаардлагаа багасгах, татгалзах, эвлэрэх) хураамжийг буцаан олгохгүй (59.5).
Мөн Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 44 дугаар зүйлд тогтоосон хэмжээнээс илүү хураасан, чөлөөлөхөөр заасан үйлчилгээнээс хураасан, үйлчилгээ үзүүлэхээс татгалзсан, данс андуурсан тохиолдолд буцаан олгохоор заасан.
Хураамжийг хэн хариуцах
Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 56 дугаар зүйлийн дагуу нэхэмжлэл бүрэн хангагдсан тохиолдолд шүүхийн зардлыг хариуцагчаар, нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон тохиолдолд нэхэмжлэгчээр нөхөн төлүүлнэ. Зарим хэсгийг хангасан бол тэр хэмжээгээр хуваарилна.
Түгээмэл асуултууд
Үл хөдлөх хөрөнгө буцаан шилжүүлэх нэхэмжлэлийн тэмдэгтийн хураамжийг ямар үндэслэлээр тооцох вэ?
Ихэнх тохиолдолд үл хөдлөх хөрөнгийг буцаан шилжүүлэх нэхэмжлэл нь эд хөрөнгийн чанартай, үнэлж болох шаардлагад хамаарна. Иймд нэхэмжлэлийн үнийн дүнгээс хамаарч Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7.1.1-д заасан хувь хэмжээгээр тооцно.
Нэхэмжлэлийн үнийг хэрхэн тодорхойлох вэ?
Үл хөдлөх эд хөрөнгө гаргуулах нэхэмжлэлд Үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн газарт бүртгүүлсэн үнийн дүнгээр нэхэмжлэлийн үнийг тодорхойлно. Хэрэв нэхэмжлэл гаргах үед үнийг шууд тогтооход бэрхшээлтэй бол шүүгч урьдчилан хураамжийн хэмжээг тогтоож, хэрэг шийдвэрлэгдсэний дараа нөхөн төлүүлэх буюу илүү төлсөн бол буцаан олгоно.
Тэмдэгтийн хураамж төлөхөөс чөлөөлөгдөх боломж байна уу?
Тийм. Төлбөрийн чадваргүй болох нь нотлох баримтаар тогтоогдвол шүүгчийн захирамжаар чөлөөлж болно. Мөн шүүх зохигчийн эд хөрөнгийн байдлыг харгалзан хураамжийн хэмжээг багасгах, хугацааг хойшлуулах, хэсэгчлэн төлүүлэх боломжтой.
Хэрэв нэхэмжлэлийн шаардлагаас татгалзвал төлсөн хураамж буцаж уу?
Ерөнхийдөө нэхэмжлэгч нэхэмжлэлээсээ татгалзвал улсын тэмдэгтийн хураамжийг буцаан олгохгүй. Харин хариуцагч шаардлагыг сайн дураар хүлээн зөвшөөрч биелүүлсэн шалтгаанаар татгалзсан бол урьдчилан төлсөн хураамжийн тавин хувийг буцаан олгоно.
Нэхэмжлэл хангагдвал тэмдэгтийн хураамжийг хэн хариуцах вэ?
Нэхэмжлэл бүрэн хангагдсан тохиолдолд шүүхийн зардлыг хариуцагчаар нөхөн төлүүлнэ. Нэхэмжлэгч урьдчилан төлсөн тул шийдвэрээр хариуцагчаас гаргуулж нэхэмжлэгчид олгоно. Шаардлагын зарим хэсэг хангагдвал зардлыг тэр хэмжээгээр хуваарилна.
Дүгнэлт
Үл хөдлөх хөрөнгө буцаан шилжүүлэх нэхэмжлэлийн тэмдэгтийн хураамжийн гол дүгнэлтүүд:
- Шаардлагын төрөл хураамжийг тодорхойлно — эд хөрөнгө шаардсан бол 7.1.1-ийн хувь хэмжээ, зөвхөн гэрээг хүчингүй болгох бол 70 200 төгрөг.
- Нэхэмжлэлийн үнийг ихэвчлэн 63.1.6-д заасан үл хөдлөх хөрөнгийн бүртгэлийн үнээр тодорхойлно; гэрээний үнээр тооцсон жишээ ч шүүхээр зөв гэж үнэлэгдсэн.
- Үнэ тодорхойгүй бол шүүгч урьдчилан тогтоож, дараа нь нөхөн төлүүлэх буюу буцаан олгоно.
- Хураамж дутуу төлсөн нь шийдвэрийг хүчингүй болгох үндэслэл болохгүй — шүүх нөхөн төлүүлж болно.
- Чадваргүй бол чөлөөлөх, хөнгөлөх боломжийг урьдчилан шалгаж, зохих хүсэлт гаргах нь зүйтэй.
Практик зөвлөмж: нэхэмжлэл бэлтгэхдээ эхлээд үл хөдлөх хөрөнгийн бүртгэлийн лавлагааг гаргуулж, хураамжаа зөв тооцсоноор хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа саатах эрсдэлээс сэргийлнэ.