Түрээсийн байрыг хүлээлгэн өгөхдөө маргаанаас сэргийлж ямар баримт үйлдэх вэ?
Түрээсийн байрыг хүлээлгэн өгөхдөө маргаанаас сэргийлэх эд хөрөнгийн жагсаалт, хүлээлгэн өгөх акт, гэрэл зураг, тоолуурын заалт зэрэг баримтыг хэрхэн зөв үйлдэх талаарх практик зөвлөгөө.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Оршил
Түрээсийн байр хүлээлгэн өгөх үе нь түрээслүүлэгч, түрээслэгч хоёрын хооронд маргаан хамгийн их гардаг үе шат юм. Маргаанаас сэргийлэх хамгийн найдвартай арга бол байрыг хүлээж авах, хүлээлгэн өгөх үед эд хөрөнгийн жагсаалт, хүлээлгэн өгөх актыг бичгээр хамтран үйлдэж, гэрэл зургаар баримтжуулж, тоолуурын заалтыг тэмдэглэн хоёр тал гарын үсэг зурж баталгаажуулах явдал юм. Иргэний хуулийн 328.3 дугаар зүйлд энэ үүргийг шууд заасан байдаг.
Энэхүү нийтлэлд түрээсийн байрыг хүлээлгэн өгөхдөө ямар баримт бичиг үйлдэх, ямар дарааллаар ажиллах, ямар нотлох баримт цуглуулах талаар хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл
Хүлээлгэн өгөх үед эд хөрөнгийн жагсаалт үйлдэх үүрэг
Иргэний хуулийн 328.3 дугаар зүйлд: "Түрээсийн гэрээний харилцаа үүсэх, дуусгавар болох үед талууд гэрээгээр шилжүүлбэл зохих эд хөрөнгийн тоо хэмжээ, үнэ, шилжүүлэх үеийн чанарын байдал зэргийг заасан жагсаалтыг хамтран үйлдэж, гарын үсэг зурж баталгаажуулна" гэж заасан. (Иргэний хууль, 328)
Энэ нь хүлээлгэн өгөх үед зөвхөн түлхүүр буцааж өгөхөөр хязгаарлахгүй, харин эд хөрөнгө, байрны бодит байдлыг хоёр тал хамтран бичиж, гарын үсгээр баталгаажуулах хуулийн үүрэг гэсэн үг.
Элэгдлийг хэрхэн тооцох
Иргэний хуулийн 326.1 дэх хэсэгт: "Түрээслэгч түрээсийн гэрээ дуусгавар болсны дараа ердийн буюу гэрээгээр тохиролцсон элэгдлийг тооцож түрээсэлсэн эд хөрөнгийг буцаан өгөх үүрэгтэй" гэж заасан. (Иргэний хууль, 326) Мөн 295.1 дэх хэсэгт ижил зарчмыг давтан баталгаажуулсан. (Иргэний хууль, 295)
Практикт энэ нь дараахь зүйлийг илэрхийлнэ:
- Ердийн элэгдэл — байрыг хэвийн ашигласны улмаас үүсэх жижиг элэгдэл, будаг зулбах, ханын өнгө өөрчлөгдөх зэрэг нь түрээслэгчийн хариуцлагад хамаарахгүй.
- Хэтэрсэн элэгдэл — гэрээнд тусгайлан тохиролцсоноос илүү гэмтэл, сүйтгэл нь хариуцлага хүлээлгэнэ.
- Гэрээнд тохиролцсон элэгдэл — гэрээгээр тодорхой хэмжээг тогтоосон бол түүнийг баримтална.
Тиймээс гэрээ байгуулах үед элэгдлийн стандартыг тодорхой бичиж, хүлээлгэн өгөх үед анхны байдалтай харьцуулан үнэлэх нь чухал.
Хүлээлгэн өгөөгүйгээс үүсэх хариуцлага
Хэрэв түрээслэгч байраа хугацаанд нь хүлээлгэн өгөхгүй бол Иргэний хуулийн 295.4 дэх хэсэгт зааснаар түрээслүүлэгч хожимдуулсан хугацааны түрээсийн төлбөрийн хэмжээгээр хохирлоо шаардах эрхтэй. Мөн 222, 224 дүгээр зүйлд заасан хугацаа хэтрүүлсний хариуцлага хүлээлгэж болно. (Иргэний хууль, 222)
Үүргийн гүйцэтгэлийг хүлээлгэн өгөх
Иргэний хуулийн 211.1 дэх хэсэгт: "Үүргийн гүйцэтгэлийг үүрэг гүйцэтгүүлэгчид, эсхүл хууль, гэрээ буюу шүүх, арбитрын шийдвэрт заасан эрх бүхий этгээдэд хүлээлгэж өгнө" гэж заасан. (Иргэний хууль, 211) Тиймээс байрыг түрээслүүлэгч эсвэл түүний эрх бүхий төлөөлөгчид хүлээлгэн өгч, үүнийг бичгээр баримтжуулах нь зүйтэй.
