ХАБЭА-н сургалт: Ажил олгогчийн үүрэг, ажилтны оролцоо, баримтжуулалт
ХАБЭА-н сургалт зохион байгуулах хуулийн шаардлага, давтамж, ажил олгогч болон ажилтны үүрэг, сургалтыг баримтжуулах практик алхмуудын гарын авлага.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Оршил
Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн дагуу ажил олгогч нь нийт ажилтнаа жилд хоёроос доошгүй удаа сургалтад заавал хамруулж, шалгалт авах үүрэгтэй бөгөөд сургалтад хамрагдаагүй, зааварчилгаа аваагүй ажилтнаар ажил үүрэг гүйцэтгүүлэхийг хатуу хориглодог.
Үйлдвэрлэлийн аливаа осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчлөл, хурц хордлогоос урьдчилан сэргийлэх суурь үндэс нь чанартай сургалт, аюулгүй ажиллагааны зааварчилгаа юм. ХАБЭА-н сургалтыг зөвхөн нэг удаагийн арга хэмжээ мэтээр хандаж, баримтжуулалт хийгээгүйгээс болж осол гарсан үед ажил олгогч хуулийн өмнө бүрэн хариуцлага хүлээх, их хэмжээний нөхөн төлбөрт унах өндөр эрсдэл үүсдэг. Энэхүү нийтлэлээр ХАБЭА-н сургалтын төрөл, талуудын эрх үүрэг болон баримтжуулалтыг хуулийн дагуу хэрхэн хийх талаар дэлгэрэнгүй авч үзнэ.
Хууль зүйн үндэслэл
Монгол Улсын хууль тогтоомжид ХАБЭА-н сургалт, түүний хэрэгжилтийг нарийвчлан зохицуулсан байдаг:
1. Ажил олгогчийн үүрэг, хариуцлага
- Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 17-ийн 17.4-т зааснаар ажил олгогч нь ХАБЭА-н сургалтыг жилд хоёроос доошгүй удаа зохион байгуулж, нийт ажилтныг бүрэн хамруулан, шалгалт авч байх үүрэгтэй.
- Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 28-ийн 28.1.8-д зааснаар сургалтад хамрагдаагүй, аюулгүй ажиллагааны зааварчилгаа аваагүй, шалгалт өгөөгүй ажилтнаар ажил үүрэг гүйцэтгүүлэх эрхгүй. Мөн ажил олгогч өөрөө хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын зохих мэдлэгийг эзэмшсэн байх шаардлагатай.
- Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 120-ийн 120.1, 120.2-т зааснаар ажил олгогч ажилтны эрүүл мэндийг хамгаалах, осол, мэргэжлээс шалтгаалах өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээг шат дараатай хэрэгжүүлж, стандартын шаардлага хангасан хөдөлмөрийн нөхцөлөөр хангах үүрэг хүлээнэ.
- Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 27-ийн дагуу байгууллагын ХАБЭА хариуцсан бүтэц, ажилтан нь сургалтын хэрэгцээг тодорхойлох, төлөвлөх, хөтөлбөр боловсруулах, үр дүнг тооцох үүргийг хэрэгжүүлдэг.
2. Ажилтны эрх ба үүрэг
- Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 18-ийн 18.2.2-т зааснаар ажилтан нь ХАБЭА-н сургалтад хамрагдсан байх, шалгалт өгөх, зааварчилгаа авах хууль ёсны үүрэгтэй.
- Мөн зүйлийн 18.2.6, 18.2.7-д зааснаар ажилтан ажлыг осол эндэгдэлгүй гүйцэтгэх ур чадвар, анхны тусламж үзүүлэх чадварыг эзэмшсэн байх, өөрийгөө болон бусдыг эрсдэлд оруулахгүй байх үүрэгтэй.
- Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 18-ийн 18.1.4 болон Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 120-ийн хүрээнд аюулгүй байдлын шаардлага зөрчигдсөн, амь насанд нь аюул учирсан нөхцөлд ажлаа зогсоож, ажил олгогчид мэдэгдэх эрхтэй.
3. Сургалтын ангилал
Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 17-ийн 17.2-т зааснаар сургалт дараах төрөлтэй байна:
- Шинээр ажилд орж байгаа иргэний сургалт;
- Өөр ажлын байранд шилжиж байгаа ажилтны сургалт;
- Үйлдвэрлэлийн хортой, аюултай хүчин зүйлийн үйлчлэл бүхий ажлын байранд ажиллаж байгаа ажилтны тусгай сургалт (шалгалтад тэнцсэн иргэнийг ажиллуулна).
ХАБЭА-н сургалт, баримтжуулалтын процесс
Сургалтыг хуулийн дагуу зохион байгуулах үйл явцыг дараах диаграмаар харуулав:
Практик алхамууд: Сургалт ба баримтжуулалт
Ажил олгогч болон ХАБЭА-н мэргэжилтэн хуулийн хариуцлагаас сэргийлж, бодит аюулгүй орчин бүрдүүлэхийн тулд дараах алхмуудыг хэрэгжүүлнэ:
Алхам 1: Сургалтын төлөвлөгөө, хөтөлбөр батлах
Жил бүрийн эхэнд нийт ажилтнуудыг хамруулах төлөвлөгөөг боловсруулна. Сургалтын хөтөлбөрт тухайн салбар, ажлын байрны онцлог, Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 3-т тодорхойлсон аюултай болон хортой хүчин зүйлсийн эрсдэлийг тусгасан байна.
Алхам 2: Сургалтын зааварчилгаа өгөх хэлбэрүүд
- Урьдчилсан зааварчилгаа: Ажилд шинээр орж буй хүн бүрд үйлдвэрлэлийн ерөнхий дүрэм, дотоод журмыг танилцуулна.
- Ажлын байран дээрх анхан шатны зааварчилгаа: Тухайн ажилтны ажиллах машин механизм, төхөөрөмжтэй холбоотой эрсдэлийг газар дээр нь зааварлана.
- Давтан зааварчилгаа: Хуульд заасан жилд 2-оос доошгүй удаагийн ээлжит сургалт, зааварчилгааг явуулна.
- Ээлжит бус зааварчилгаа: Осол, зөрчил гарсан, техник технологи шинэчлэгдсэн тохиолдолд шуурхай зохион байгуулна.
Алхам 3: Мэдлэгийг шалгаж үнэлэх
Зөвхөн сургалт явуулаад орхих нь хангалтгүй. Ажилтнуудаас тест болон дадлагын шалгалт авч, аюулгүй ажиллах ур чадвар суусан эсэхийг баталгаажуулна. Шалгалтад тэнцээгүй ажилтныг ажилд гаргахыг хуулиар хориглодог.
Алхам 4: Заавал хөтлөх баримтжуулалт
ХАБЭА-н сургалт явагдсаныг нотлох гол үндэслэл нь цаасан болон албан ёсны бүртгэл байна:
- Сургалтын бүртгэлийн дэвтэр: Хичээл заасан он сар өдөр, цаг, сэдэв, зааварчилгаа өгсөн ажилтны нэр, албан тушаал, гарын үсэг.
- Оролцогчдын гарын үсэг: Сургалтад суусан ажилтан бүр өөрийн нэрсийн ард биечлэн гарын үсэг зурсан байх.
- Шалгалтын хуудас: Тестийн хуудас, үнэлгээний тэмдэглэл.
- Хувийн хэрэг дэх тэмдэглэгээ: Ажилтны сургалтын түүх, үнэмлэх, гэрчилгээний хуулбарыг архивлана.
