Оршил
Монгол Улсын бизнесийн практикт компанийг нэг гүйцэтгэх захирал (CEO) удирдаж, гарын үсэг зурах эрхийг ганцаараа хэрэгжүүлэх нь түгээмэл байдаг. Гэсэн хэдий ч томоохон компаниуд, гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгжүүд эсвэл харилцан хяналтын тогтолцоог (checks and balances) бүрдүүлэх зорилгоор гүйцэтгэх удирдлагыг хэд хэдэн этгээд хамтран хэрэгжүүлэх шаардлага гардаг.
Монгол Улсын хууль тогтоомжоор "гүйцэтгэх удирдлагыг багаар хэрэгжүүлэх" боломж нээлттэй бөгөөд үүнийг хэрхэн зөв хэрэгжүүлэх талаарх хууль зүйн зөвлөмжийг доор хүргэж байна.
Хууль зүйн үндэслэл
Компанийн гүйцэтгэх удирдлагын хэлбэрийг сонгох нь хувьцаа эзэмшигчдийн эрх бөгөөд үүнийг компанийн дүрмээр тодорхойлно.
- Удирдлагын хэлбэр: Компанийн Тухай 83.2-т зааснаар компанийн дүрэмд гүйцэтгэх удирдлагыг багаар хэрэгжүүлэхээр тусгайлан заагаагүй бол нэг хувь хүн (гүйцэтгэх захирал) хэрэгжүүлнэ.
- Багийн бүтэц: Хэрэв багаар хэрэгжүүлэх бол багийн ахлагч болон гишүүдийн эрх, үүргийг тодорхойлсон дотоод журмыг Төлөөлөн удирдах зөвлөл (ТУЗ)-тэй зөвшилцөн батална Компанийн Тухай 83.9.
- Төлөөлөх эрх: Багийн ахлагч нь компанийг итгэмжлэлгүйгээр төлөөлж, гэрээ хэлцэлд гарын үсэг зурах бөгөөд тэрээр компанийн гүйцэтгэх захирлын үүргийг гүйцэтгэнэ Компанийн Тухай 83.13.
- Хамтын хариуцлага: Гүйцэтгэх удирдлагыг хэрэгжүүлэгч баг нь ТУЗ эсвэл хувьцаа эзэмшигчдийн хурлын өмнө үйл ажиллагааныхаа талаар хамтын хариуцлага хүлээнэ Компанийн Тухай 83.11.
Практик алхамууд
Компанийн удирдлагыг хамтран хэрэгжүүлэхээр шийдвэрлэсэн бол дараах дарааллыг баримтална:
1. Компанийн дүрэмд өөрчлөлт оруулах
Хамгийн чухал алхам бол компанийн дүрэмд "Гүйцэтгэх удирдлагыг багаар хэрэгжүүлнэ" гэсэн заалтыг оруулах юм. Дүрэмд заагаагүй тохиолдолд хуулиар нэг этгээд удирдахаар зохицуулагддаг.
2. Багийн дотоод журмыг батлах
Компанийн Тухай 83.10-т заасны дагуу журамд дараахыг тусгана:
- Багийн ахлагчийг томилох журам;
- Гишүүдийн ажил үүргийн хуваарь;
- Шийдвэр гаргах механизм (олонхын саналаар эсвэл зөвшилцөх);
- Хариуцлагын хязгаар.
3. Улсын бүртгэлд бүртгүүлэх
Гүйцэтгэх удирдлагын хэлбэр өөрчлөгдсөн болон багийн ахлагчийг (Гүйцэтгэх захирал) улсын бүртгэлд заавал бүртгүүлнэ. Учир нь гуравдагч этгээдтэй хэлцэл хийхэд улсын бүртгэлийн гэрчилгээ дээрх мэдээлэл үндэслэл болдог.
Шүүхийн практик
Компанийн удирдлагыг томилох, өөрчлөхтэй холбоотой маргаан нь ихэвчлэн бүртгэлийн үйл ажиллагаа болон хувьцаа эзэмшигчдийн хурлын шийдвэрийн хүчин төгөлдөр байдал дээр үүсдэг.
Жишээ нь, Тогтоол #997-д шүүх компанийн гүйцэтгэх захирлыг бүртгэх үндэслэл болсон хувьцаа эзэмшигчдийн хурлын шийдвэр хүчингүй болсон тохиолдолд түүнийг үндэслэж хийсэн улсын бүртгэлийн өөрчлөлт мөн хүчингүй болохыг дурдсан байдаг.
Энэ нь хамтын удирдлагын багийг томилохдоо хуульд заасан журмын дагуу (саналын эрх, ирц) шийдвэр гаргах нь ирээдүйд үүсэх эрсдэлээс хамгаалах гол үндэс болохыг харуулж байна.
Дүгнэлт
Компанийн гүйцэтгэх удирдлагыг хэд хэдэн этгээд хамтран хэрэгжүүлэх нь эрх зүйн хувьд бүрэн боломжтой бөгөөд энэ нь засаглалын хяналтыг сайжруулахад тустай. Гэсэн хэдий ч:
- Компанийн дүрэмд заавал тусгах;
- Багийн ажиллах дотоод журмыг нарийн тогтоох;
- Төлөөлөх эрх бүхий багийн ахлагчийг тодорхой болгох шаардлагатай.
Хэрэв эдгээр зохицуулалтыг хийгээгүй бол Иргэний Хууль 25.1-д заасан хуулийн этгээдийн тогтвортой үйл ажиллагаа алдагдаж, дотоод зөрчил үүсэх, улмаар гуравдагч этгээдийн өмнө хүлээх хариуцлагын маргаан гарах эрсдэлтэй.