Хууль зүйн нийтлэл
Иргэний эрх зүй9 минут

Өв нээгдсэнийг хожим мэдсэн бол өв хүлээн авах хугацааг хэрхэн сэргээлгэх вэ?

Өв нээгдсэнийг хожим мэдсэн иргэн өв хүлээн авах хугацааг шүүхээр хэрхэн сэргээлгэх, хүндэтгэн үзэх шалтгаан, нотлох баримт, алхам алхмын заавар, түгээмэл асуултын хариулт.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух

Эцэг, эх, хамаатан садан тань нас барсныг та хэдэн сар, заримдаа хэдэн жилийн дараа мэдэж, өв хүлээн авах хугацаа хэдийнэ өнгөрсөн байж болно. Өв нээгдсэнийг хожим мэдсэн буюу бусад хүндэтгэн үзэх шалтгаантай бол та өв хүлээн авах хугацааг шүүхэд хандаж сэргээлгэх (сунгуулах) бүрэн боломжтой. Үүний тулд Иргэний хуулийн 528.4 дэх хэсэгт заасан үндэслэлээр шүүхэд хүсэлт гаргаж, өв нээгдсэн тухай мэдээгүй байсан, өвлөх эрхээ хэрэгжүүлэх боломжгүй байсан зэрэг шалтгаанаа нотлох шаардлагатай.

Энэ нийтлэлд өв нээгдэх үе, хугацаа хэрхэн тоологдох, хугацааг сэргээлгэх шүүхийн журам, шаардлагатай нотлох баримт, алхам алхмын практик зөвлөмжийг энгийн хэлээр тайлбарлав.

Өв нээгдэх үе ба хугацаа хэрхэн тоологдох вэ

Өв нээгдэх үеийг Иргэний хууль, 518 зүйл тодорхойлно:

518.1. Өвлүүлэгч нас барсан өдрөөс, түүнчлэн иргэнийг нас барсан гэж зарласан бол энэ хуулийн 24 дүгээр зүйлд заасан өдрөөс өв нээгдэнэ.

Өөрөөр хэлбэл өв нээгдсэн өдрийг та хэзээ мэдсэнээс үл хамааран, өвлүүлэгч нас барсан (эсвэл нас барсан гэж зарласан) өдрөөр тогтооно. Энэ нь "хожим мэдсэн" гэдэг нь хугацаа өөрөө хойшлохгүй гэсэн үг — иймд хожимдсон тохиолдолд хугацааг шүүхээр сэргээлгэх шаардлага гардаг.

Өв нээгдсэн газрыг Иргэний хууль, 519 зүйлээр тогтооно:

519.1. Өвлүүлэгчийн сүүлчийн оршин сууж байсан газар, тэр нь мэдэгдэхгүй бол өвлөгдөх эд хөрөнгө буюу түүний гол хэсэг нь байгаа газрыг өв нээгдсэн газар гэнэ.

Өв хүлээн авах хугацааны дүрэм

Өв хүлээн авах хугацааг Иргэний хууль, 528 зүйл зохицуулна:

  • Гурван сарын хугацаа — өвлүүлэгчийг нас барах хүртэл түүнтэй хамт амьдарч байсан өвлөгч өв нээгдсэнээс хойш гурван сарын дотор өв хүлээн авахаас татгалзсан тухайгаа нотариат буюу нотариат байхгүй газар баг, сумын Засаг даргад мэдэгдээгүй бол уг өвийг хүлээн авсан гэж үзнэ.
  • Нэг жилийн хугацаа — бусад өвлөгчид өв нээгдсэнээс хойш нэг жилийн дотор өвлөгдсөн эд хөрөнгийг эзэмдэн авсан, эрхлэн удирдсан, эсхүл нотариат буюу баг, сумын Засаг даргад өв хүлээн авах, өвлөх эрхийн гэрчилгээ олгохыг хүсч өргөдөл гаргасан байвал уг өвийг хүлээн авсан гэж үзнэ.
  • Хугацаа хэтэрвэл — дээрх хугацаанд өвлөгч өвийг хүлээн аваагүй, хүлээн авах хүсэлтээ зохих байгууллагад гаргаагүй бол түүнийг өвлөхөөс татгалзсан гэж үзнэ.

Хугацааг тоолох журамд Иргэний хууль, 73 зүйлийг баримтална — жил, сараар тогтоосон хугацаа нь уг хугацаа дуусах сарын мөн өдөр дуусна.

Хугацааг сэргээлгэх хууль зүйн үндэслэл

Хугацааг сэргээлгэх гол үндэслэл нь Иргэний хууль, 528 зүйлийн 528.4 дэх хэсэг юм:

528.4. Хүндэтгэн үзэх шалтгаан байвал өв хүлээн авах хугацааг шүүх сунгаж болно. Хугацаа сунгасан бол хугацаа хожимдуулсан өвлөгч нь бусад өвлөгчид буюу төрийн өмчлөлд шилжсэн эд хөрөнгөөс өөрт оногдох бэлэн байгаа эд хөрөнгө, эсхүл түүнийг борлуулсан үнийн зохих хэсгийг шаардан авах эрхтэй.