Хяналт шалгалт ба хуулийн хариуцлагын практик
Шалгалт болон маргаан шийдвэрлэх практикт сургалтын баримтжуулалт дараах байдлаар шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэдэг:
-
Ослын актыг баталгаажуулах үед: Үйлдвэрлэлийн осол гарсан үед ажил олгогч Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 29-ийн дагуу осол судлан бүртгэх комисс томилж, актыг улсын байцаагчаар хянуулдаг. Улсын байцаагч ослын шалтгааныг тодорхойлохдоо ажилтанд зааварчилгаа өгсөн эсэх, сургалтын дэвтэрт гарын үсэг зуруулсан эсэхийг хамгийн түрүүнд шалгадаг. Хэрэв баримтжуулалт байхгүй бол ажил олгогчийн буруутай үйлдэл шууд тогтоогддог.
-
Хохирол нөхөн төлүүлэх үр дагавар: Хэрэв ХАБЭА-н сургалт явуулаагүйгээс үүдэн ажилтан бэртэх, хөдөлмөрийн чадвараа алдах, амь насаа алдвал Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 125-д зааснаар ажил олгогч ажилтны сарын дундаж цалинг 5-аас 36 дахин нэмэгдүүлсэн нөхөн төлбөрийг нэг удаа олгох үүрэгтэй.
-
Төрийн хяналтын арга хэмжээ: Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 33-т зааснаар улсын байцаагч ажлын байранд шалгалт хийж, сургалт явуулаагүй зөрчил илэрвэл хугацаатай шаардлага өгөх, цаашилбал тухайн ажлын байр, тоног төхөөрөмжийн үйл ажиллагааг шууд зогсоох бүрэн эрхтэй. Хууль зөрчсөн тохиолдолд Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 36 болон Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 165-д зааснаар Зөрчлийн тухай хууль, Эрүүгийн хуулийн дагуу хариуцлага хүлээлгэдэг.
Түгээмэл асуултууд
ХАБЭА-н сургалтыг байгууллага дээр жилд хэдэн удаа заавал зохион байгуулах ёстой вэ?
Хуульд заасны дагуу ажил олгогч нь хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн сургалтыг жилд хоёроос доошгүй удаа зохион байгуулж, нийт ажилтныг хамруулан шалгалт авч байх үүрэгтэй.
Сургалтад хамрагдаагүй ажилтнаар ажил үүрэг гүйцэтгүүлж болох уу?
Болохгүй. ХАБЭА-н сургалтад хамрагдаагүй, зааварчилгаа аваагүй, мэдлэгийн шалгалт өгөөгүй ажилтнаар ажил үүрэг гүйцэтгүүлэхийг ажил олгогчид хуулиар шууд хориглосон байдаг.
Ажилтан ХАБЭА-н сургалтад хамрагдахаас татгалзвал ямар хариуцлага хүлээх вэ?
Сургалт, зааварчилгаа, шалгалтын шаардлага хангаагүй ажилтнаар тухайн ажлыг гүйцэтгүүлэхгүй. Татгалзсан шалтгааныг тогтоож, сахилгын асуудал байвал ажилтны тайлбарыг авч Хөдөлмөрийн тухай хуульд заасан журмыг тусад нь баримтална.
Амаар өгсөн аюулгүй ажиллагааны зааварчилгаа хууль ёсны баримт болох уу?
Аман зааварчилгаа өгсөн эсэхийг бусад баримттай хамт үнэлж болно. Гэхдээ зөвхөн аман тайлбараар сургалтын агуулга, оролцоо, шалгалтын дүнг батлахад хүндрэлтэй тул бүртгэл, хөтөлбөр, шалгалтын дүн, оролцогчийн баталгаажуулалтыг хадгална.
Дүгнэлт
ХАБЭА-н сургалт нь зөвхөн хууль биелүүлэх төдий зүйл биш, ажилтны амь нас, эрүүл мэндийг хамгаалах, ажил олгогчийг санхүүгийн болон эрүүгийн хариуцлагаас хамгаалах үндсэн бамбай юм. Сургалтыг жилд хоёроос доошгүй удаа зохион байгуулж, хөтөлбөрийг бодитой бэлтгэн, шалгалт авч, ажилтан бүрээр гарын үсэг зуруулан архивлаж хэвших нь аливаа байгууллагын эрсдэлийн удирдлагын хамгийн чухал алхам болно.