Практик алхамууд
Байрыг хүлээлгэн өгөхдөө маргаанаас сэргийлэхэд дараах дарааллыг баримтална.
1. Гэрээ болон анхны жагсаалтаа бэлтгэ
Түрээсийн гэрээ байгуулах үед үйлдсэн эд хөрөнгийн жагсаалт, гэрээ, түүний хавсралтыг бэлтгэнэ. Иргэний хуулийн 328.3-т заасан энэхүү жагсаалт нь харьцуулах суурь баримт болно. Хэрэв гэрээ байгуулах үед ийм жагсаалт үйлдээгүй байсан бол хүлээлгэн өгөх үед хамгийн багадаа одоогийн байдлыг бүрэн тусгасан жагсаалт үйлдэх нь зүйтэй.
2. Байрны ерөнхий байдлыг хамт үзэж, гэрэл зургаар баримтжуул
Дараахь зүйлийг гэрэл зургаар баримтжуулна:
- Байрны ерөнхий байдал (өрөө тус бүр);
- Хана, шал, таазны байдал, гэмтэл, зураас;
- Тавилга, гэр ахуйн хэрэгслийн байдал (гэрээнд тусгагдсан бол);
- Ус, цахилгаан, дулааны тоолуурын заалт;
- Гал тогоо, ариун цэврийн өрөөний байдал.
Гэрэл зургийг огноотойгоор (камерын огноо эсвэл цахим гарын үсэгтэй файлаар) хадгалж, боломжтой бол хоёр тал хамт байх үед авна.
3. Тоолуурын заалтыг актад тусга
Ус, цахилгаан, дулааны тоолуурын заалтыг тухайн өдрийн огноотой нь актад тэмдэглэж, түрээсийн төлбөр, нийтийн үйлчилгээний төлбөрийн тооцоог хоёр тал хамтран баталгаажуулна. Үүнийг тооцооны баримт болгон хадгална.
4. Хүлээлгэн өгөх акт үйлдэх
Акт нь дор хаяж дараах мэдээллийг агуулсан байх нь зүйтэй:
- Талуудын нэр, хаяг, гэрээний дугаар, огноо;
- Хүлээлгэн өгсөн байрны хаяг, талбай;
- Эд хөрөнгийн жагсаалт (тоо хэмжээ, үнэ, чанарын байдал);
- Элэгдлийн үнэлгээ — ердийн буюу гэрээгээр тохиролцсон элэгдэл;
- Тоолуурын заалт;
- Гэрэл зургийн хавсралтын тоо;
- Хоёр талын гарын үсэг, огноо.
Актыг хоёр хувь үйлдэж, тал бүр нэг хувийг авна. Гэрэл зургийн цахим хувийг хамт хадгалах нь зүйтэй.
5. Түлхүүрийг хүлээлгэн өгч, тэмдэглэл хий
Түлхүүр, цахим түлхүүр, нэвтрэх код зэргийг хүлээлгэн өгсөн тухай актад тусгаж, түлхүүрийн тоог тэмдэглэнэ.
6. Маргаан гарвал нэмэлт баримт цуглуул
Хэрэв хүлээлгэн өгөх үед талууд санал зөрөлдвөл:
- Санал зөрөлдсөн асуудлыг бичгээр тусгаж, хоёр тал гарын үсэг зурна;
- Тухайн байдлыг гэрэл зургаар дахин баримтжуулна;
- Шаардлагатай бол шинжээчийн үнэлгээ хийлгэх санал тавьж, бичгээр тэмдэглэнэ.
Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 37.2, 38.1, 40 дүгээр зүйлд зааснаар ийм баримт нь шүүхэд нотлох хэрэгсэл болно. (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 37) (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 38) (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 40)
Шүүхийн практик
Энэхүү эх сурвалжийн хүрээнд тодорхой шүүхийн шийдвэрийг иш татах боломжгүй тул ерөнхий зарчмыг л тайлбарлав. Түрээсийн байр хүлээлгэн өгөхтэй холбоотой маргаан шүүхэд ирэхдээ ихэвчлэн дараахь асуудлын хүрээнд шийдвэрлэгддэг:
- Хүлээлгэн өгөх үеийн байдлыг тусгасан бичмэл баримт (акт, жагсаалт) байгаа эсэх;
- Элэгдлийн хэмжээг хэрхэн тооцсон, гэрээнд тохиролцсон эсэх;
- Тоолуурын заалт, нийтийн үйлчилгээний тооцоо тодорхой эсэх;
- Түрээслэгч үүргээ зохих ёсоор гүйцэтгэсэн эсэх.
Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 40.1 дэх хэсэгт зааснаар шүүх нотлох баримтыг тал бүрээс нь бодитойгоор харьцуулан үзсэний үндсэн дээр өөрийн дотоод итгэлээр үнэлнэ. Тиймээс баримт бүрэн, хоёр тал гарын үсэг зурсан байх нь давуу тал болно. (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 40)
Түгээмэл асуултууд
Хүлээлгэн өгөх акт заавал бичгээр үйлдэх ёстой юу?
Тийм. Иргэний хуулийн 328.3 дугаар зүйлд түрээсийн гэрээний харилцаа үүсэх, дуусгавар болох үед талууд шилжүүлэх эд хөрөнгийн тоо хэмжээ, үнэ, чанарын байдал зэргийг заасан жагсаалтыг хамтран үйлдэж, гарын үсэг зурж баталгаажуулна гэж заасан. (Иргэний хууль, 328) Иймээс акт, жагсаалтыг бичгээр үйлдэх нь маргаан гаргахаас сэргийлэх гол баримт болно.
Байрыг хүлээлгэн өгөхдөө ямар элэгдлийг тооцох вэ?
Иргэний хуулийн 326.1 дэх хэсэгт түрээслэгч гэрээ дуусгавар болсны дараа ердийн буюу гэрээгээр тохиролцсон элэгдлийг тооцож эд хөрөнгийг буцаан өгөх үүрэгтэй гэж заасан. (Иргэний хууль, 326) Мөн 295.1 дэх хэсэгт ижил зарчмыг баталгаажуулсан. (Иргэний хууль, 295) Өөрөөр хэлбэл ердийн ашиглалтаас үүсэх жижиг элэгдлийг түрээслэгчид тооцохгүй, харин гэрээнд тусгайлан тохиролцсон эсвэл ердийн хэмжээнээс хэтэрсэн гэмтлийг л хариуцуулна.
Түрээслүүлэгч байраа хүлээж авахаас татгалзвал яах вэ?
Түрээслэгч хүлээлгэн өгөх үүргээ зохих ёсоор гүйцэтгэсэн гэдгээ батлахын тулд хүлээлгэн өгөх тухай бичгээр мэдэгдэл илгээж, баримтжуулсан зургийн хамт хүргүүлэх нь зүйтэй. Иргэний хуулийн 211 дүгээр зүйлд үүргийн гүйцэтгэлийг хүлээн авах эрхтэй этгээдэд хүлээлгэн өгөхөөр заасан. (Иргэний хууль, 211) Хэрэв түрээслүүлэгч татгалзвал шүүхэд нотлох баримт болгон ашиглах боломжтой.
Байр хүлээлгэн өгөх үед тоолуурын заалтыг хэрхэн баримтжуулах вэ?
Хүлээлгэн өгөх актад ус, цахилгаан, дулааны тоолуурын заалтыг тухайн өдрийн огноотой нь тэмдэглэж, тоолуурын дүрс болон байрны ерөнхий байдлыг гэрэл зургаар баримтжуулж, хоёр тал гарын үсэг зурсан байх нь зүйтэй. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 37.2, 40 дүгээр зүйлд зааснаар ийм баримт нь шүүхэд нотлох хэрэгсэл болно. (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 37) (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 40)
Шүүхэд маргаан гарвал ямар баримт хамгийн чухал вэ?
Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 38.1 дүгээр зүйлд зохигч өөрийн шаардлагын үндэс болсон байдлын талаар нотлох баримтаа өөрөө гаргаж өгөх үүрэгтэй гэж заасан. (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 38) Иймээс хүлээлгэн өгөх акт, хамтран үйлдсэн эд хөрөнгийн жагсаалт, гэрэл зураг, тоолуурын заалт, харилцааны бичиг зэрэг нь хамгийн чухал бичмэл нотлох баримт болно.
Дүгнэлт
Түрээсийн байрыг хүлээлгэн өгөхдөө маргаанаас сэргийлэх гол арга нь хуулиар шаардсан бичмэл баримтыг бүрэн үйлдэх юм. Дараахь зөвлөмжийг баримтална:
- Иргэний хуулийн 328.3-т заасны дагуу эд хөрөнгийн жагсаалтыг хамтран үйлдэж, гарын үсгээр баталгаажуул;
- 326.1, 295.1-д заасан элэгдлийн зарчмыг баримталж, ердийн элэгдлийг ялгаж тооц;
- Байрны байдал, тоолуурын заалтыг гэрэл зургаар баримтжуулж, актад тусга;
- Акт, гэрэл зургийн хувийг хоёр тал хадгал;
- Хэрэв санал зөрөлдвөл бичгээр тэмдэглэж, нэмэлт баримт цуглуул.
Ингэснээр хожим маргаан гарсан тохиолдолд шүүхэд нотлох баримтаа бүрэн гаргаж, эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлоо хамгаалах боломжтой болно.
