Оршил
Бизнесийн харилцаанд ажил гүйцэтгэх явцад анхны гэрээнд тусгагдаагүй, төлөвлөөгүй нэмэлт ажлууд гарч ирэх тохиолдол түгээмэл байдаг. Захиалагч тал "гэрээнд заагаагүй" гэх үндэслэлээр нэмэлт ажлын хөлсийг төлөхөөс татгалзах нь ажил гүйцэтгэгчийг санхүүгийн алдагдалд оруулдаг. Монгол Улсын Иргэний хуулиар энэхүү харилцааг хэрхэн зохицуулсан, ажил гүйцэтгэгч өөрийн эрх ашгаа хэрхэн хамгаалах талаарх зөвлөмжийг энэхүү нийтлэлээр хүргэж байна.
Хууль зүйн үндэслэл
Ажил гүйцэтгэх гэрээний хүрээнд нэмэлт ажлын хөлс нэхэмжлэх үндсэн зохицуулалтууд Иргэний хуульд дараах байдлаар тусгагдсан байдаг:
1. Төсвийн хэмжээ нэмэгдэх ба мэдэгдэх үүрэг
Хэрэв ажил гүйцэтгэгч анх төлөвлөөгүй байсан нэмэлт зардал, ажил гарна гэдгийг мэдсэн бол захиалагчид нэн даруй мэдэгдэх үүрэгтэй. ИХ-ийн §345.2-т зааснаар урьдчилан төлөвлөх боломжгүй байснаас төсвийн хэмжээ нэмэгдэхээр бол ажил гүйцэтгэгч энэ тухай захиалагчид мэдэгдэх ёстой.
2. Хөлс тохиролцоогүй үеийн зохицуулалт
Хэрэв нэмэлт ажлын хөлсийг тусгайлан тохиролцоогүй ч тухайн ажлыг гүйцэтгэх зайлшгүй шаардлагатай байсан бол зах зээлийн жишгээр хөлс нэхэмжлэх эрх үүсдэг. ИХ-ийн §344.2-т зааснаар хөлсийг тохиролцоогүй бол тухайн үеийн зах зээлийн дундаж үнэлгээгээр бодож хөлс төлнө.
3. Даалгаврын гэрээний зарчим
Зарим тохиолдолд нэмэлт ажил нь "даалгавар" хэлбэрээр явагддаг. ИХ-ийн §399.2-т зааснаар тухайн үйлдэл зайлшгүй хариу төлбөрийн шинжтэй бол талууд хөлсийг харилцан тохиролцсон гэж үзэх үндэслэл болдог.
Нэмэлт ажил гүйцэтгэх процесс
Нэмэлт ажил үүссэн тохиолдолд хууль зүйн эрсдэлээс сэргийлэхийн тулд дараах дарааллыг баримтална:
Практик алхамууд
Ажил гүйцэтгэгч нэмэлт ажлын хөлсөө бүрэн гаргуулахын тулд дараах үйлдлүүдийг хийх шаардлагатай:
- Бичгээр мэдэгдэх: Нэмэлт ажил гүйцэтгэх шаардлага үүссэн даруйд захиалагчид албан бичиг, и-мэйл эсвэл гэрээнд заасан харилцах сувгаар мэдэгдэх.
- Нэмэлт гэрээ эсвэл акт үйлдэх: "Change Order" буюу ажлын даалгаврын өөрчлөлтийг баталгаажуулж, хоёр тал гарын үсэг зурах.
- Нотлох баримт бүрдүүлэх: Нэмэлт ажил гүйцэтгэх болсон шалтгаан (зураг төслийн алдаа, гэнэтийн нөхцөл байдал), гүйцэтгэсэн ажлын явцын зураг, ашигласан материалын баримтыг хадгалах.
- Төсвийн тодотгол хийх: Нэмэлт ажлын зардлыг зах зээлийн үнэлгээгээр тооцож, захиалагчид хүргүүлэх.
Шүүхийн практик
Шүүхүүд нэмэлт ажлын хөлстэй холбоотой маргааныг шийдвэрлэхдээ "зайлшгүй байдал" болон "мэдэгдэх үүрэг"-ийг голчлон анхаардаг.
Жишээ нь, Тогтоол #889 дээр шүүх тендерийн урьдчилгаа төлбөр болон ажлын гүйцэтгэлийн талаар дүгнэхдээ, гэрээний нөхцөлийг хууль тогтоомжийн хүрээнд уялдуулан тайлбарлах ёстойг тэмдэглэсэн байдаг. Хэрэв захиалагч нэмэлт ажлыг хүлээн авч, түүний үр шимийг хүртсэн атлаа "гэрээнд байхгүй" гэж татгалзаж байгаа бол энэ нь үндэслэлгүй юм.
Мөн Тогтоол #935-д зааснаар гэрээ байгуулах эрх үүссэн, ажил гүйцэтгэх бодит шаардлага бий болсон тохиолдолд захиалагч "санхүүжилтгүй" гэх шалтгаанаар үүргээсээ татгалзах эрхгүй болохыг тогтоосон байдаг.
Дүгнэлт
Гэрээнд тусгагдаагүй нэмэлт ажлын хөлсийг гаргуулах хамгийн баттай үндэслэл бол ИХ-ийн §345.2-т заасан "нэн даруй мэдэгдэх" үүргийг биелүүлсэн байх явдал юм. Хэрэв та мэдэгдээгүй атлаа дур мэдэн ажил гүйцэтгэсэн бол захиалагч хөлс төлөхөөс татгалзах эрсдэлтэй. Иймд аливаа нэмэлт ажлыг эхлэхээс өмнө бичгээр баталгаажуулж, зах зээлийн дундаж үнэлгээгээр төсвийг тодотгож байх нь таны бизнесийг эрсдэлээс хамгаална.
Анхааруулга: Энэхүү нийтлэл нь зөвлөмжийн шинжтэй бөгөөд тодорхой хэрэг маргаан дээр мэргэжлийн өмгөөлөгчөөс зөвлөгөө авахыг зөвлөж байна.