Гэрлэгчдийн дундын өмчлөлийн эд хөрөнгө ба хүүхдийн өв залгамжлах эрх

Оршил

Гэр бүлийн харилцаанд эд хөрөнгийн асуудал нь хамгийн эмзэг бөгөөд маргаан дагуулдаг сэдэв байдаг. Гэрлэгчид хамтран амьдрах хугацаандаа бий болгосон хөрөнгө хэнд хамаарах, нэг тал нас барсан тохиолдолд хүүхэд ямар эрхтэйгээр өв залгамжлах вэ гэдэг нь хуулиар нарийн зохицуулагддаг. Энэхүү нийтлэлээр бид гэр бүлийн хөрөнгийн эрх зүйн үндэс болон өв залгамжлалын дарааллыг практик жишээгээр тайлбарлах болно.

Хууль зүйн үндэслэл

Монгол Улсын хууль тогтоомжоор гэр бүлийн хөрөнгийг "хуваарьт" болон "дундын" гэж хоёр ангилдаг.

1. Гэр бүлийн гишүүдийн хамтран өмчлөх дундын хөрөнгө

Гэрлэснээс хойш хамтран амьдарсан хугацаанд бий болсон бүх хөрөнгө үүнд хамаарна. Үүнд:

• Хамтын үйл ажиллагаанаас олсон орлого, мөнгөн хуримтлал.
• Дундын хөрөнгөөр авсан үл хөдлөх болон хөдлөх эд хөрөнгө.
• Гэрлэгчдийн хэн нэгний нэр дээр байгаагаас үл шалтгаалан бий болсон хөрөнгө.

Үндэслэл: ИХ-ийн §126.1, ИХ-ийн §126.2.4

2. Хуваарьт эд хөрөнгө

Гэрлэхээс өмнө олж авсан, эсхүл гэрлэсэн хойноо бэлэглэл, өв залгамжлалаар авсан хөрөнгийг хуваарьт хөрөнгө гэнэ. Үүнийг тухайн гишүүн өөрөө захиран зарцуулах эрхтэй.

Үндэслэл: ИХ-ийн §127.1

3. Өв залгамжлах эрх

Хууль ёсны өвлөгчдийн нэгдүгээр дараалалд нас барагчийн нөхөр, эхнэр, төрүүлсэн болон үрчилж авсан хүүхэд, эцэг эх байна. Тэдгээр нь адил хэмжээгээр өвлөх эрхтэй.

Үндэслэл: ИХ-ийн §520.1.1

Практик алхамууд

Хөрөнгийн эрхээ баталгаажуулах болон өв залгамжлахад дараах алхмуудыг анхаарна уу:

1. Хөрөнгийн бүртгэл шалгах: Үл хөдлөх хөрөнгийн гэрчилгээнд гэр бүлийн бүх гишүүдийн нэр орсон эсэхийг нягтлах. Орон сууц хувьчлах үед хамт амьдарч байсан бол Орон сууц хувьчлах тухай хуулийн §25.1-д зааснаар дундаа хамтран өмчлөх эрх үүсдэг.
2. Гэрээ байгуулах: Гэрлэгчид хөрөнгийн эрхээ гэрээгээр зохицуулж болно. Ийм гэрээг заавал нотариатаар гэрчлүүлэх шаардлагатай. ИХ-ийн §132.2
3. Өв нээгдэхэд хандах: Өвлүүлэгч нас барснаас хойш өв нээгдсэн газрын нотариатч дээр очиж өв хүлээн авах хүсэлтээ гаргана. ИХ-ийн §519.1
4. Хүүхдийн эрхийг хамгаалах: Гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй хүмүүсийн дундаас төрсөн хүүхэд нь гэрлэлтээ бүртгүүлсэн гэр бүлээс төрсөн хүүхдийн адил өвлөх эрх эдэлнэ. ГБТХ-ийн §21.5

Шүүхийн практикаас

Шүүхийн шийдвэрүүдээс харахад өмчлөх эрхийн бүртгэл болон өв залгамжлалын маргаан ихэвчлэн захиргааны актын үндэслэлтэй холбоотой байдаг.

• Өв залгамжлах эрх ба бүртгэл: Тогтоол #893 дугаартай хэрэгт нэхэмжлэгч өөрийн өв залгамжлах эрх нь захиргааны актын улмаас зөрчигдсөн гэж маргасан байна. Шүүхээс өв залгамжлах эрх зөрчигдсөн эсэхийг тогтоохдоо захиргааны акт (газар өмчлөх шийдвэр гэх мэт) хууль ёсны эсэхийг нарийвчлан шалгадаг.
• Үл хөдлөх хөрөнгийн барьцаа: Тогтоол #944 дугаартай хэрэгт орон сууцны өмчлөх эрх шилжихэд барьцаалагчийн зөвшөөрөл шаардлагатайг анхааруулсан байдаг. Энэ нь гэр бүлийн хөрөнгийг захиран зарцуулахад бусад этгээдийн (банк, хамтран өмчлөгч) эрх ашгийг хүндэтгэх ёстойг харуулж байна.
• Гэр бүлийн гишүүний зөвшөөрөл: Хамтран өмчлөх дундын өмчийн үл хөдлөх хөрөнгийг захиран зарцуулахад гэр бүлийн насанд хүрсэн гишүүний нотариатаар гэрчлүүлсэн зөвшөөрөл заавал хэрэгтэй. ИХ-ийн §128.2

Дүгнэлт

Гэрлэгчдийн дундын өмчлөл болон хүүхдийн өв залгамжлах эрх нь гэр бүлийн тогтвортой байдал, гишүүдийн эдийн засгийн баталгааг хангахад чухал үүрэгтэй.

• Хамтран амьдрах хугацаанд олсон бүх хөрөнгө дундын өмч байна.
• Хүүхэд (гэрлэлтээ бүртгүүлсэн эсэхээс үл хамааран) өвлөх эрхийн тэргүүн эгнээнд байна.
• Хөрөнгөтэй холбоотой аливаа хэлцэлд гэр бүлийн бусад гишүүдийн зөвшөөрлийг бичгээр авах нь ирээдүйд үүсэх эрсдэлээс хамгаална.

Хэрэв таны хөрөнгө өмчлөх болон өв залгамжлах эрх зөрчигдсөн гэж үзэж байвал хуулийн хугацаанд шүүхэд хандах эрхтэй.