Энэхүү заалт нь хугацаа хэтэрсэн ч шүүхээр дамжуулан өвлөх эрхээ сэргээх боломжийг олгодог. Үүний зэрэгцээ, өвлөгчийн бүрэн эрхийг хамгаалах зорилгоор өвийг хүлээн авах, хамгаалах дүрмийг дараах заалтууд тогтоосон:

  • Өвийг хүлээн авснаар өв залгамжлалыг гүйцэтгэсэнд тооцно, мөн өв нээгдсэн өдрөөс эхлэн өвлөгчид шилжсэн гэж үзнэ — Иргэний хууль, 527.
  • Өв нээгдсэн газрын нотариатч, нотариатгүй газар баг, сумын Засаг дарга нь шаардлагатай гэж үзвэл өвлөгдөх эд хөрөнгийг хамгаалах арга хэмжээ авна. Эд хөрөнгийг бүх өвлөгч хүлээн авах буюу төрийн өмчлөлд шилжих хүртэл хамгаална — Иргэний хууль, 537.
  • Нотариатч иргэний хуулийн дагуу өвлөгдөх эд хөрөнгийг хамгаалах арга хэмжээ авч, хадгалагч томилж, бүртгэл хийнэ — Нотариатын тухай, 42.

Өвлөх эрхийн гэрчилгээ олгох журмыг Иргэний хууль, 531 болон Нотариатын тухай, 43 зүйл тогтоосон. Хууль ёсны өвлөгчдөд гэрчилгээг өв нээгдсэнээс хойш нэг жил өнгөрсний дараа олгоно, гэхдээ бусад өвлөгч байхгүй нь лавтай баримтаар нотлогдвол хугацаанаас өмнө олгож болно.

Анхаар: Хэн өвлөх эрхтэй болохыг Иргэний хууль, 520 зүйлээр (хууль ёсны өвлөгчид), гэрээслэлтэй бол Иргэний хууль, 522 зүйлээр тодорхойлно. Мөн өвлөх эрхээ алдсан тохиолдлыг Иргэний хууль, 517 зүйл заана.

Практик алхамууд: хугацааг сэргээлгэх

Өв нээгдсэнийг хожим мэдсэн тохиолдолд дараах дарааллаар ажиллана.

  1. Өв нээгдсэн баримтыг баталгаажуулах. Өвлүүлэгчийн нас барсны гэрчилгээ (эсвэл нас барсан гэж зарласан тухай шүүхийн шийдвэр) гаргуулна.
  2. Тантай холбоотой өвлөгчдийг тодорхойлох. Тантай ижил ээлжийн өвлөгчид, тэдний хэн нь өвийг аль хэдийн хүлээн авсан, хэн татгалзсаныг тогтооно.
  3. Өвлөгдөх эд хөрөнгийн жагсаалт гаргах. Үл хөдлөх хөрөнгө, хадгаламж, тээврийн хэрэгсэл зэрэг эд хөрөнгийн оршин байгаа газар, бүрэлдэхүүнийг тодорхойлно.
  4. Хүндэтгэн үзэх шалтгаанаа нотлох баримт цуглуулах. Жишээлбэл:
    • өв нээгдсэн тухай мэдээгүй байсныг харуулах баримт (харилцаа тасарсан, өөр газар оршин сууж байсан гэх мэт);
    • холбоо барих боломжгүй байсан нөхцөл;
    • эрүүл мэнд, ажил, оршин суугаа газрын нөхцөл байдал.
  5. Нотариат/Засаг даргын газарт хандаж, эд хөрөнгийг хамгаалах арга хэмжээ авахыг хүсэх. Энэ нь эд хөрөнгө бусдад шилжихээс сэргийлнэ.
  6. Шүүхэд хүсэлт гаргах. Хугацааг сэргээлгэх, өвлөх эрхээ тогтоолгох хүсэлтийг өв нээгдсэн газрын шүүхэд гаргана.
  7. Шүүхийн шийдвэрийн дараа нотариатчаар өвлөх эрхийн гэрчилгээ гаргуулах. Гэрчилгээ олгоход өвлөгч болохыг нотлох баримт, нас барсны гэрчилгээ, эд хөрөнгийн баримт бичиг, шүүхийн шийдвэр зэрэг шаардагдана.

Шүүхийн практик ба хэрэг хянан шийдвэрлэх журам

Хугацааг сэргээлгэх асуудлыг иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар шийдвэрлэнэ. Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа нь мэтгэлцэх зарчмын үндсэн дээр явагдана — зохигч талууд үйл баримтаа нотлох замаар мэтгэлцэнэ (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 6). Энэ нь хүндэтгэн үзэх шалтгаанаа нотлох үүрэг таны талд байна гэсэн үг.

Хугацааг сунгах хүсэлтийг ихэвчлэн нэхэмжлэлийн шаардлагын хүрээнд тавьж, өвлөх эрхээ тогтоолгохтой хамт шийдвэрлүүлдэг.

