Нэр Дээр Буруу Бүртгүүлсэн Компанийн Өмчлөлийг Тогтоох Эрх Зүйн Замнал

Оршил

Бизнесийн практикт ашиг сонирхлын зөрчлөөс зайлсхийх, төрийн албаны хязгаарлалт, эсхүл хувийн бусад нөхцөл байдлаас шалтгаалан өөрийн байгуулсан компанийг найз нөхөд, хамаатан садан болон бусад итгэмжлэгдсэн этгээдийн нэр дээр улсын бүртгэлд бүртгүүлэх тохиолдол цөөнгүй гардаг. Гэвч хожим талуудын харилцаа муудах, "нэр төдий" бүртгүүлсэн этгээд хувьцаа болон компанийн эд хөрөнгийг өөрийн өмч хэмээн маргах, эсхүл тухайн этгээд нас барснаар өв залгамжлалын маргаан үүсэх үед бодит хөрөнгө оруулагч эрх ашгаараа хохирох эрсдэл бий болдог.

Улсын бүртгэлд компанийн үүсгэн байгуулагч, хувьцаа эзэмшигчээр бусад этгээд бүртгэгдсэн хэдий ч бодит хүсэл зориг, санхүүгийн хөрөнгө оруулалт болон хэлцлийн үндэслэлийг шүүхэд нотолж чадвал компанийн хувьцаа эзэмших эрх болон өмчлөлийг эргүүлэн тогтоолгох хууль зүйн бүрэн боломжтой.

Энэхүү нийтлэлээр нэр дээр буруу эсхүл хэлбэрийн төдий бүртгэгдсэн компанийн өмчлөх эрхийг хэрхэн сэргээх, ямар хууль зүйн үндэслэл, нотлох баримтад тугуурлах ёстойг дэлгэрэнгүй тайлбарлана.

Хууль зүйн үндэслэл

Компанийн хувьцаа болон өмчлөлийн маргааныг шийдвэрлэхэд Иргэний хууль болон Компанийн тухай хуулийн доорх заалтууд үндсэн тугуур болдог.

1. Хэлцлийн хүчин төгөлдөр байдал ба бодит хүсэл зориг

Иргэний хууль, 39-д зааснаар иргэний эрх, үүргийг үүсгэх, өөрчлөх, шилжүүлэх, дуусгавар болгох зорилгоор хүсэл зоригоо илэрхийлсэн үйлдэл нь хэлцэл юм. Улсын бүртгэлд бусад этгээдийн нэрийг бичүүлсэн боловч талуудын хооронд бодит байдал дээр хувьцааг өмчлүүлэх хүсэл зориг байгаагүй, зөвхөн хэлбэрийн төдий эсхүл Иргэний хууль, 56-ийн 56.1.2, 56.1.3-т заасны дагуу дүр үзүүлэн хийсэн эсхүл өөр хэлцлийг халхавчлах зорилгоор хийгдсэн бол уг хэлцлийг хүчин төгөлдөр бусд тооцуулах шаардлага гаргах эрхтэй.

Мөн Иргэний хууль, 40-д зааснаар хүсэл зоригийн илэрхийлэл нь хүлээн авснаар хүчин төгөлдөр болох ба Иргэний хууль, 56-ийн 56.1.8-д заасан хуулиар тогтоосон хэлбэрийг зөрчсөн эсхүл гарын үсгийг хуурамчаар үйлдсэн хэлцэл нь анхнаасаа хүчин төгөлдөр бус байдаг.

2. Хувьцаа эзэмшигчийн эрх ба хөрөнгө оруулалт

Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 3-т зааснаар компани нь хувьцаа эзэмшигчийн оруулсан хөрөнгөтэй, өөрийн тусгайлсан эд хөрөнгөтэй, ашгийн төлөө хуулийн этгээд юм. Хувьцаа нь хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн өмчлөлд оролцох эрхийг нотлох бөгөөд Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 34-т заасан хувьцаа эзэмшигчийн суурь эрхийг эдэлнэ.

Хэрэв тухайн этгээд Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12-т заасны дагуу компанийг үүсгэн байгуулах, дүрмийн сан бүрдүүлэх хөрөнгийг бодитойгоор гаргасан, харин нэр дээр бүртгүүлсэн этгээд нь ямар нэгэн хөрөнгө оруулалт хийгээгүй болох нь тогтоогдвол Иргэний хуулийн үндэслэлээр өмчлөх эрхийн маргаан үүсгэх боломжтой.

3. Өмчлөгчийн шаардах эрх болон үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжих

• Зөрчигдсөн эрхийг сэргээх: Иргэний хууль, 9-ийн 9.4.1, 9.4.2-т зааснаар иргэний эрхийг "эрхийг хүлээн зөвшөөрөх", "зөрчихөөс өмнөх байдлыг сэргээх" аргаар хамгаална.
• Өмчлөлийн зүйлийг буцаан шаардах: Иргэний хууль, 106-ийн 106.1, 106.2-т зааснаар өмчлөгч нь өөрийн хөрөнгийг бусдын хууль бус эзэмшлээс шаардах болон өмчлөх эрх хэрэгжүүлэхэд саад болж буй зөрчлийг арилгуулах эрхтэй.
• Үндэслэлгүйгээр олж авсан хөрөнгө: Иргэний хууль, 492-ийн 492.1.1-д зааснаар хөрөнгө олж авсан этгээд ба үүрэг гүйцэтгэгчийн хооронд үүрэг үүсээгүй эсхүл хүчин төгөлдөр бус болсон тохиолдолд бусдын хөрөнгийг үндэслэлгүйгээр олж авсан гэж үзэн буцаан шаардаж болно.

Практик алхамууд ба процессын дараалал

Компанийн өмчлөх эрхийг шүүхээр тогтооход доорх дарааллын дагуу ажиллах шаардлагатай.

Алхам 1: Нотлох баримтын цуглуулга бүрдүүлэх

Шүүхийн маргаанд зөвхөн аман тайлбар хангалтгүй. Та доорх баримтуудыг заавал цуглуулах ёстой:

1. Санхүүгийн баримт: Компани байгуулах дүрмийн санг хэн төлсөн, банкны дансны хуулга, хувьцааны төлбөр, тоног төхөөрөмж, байр, ашиглалтын зардлыг хэнээс шилжүүлсэн тухай баримтууд.
2. Даалгаврын эсхүл хэлцлийн баримт: Талуудын хооронд Иргэний хууль, 399-д заасан Даалгаврын гэрээ эсхүл компанийг түр хугацаанд өөр этгээдийн нэр дээр бүртгүүлэх тухай аман/бичгийн тохиролцоо, и-мэйл, чат, мессежийн түүх.
3. Улсын бүртгэлийн хувийн хэрэг: Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 11-д заасны дагуу компанийн хувийн хэргийн лавлагаа, анх үүсгэн байгуулсан баримт бичгүүдийг авч, гарын үсэг, дүрмийн заалтыг шалгах.
4. Компанийг бодитой удирдан чиглүүлж байсан баримт: Гэрээ хэлцэл байгуулж байсан, тамга тэмдэг, банкны дансыг захиран зарцуулж байсан, татварын тайлан тушааж байсан гэх мэт бодит үйл ажиллагааг нотлох баримтууд.

Алхам 2: Улсын бүртгэлийн байгууллагад хандах ба Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах

Захиргааны журам болон Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх замаар нэхэмжлэлийн шаардлагаа тодорхойлно:

• Захиргааны журмаар: Улсын бүртгэлд хуурамч баримт бүрдүүлэн орсныг тогтоолгох эсхүл Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16-д заасан шаардлага зөрчигдсөн гэж үзвэл Захиргааны шүүхэд бүртгэлийг хүчингүй болгуулахаар хандаж болно.
• Иргэний шүүхэд: Хувьцаа эзэмшигчээр тогтоох, Иргэний хууль, 56-ийн 56.1.2, 56.1.8-д зааснаар бэлэглэлийн эсхүл шилжүүлэх гэрээг хүчин төгөлдөр бусд тооцуулах, компанийн өмчлөх эрх сэргээлгэх нэхэмжлэлийг Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхэд гаргана.

Алхам 3: Улсын бүртгэлд зөвтгөн бүртгүүлэх

Шүүхийн хүчин төгөлдөр шийдвэр гарсны дараа Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9-д заасны дагуу Улсын бүртгэлийн байгууллагад шийдвэрийг хүргүүлж, хувьцаа эзэмшигчийн мэдээллийг зөвтгөн бүртгүүлнэ.

Шүүхийн практик ба сургамж

Шүүхээс энэ төрлийн маргааныг шийдвэрлэхдээ "Улсын бүртгэлийн үнэн зөв байх зарчим" болон "Талуудын бодит хүсэл зориг, санхүүгийн оролцоо" гэсэн хоёр зарчмыг хэрхэн жигнэж үзэж байгааг дараах кейсүүдээс харж болно.

Кейс 1: Нэхэмжлэгч өөрийн бус хариуцагчийн эрхийг тогтоолгохоор маргаж болохгүй

• Шүүхийн шийдвэр: Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #9675
• Хэргийн нөхцөл: Нэхэмжлэгч Ц.Ц нь “А х” ХХК-ийн 100% хувьцаа эзэмшигчээр бүртгэлтэй боловч тус компанийг хариуцагч Э.Б-ийн хуваарьт хөрөнгө, Э.Б-ийг бодит хувьцаа эзэмшигч мөн болохыг тогтоолгохоор шүүхэд хандсан.
• Шүүхийн дүгнэлт: Дээд шүүхээс нэхэмжлэгч нь өөрийн зөрчигдсөн эрхийг сэргээх бус хариуцагчийн эрх зүйн байдлыг тогтоолгохоор шаардлага гаргасан нь Иргэний хууль, 9-ийн 9.4.1-д заасан хамгаалалтын аргад нийцэхгүй гэж үзэн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон.
• Практик сургамж: Нэхэмжлэгч нь заавал өөрийн өмчлөх, эзэмших эрх зөрчигдсөн тухай болон өөрийгөө хувьцаа эзэмшигчээр тогтоолгохоор нэхэмжлэлийн шаардлагаа оновчтой тодорхойлох ёстой.

Кейс 2: Хуурамч гарын үсэгтэй гэрээг хүчин төгөлдөр бусд тооцож, өмчлөлийг сэргээсэн нь

• Шүүхийн шийдвэр: Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #8602
• Хэргийн нөхцөл: С.Чойжамцын "Дархан ээж шүтээн" ХХК-ийн хувьцааг Б.Оюун-Ундрамд бэлэглэсэн гэрээ дээрх гарын үсэг хуурамч байсан тул С.Чойжамц хүчин төгөлдөр бусд тооцуулахаар хандсан.
• Шүүхийн дүгнэлт: Шинжээчийн дүгнэлтээр гарын үсэг дуурайж зурсан нь тогтоогдсон тул Иргэний хууль, 56-ийн 56.1.8-д зааснаар хуулиар тогтоосон хэлбэрийг зөрчсөн хүчин төгөлдөр бус хэлцэл гэж үзэж, Иргэний хууль, 56-ийн 56.5-д заасны дагуу С.Чойжамцыг компанийн захирлаар буцаан бүртгэхийг Улсын бүртгэлийн хэлтэст даалгасан.
• Практик сургамж: Хэрэв таны зөвшөөрөлгүйгээр, гарын үсгийг хуурамчаар үйлдэж хувьцааг бусдад шилжүүлсэн бол шүүхийн шүүх нэхэмжлэгчийн өмчлөх эрхийг шууд сэргээн шийдвэрлэж байна.

Кейс 3: Хөрөнгө оруулалт болон хувьцаа эзэмшлийн хамаарал

• Шүүхийн шийдвэр: Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #6554
• Хэргийн нөхцөл: "Д" ХХК-ийг байгуулахад анх нэхэмжлэгч нар хувьцаа эзэмшигчээр бүртгэгдсэн боловч хариуцагч тал тэднийг дүрмийн санд мөнгө оруулаагүй гэж бүртгэлээс хасуулахаар сөрөг нэхэмжлэл гаргасан.
• Шүүхийн дүгнэлт: Дээд шүүхээс талууд хожим хувьцааны хувь хэмжээг шинэчлэн тогтоож улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн нь талуудын бодит хүсэл зориг байсан тул нэхэмжлэгч нарыг тус бүр 5%-ийн хувьцаа эзэмшигчээр тогтоож шийдвэрлэсэн.

Түгээмэл асуултууд

1. Би өөр хүний нэр дээр компаниа бүртгүүлчихсэн юм. Шүүхэд хандахад хөөн хэлэлцэх хугацаа яаж тоологдох вэ?

Иргэний хууль, 75-д зааснаар иргэний эрх зүйн ерөнхий хөөн хэлэлцэх хугацаа 3 жил байдаг. Гэхдээ хөөн хэлэлцэх хугацааг тухайн нэр дээр нь бүртгүүлсэн этгээд хувьцаа болон хөрөнгийг тань завших, таны эрхийг хүлээн зөвшөөрөхөөс татгалзах зэргээр эрх зөрчигдсөнийг мэдсэн эсхүл мэдэх боломжтой байсан үеэс эхлэн тооцдог (Тогтоол #11028).

2. Захирлаар томилсон хүн маань компанийн хувьцааг өөр дээрээ шилжүүлээд авчихаж. Шууд эрүүгийн цагдаад хандах уу, эсхүл иргэний шүүхэд үү?

Хэрэв тухайн этгээд таны гарын үсгийг хуурамчаар зурсан, хууран мэхлэх замаар бичиг баримт бүрдүүлсэн бол хууль сахиулах байгууллагад (Цагдаад) залилах болон бичиг баримт хуурамчаар үйлдэх гэмт хэргийн шинжтэй гэж гомдол гаргаж болно. Харин хувьцаа эзэмших эрхийн тухай маргаан нь Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж шийдвэрлүүлэх үндсэн харьяалалтай.

3. Намайг төрийн албанд ороход компаниа ахынхаа нэр дээр шилжүүлсэн. Одоо буцааж авч болох уу?

Болно. Төрийн албаны хязгаарлалтын улмаас Иргэний хууль, 399-д заасан даалгаврын харилцааны дагуу хувьцааг түр шилжүүлсэн, бодит байдалд ах тань хөрөнгө оруулалт хийгээгүй, дивиденд аваагүй, та өөрөө компаниа удирдаж байсан баримтуудыг шүүхэд гаргаж өгснөөр хувьцааг өөрийн нэр дээр буцаан тогтоолгох боломжтой.

4. Нэр төдий бүртгэлтэй байсан хувьцаа эзэмшигч нас барчихвал хувьцаа нь түүний өвлөгчдөд очих уу?

Иргэний хуулийн 522 дугаар зүйлд зааснаар өв залгамжлал үүсдэг. Гэвч тухайн хувьцаа нь зөвхөн нэр төдий бүртгэгдсэн, нас барсан этгээдийн бодит өмч биш байсан гэдгийг жинхэнэ эзэмшигч нь шүүхэд нотолж чадвал өв залгамжлалын хөрөнгөөс хувьцааг хасуулж, өөрийн өмчлөлийг тогтоолгож чадна.

Дүгнэлт

Компанийг бусдын нэр дээр бүртгүүлэх нь эрсдэл өндөртэй үйлдэл бөгөөд эрх зүйн маргаан үүссэн тохиолдолд хууль зүйн нарийн чанд нотолгоо шаарддаг. Улсын бүртгэлийн бичилт нь үнэн зөв гэж тооцогдох хэдий ч та бодит санхүүгийн хөрөнгө оруулалт, хэлцлийн зорилго болон талуудын хүсэл зоригийн илэрхийллийг нотолж чадвал Иргэний хууль, 9-ийн 9.4.1 болон Иргэний хууль, 106-ийн 106.1-д заасны дагуу зөрчигдсөн өмчлөх эрхээ шүүхийн журмаар бүрэн сэргээлгэх боломжтой.

Практик зөвлөмж: Аливаа бизнесийн үйл ажиллагаа эхлүүлэхдээ хувьцааг бусдын нэр дээр бүртгүүлэхээс аль болох зайлсхийх, шаардлагатай бол заавал бичгээр Даалгаврын гэрээ эсхүл Тусгай нөхцөлтэй гэрээ байгуулж, санхүүгийн бүх гүйлгээг өөрийн нэр дээрх банкны дансаар баталгаажуулж хэвших нь ирээдүйд үүсэх эрсдэлээс хамгаална.