Хамтран зээлдэгчийн хүлээх үүрэг хариуцлага болон зээлийн гэрээг хүчингүй болгох үндэслэл

Оршил

Иргэд орон сууцны ипотекийн зээл эсвэл бизнесийн томоохон зээл авахдаа орлого хүрэлцэхгүй байх тохиолдолд гэр бүлийн гишүүн, найз нөхдөө "Хамтран зээлдэгч"-ээр татан оролцуулдаг. Гэвч ихэнх иргэд хамтран зээлдэгч болсноор үндсэн зээлдэгчийн нэгэн адил бүрэн хариуцлага хүлээдэг гэдгийг төдийлөн сайн мэддэггүй. Энэхүү нийтлэлээр хамтран зээлдэгчийн эрх, үүрэг болон зээлийн гэрээг ямар тохиолдолд хүчингүй болгож болох талаар хууль зүйн зөвлөмж өгөх болно.

Хууль зүйн үндэслэл

Монгол Улсын Иргэний хууль болон бусад холбогдох хуулиудад хамтран үүрэг гүйцэтгэгчийн хариуцлагыг тодорхой заасан байдаг.

1. Хамтран үүрэг гүйцэтгэгч: ИХ-ийн §242.1-д зааснаар хамтран үүрэг гүйцэтгэгчид нь үүргийн гүйцэтгэлийг бүхэлд нь хариуцна. Өөрөөр хэлбэл, банк зээлээ үндсэн зээлдэгчээс эсвэл хамтран зээлдэгчээс, эсхүл хоёулангаас нь зэрэг шаардах эрхтэй.
2. Батлан даагчийн хариуцлага: Хамтран зээлдэгч нь батлан даагчаас ялгаатай. Батлан даагч нь ИХ-ийн §460.1-д зааснаар нөхөх хариуцлага хүлээдэг бол хамтран зээлдэгч нь үндсэн зээлдэгчтэй ижил түвшний хариуцлага хүлээнэ.
3. Гэрээ хүчингүй болох: ИХ-ийн §57.1-д зааснаар шүүх хуульд заасан үндэслэлээр хэлцлийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцож болно.
4. Зээлийн хүү тооцох: Мөнгөн хадгаламж, зээлийн үйл ажиллагааны тухай хуулийн §21.2-т зааснаар зээлийг бүрэн төлж дуусах хүртэл хүү тооцогдоно.

Хамтран зээлдэгч ба Батлан даагчийн ялгаа

Иргэд энэ хоёр ойлголтыг ихэвчлэн хольж сольдог. Тэдгээрийн гол ялгааг доорх графикаас харна уу:

Зээлийн гэрээг хүчингүй болгох үндэслэлүүд

Зээлийн гэрээг хүчингүй болгох, эсвэл хамтран зээлдэгчийн үүргээс чөлөөлөгдөхөд дараах үндэслэлүүд байж болно:

1. Хүсэл зоригийн дутагдал

Хэрэв таныг айлган сүрдүүлсэн, төөрөгдүүлсэн, эсвэл хуурч мэхлэх замаар гэрээнд гарын үсэг зуруулсан бол шүүхэд хандаж гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулах боломжтой. ИХ-ийн §57.1.

2. Хууль зөрчсөн нөхцөлүүд

Гэрээний заалт нь хуульд нийцээгүй, эсвэл илтэд биелэгдэх боломжгүй бол хүчингүй болно. Жишээ нь: ИХ-ийн §45.1-д зааснаар нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн зан суртахууны хэм хэмжээнд харш бол хэлцэл хүчин төгөлдөр бус байна.

3. Гарын үсэг хуурамчаар үйлдсэн

Хамтран зээлдэгч өөрөө биеэр байлцаагүй, гарын үсэг нь хуурамч болох нь шинжээчийн дүгнэлтээр тогтоогдвол тухайн этгээдэд холбогдох хэсэг хүчингүй болно.

4. Өрийг хүчингүй болгох

Зээлдүүлэгч (банк) болон зээлдэгч нар хэлэлцэн тохиролцсоны үндсэн дээр өрийг хүчингүй болгож болно. ИХ-ийн §239.1.

Практик алхамууд: Хамтран зээлдэгч юуг анхаарах вэ?

Хэрэв та хамтран зээлдэгчээр оролцох гэж байгаа бол эсвэл нэгэнт оролцсон бол дараах алхмуудыг хэрэгжүүлээрэй:

1. Гэрээг бүрэн унших: Зээлийн мэдээллийн санд таны нэр дээр зээл бүртгэгдэж, зээлийн түүх үүсэхийг анхаарна уу. Зээлийн мэдээллийн тухай хуулийн §5.1.2.
2. Үүргийн гүйцэтгэлд хяналт тавих: Үндсэн зээлдэгч зээлээ төлж байгаа эсэхийг сар бүр шалгах. Хэрэв төлөхгүй бол таны данснаас шууд суутгал хийх эрх банкинд бий.
3. Гэрээнээс гарах: Хамтран ажиллах гэрээний шинжтэй бол ИХ-ийн §479.1-д зааснаар зайлшгүй шалтгаанаар гэрээнээс гарч болох ч энэ нь банкны зөвшөөрөл болон зээлийн үлдэгдлээс хамаарна.
4. Шүүхэд хандах: Хэрэв таны эрх зөрчигдсөн гэж үзвэл Мөнгөн зээлийн үйл ажиллагааг зохицуулах тухай хуулийн §26.1-д зааснаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй.

Шүүхийн практик

Монгол Улсын шүүхийн практикт хамтран зээлдэгч "Би мөнгийг нь аваагүй, зөвхөн нэрээ зээлүүлсэн" гэх тайлбар гаргадаг ч энэ нь хариуцлагаас чөлөөлөх үндэслэл болдоггүй. Шүүх зөвхөн гарын үсэг хуурамч байх эсвэл гэрээ байгуулахдаа хууль зөрчсөн нь тогтоогдсон тохиолдолд л хамтран зээлдэгчийг үүргээс чөлөөлдөг.

Дүгнэлт

Хамтран зээлдэгч болох нь зүгээр нэг "тусламж" биш, харин тухайн зээлийг бүрэн төлөх хууль ёсны үүрэг хүлээж буй хэрэг юм. Хэрэв үндсэн зээлдэгч төлбөрийн чадваргүй болбол банк таны хөрөнгө, орлогоос зээлийг гаргуулахаар шаардах эрхтэй. Тиймээс аливаа зээлийн гэрээнд гарын үсэг зурахаас өмнө үүсэж болох эрсдэлийг сайтар тооцож, шаардлагатай бол мэргэжлийн хуульчаас зөвлөгөө авахыг зөвлөж байна.