Эрх зүйн ач холбогдол бүхий үйл явдлыг тогтоолгох тухай хэрэг (жишээ нь садан төрлийн холбоо, нас баралтыг бүртгүүлсэн байдал) онцгой ажиллагааны журмаар хянан шийдвэрлэгдэх боломжтой — Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 133, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 135. Хүсэлтээ өөрийн оршин суугаа газрын буюу үйл явдал болсон газрын шүүхэд гаргах бөгөөд хүсэлтэд үйл явдлыг тогтоолгох зорилго, баримт бичиг олж авах боломжгүй болсныг нотлох баримтыг хавсаргана — Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 136.

Практик зөвлөмж: Шүүхэд хандахаас өмнө эд хөрөнгийг хамгаалах арга хэмжээ авсан эсэхээ шалгаарай. Эд хөрөнгийн хамгаалалт нь шүүхийн маргааны явцад өв бусдад худалдагдах, шилжих эрсдэлийг бууруулна.

Түгээмэл асуултууд

1. Өв хүлээн авах хугацаа хэдэн жил байдаг вэ?

Хамт амьдарч байсан өвлөгч гурван сарын дотор татгалзсан тухайгаа мэдэгдэх ёстой, бусад өвлөгч өв нээгдсэнээс хойш нэг жилийн дотор өвийг хүлээн авах, эсхүл нотариат буюу баг, сумын Засаг даргад өргөдөл гаргах шаардлагатай (Иргэний хууль, 528).

2. Өв нээгдсэнийг хожим мэдсэн бол хугацааг шүүхээр сунгаж болох уу?

Болно. Хүндэтгэн үзэх шалтгаан байвал өв хүлээн авах хугацааг шүүх сунгаж болно. Хугацаа сунгасан тохиолдолд та бусад өвлөгчид буюу төрийн өмчлөлд шилжсэн эд хөрөнгөөс өөрт оногдох бэлэн байгаа эд хөрөнгө, эсхүл түүнийг борлуулсан үнийн зохих хэсгийг шаардан авах эрхтэй (Иргэний хууль, 528.4).

3. Хүндэтгэн үзэх шалтгаанд юу хамаарах вэ?

Өв нээгдсэн тухай мэдээгүй байсан, өвлүүлэгчтэй холбоо тасарсан, өөр газар оршин сууж байсан, өвлөх эрхээ хэрэгжүүлэх боломжгүй байсан зэрэг бодит нөхцөл байдлыг хүндэтгэн үзэх шалтгаан гэж үзэж болно. Гэхдээ шалтгаан бүр хүндэтгэн үзэх шалтгаан мөн эсэхийг шүүх хэрэг бүрийн нөхцөл байдлаас үндэслэн шийдвэрлэнэ.

4. Хугацаа сэргээлгэх хүсэлтийг аль шүүхэд гаргах вэ?

Өвлүүлэгчийн сүүлчийн оршин сууж байсан газар, тэр нь мэдэгдэхгүй бол өвлөгдөх эд хөрөнгө буюу түүний гол хэсэг нь байгаа газрыг өв нээгдсэн газар гэнэ (Иргэний хууль, 519). Өв хүлээн авах хугацааг сунгах, өвлөх эрхээ тогтоолгох асуудлыг иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар шийдвэрлэнэ.

5. Хугацаа хожимдсоны дараа өвийг бусдад шилжүүлсэн бол яах вэ?

Хугацаа сунгасан тохиолдолд та бусад өвлөгчид буюу төрийн өмчлөлд шилжсэн эд хөрөнгөөс өөрт оногдох бэлэн байгаа эд хөрөнгө, эсхүл түүнийг борлуулсан үнийн зохих хэсгийг шаардан авах эрхтэй (Иргэний хууль, 528.4). Өөрөөр хэлбэл бусдад шилжсэн эд хөрөнгийг бүтнээр нь буцаан авах бус, таны оногдох хэсгийн үнийн дүнгээр нөхөн төлбөр шаардах үндэслэлтэй.

Дүгнэлт

Өв нээгдсэнийг хожим мэдсэн нь өвлөх эрхээ бүрмөсөн алдсан гэсэн үг биш. Иргэний хуулийн 528.4 дэх хэсэгт заасны дагуу хүндэтгэн үзэх шалтгаанаа нотолж, шүүхээр өв хүлээн авах хугацааг сэргээлгэх боломжтой. Амжилтын гол түлхүүр нь:

  • өв нээгдсэн баримтыг (нас барсны гэрчилгээ) зөв баталгаажуулах;
  • хожимдсан шалтгаанаа бодит, үнэн зөв нотлох баримтаар батлах;
  • шүүхэд хандахаас өмнө эд хөрөнгийг хамгаалах арга хэмжээ авах;
  • нотариат, шүүхийн шатанд мэргэжлийн өмгөөллийн тусламж авах.

Хугацаа хэтэрсэн тул аргагүй гэж бодохын оронд эртхэн хууль зүйн зөвлөгөө авч, нотлох баримтаа цуглуулж эхлэх нь зүйтэй.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух