Оршил
Монгол Улсын хууль тогтоомжоор нийтийн албан тушаалтан албаны чиг үүргээ хэрэгжүүлэхдээ хувийн ашиг сонирхлоос ангид байх, ашиг сонирхлын зөрчил үүсэхээс урьдчилан сэргийлэх хатуу шаардлагыг тавьдаг. Орон нутгийн өмчит компаниуд (ОНӨК) болон орон нутгийн өмчит үйлдвэрийн газрууд (ОНӨҮГ)-ын удирдлага, хяналтын бүтцэд нийтийн албан тушаалтан ажиллах тохиолдол практикт түгээмэл байдаг.
Гэвч энэхүү "хавсран эрхлэх" асуудал нь хуулиар зөвшөөрөгдсөн "өмчлөгчийн төлөөлөл" байх уу, эсхүл хуулиар хориглосон "давхар ажил эрхлэлт" үү гэдгийг зааглах нь эрх зүйн чухал ач холбогдолтой юм.
Хууль зүйн үндэслэл
Нийтийн албан тушаалтан өөр ажил, албан тушаал хавсран эрхлэх харилцааг дараах гол хуулиудаар зохицуулдаг:
1. Давхар ажил эрхлэлтийн хязгаарлалт
Албан тушаалтан нийтийн албанд орох үедээ хуулиар зөвшөөрөөгүй өөр ажил эрхэлж байгаа бол энэ тухай дээд шатны албан тушаалтанд бичгээр мэдэгдэх үүрэгтэй. НААШЗХ-ийн §19.1-д зааснаар дээд шатны албан тушаалтан 30 хоногийн дотор тухайн ажлаас чөлөөлөгдөх эсэх шийдвэрийг гаргана.
2. Орон нутгийн өмчийн төлөөлөлтэй холбоотой хориглолт
Албан тушаалтан орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдэд өмчлөгчийн төлөөлөгчөөр (жишээ нь, Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүн) ажиллаж байгаа бол дараах зүйлс хориотой:
- Тухайн компанид өөр албан тушаал эрхлэх (жишээ нь, гүйцэтгэх захирал, менежер). НААШЗХ-ийн §22.3.4
- Тухайн компанийн хувьцаа, үнэт цаас, хөрөнгө олж авах. НААШЗХ-ийн §22.3.3
- Албан үүргээс чөлөөлөгдсөнөөс хойш 2 жилийн хугацаанд урьд нь хяналт тавьж байсан компанидаа ажиллах. НААШЗХ-ийн §21.1.1
3. Албан үүрэгтэй холбоотой хориглолт
Нийтийн албан тушаалтан өөрийн болон хамаарал бүхий этгээдийн ашиг сонирхлыг хөндсөн шийдвэр гаргах, гэрээ байгуулахыг хориглодог. НААШЗХ-ийн §11.1
Процессын зураглал
Албан тушаалтан давхар ажил эрхлэх эсэхийг шийдвэрлэх үйл ажиллагааг доорх байдлаар харуулж болно:
Практик алхамууд
Иргэн болон албан тушаалтан ашиг сонирхлын зөрчлөөс зайлсхийхийн тулд дараах алхамуудыг хэрэгжүүлнэ:
- Мэдэгдэл гаргах: Орон нутгийн өмчит компанид ТУЗ-ийн гишүүн эсвэл бусад хэлбэрээр ажиллаж байгаа бол томилогдсон даруйдаа байгууллагынхаа ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх асуудал хариуцсан нэгжид бичгээр мэдэгдэх.
- Хянуулах: Тухайн хавсран эрхлэх ажил нь НААШЗХ-ийн §19.2-т заасан ажлын байрны шаардлагад нийцэж буйг тодорхойлуулах.
- Танилцах: Тухайн компанитай холбоотой шийдвэр гаргах түвшинд (жишээ нь, төсөв батлах, газар олгох) ажилладаг бол өөрийн биеэр шийдвэр гаргахаас татгалзах (Recusal).
- АТГ-аас зөвлөгөө авах: Эргэлзээтэй нөхцөл байдал үүсвэл Авлигатай тэмцэх газарт хандан ашиг сонирхлын зөрчил үүсэх эсэх талаар урьдчилсан дүгнэлт гаргуулах.
Шүүхийн практик
Шүүхийн практикт албан тушаал хавсран эрхэлсэн гэх үндэслэлээр ажлаас халах шийдвэр гаргахдаа тухайн зөрчлийн шинж байдлыг харгалзан үздэг.
Жишээ нь, Тогтоол #956-д зааснаар:
- Нэхэмжлэгч нь хувийн компанид гүйцэтгэх захирлаар бүртгэлтэй байсан ч тухайн компани нь ямар нэгэн үйл ажиллагаа явуулаагүй, орлогогүй байсан.
- Мөн нэхэмжлэгч нь зөрчлийг илрүүлэхээс өмнө өөрийн хүсэлтээр уг албан тушаалаас чөлөөлөгдөж, зөрчлөө арилгасан байсан.
- Шүүхээс энэ тохиолдолд шууд нийтийн албанаас халах нь "хүндэдсэн хариуцлага" гэж үзэж, ажилд нь эгүүлэн тогтоосон байна.
Харин Тогтоол #972-д төрийн албан хаагч тангараг өргөсөн үүргээ биелүүлээгүй, хуульд нийцсэн шийдвэрийг хэрэгжүүлээгүй бол хариуцлага хүлээх үндэслэлтэйг дурдсан байдаг.
Дүгнэлт
Нийтийн албан тушаалтан орон нутгийн өмчит компанид ажиллахдаа зөвхөн "өмчлөгчийн төлөөлөл" буюу хяналтын чиг үүрэгтэйгээр ажиллахыг хууль зөвшөөрдөг. Харин тухайн компанид гүйцэтгэх удирдлага хийх, хувийн ашиг олох, эсхүл албаны чиг үүргээ ашиглан давуу байдал олгох нь Эрүүгийн Хууль 22.1-д заасан албан тушаалын гэмт хэрэг эсвэл ашиг сонирхлын ноцтой зөрчилд тооцогдох эрсдэлтэй.
Хэрэв та орон нутгийн өмчит компанид томилогдсон бол хамгийн түрүүнд ашиг сонирхлын мэдүүлгээ шинэчилж, дээд шатны албан тушаалтандаа албан ёсоор мэдэгдэх нь таныг хууль зүйн эрсдэлээс хамгаална.