Дагалдан ажиллах хөдөлмөрийн гэрээнд юу тусгах вэ?

Дагалдан ажиллах хөдөлмөрийн гэрээний гол зохицуулалтыг Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 62 дугаар зүйл тогтоодог. Энэ зүйлийн 62.1 дэх хэсэгт "Ажил олгогч нь ажилтанд ажлын дадлага, ур чадвар эзэмшүүлэх зорилгоор дадлага, туршлагатай ажилтныг дагалдан ажиллуулахаар хөдөлмөрийн гэрээ байгуулж болно" гэж заасан (ХӨДӨЛМӨРИЙН ТУХАЙ /Шинэчилсэн найруулга/, 62). Өөрөөр хэлбэл, энэ гэрээний зорилго нь мэргэжилтэй ажилтныг дагалдуулан ажлын дадлага, ур чадвар эзэмшүүлэх юм.

Гэрээнд заавал тусгах тусгай нөхцөл

62.2 дахь хэсэгт дагалднаар ажиллах хөдөлмөрийн гэрээнд 49 дүгээр зүйлд заасан нөхцлөөс гадна дараах зүйлийг тусгайлан тусгахыг шаардсан:

• ажилтны дагалдан ажиллах хугацаа;
• дагалдуулан ажиллуулах ажилтан (өөрөөр хэлбэл, туршлагатай, ажилтныг дагалдуулах ментор);
• эзэмшвэл зохих ажлын дадлага, ур чадвар.

Харин 49 дүгээр зүйлд заасан ердийн гол нөхцөл нь: ажлын байрны нэр, ажлын байрны тодорхойлолтод заасан гүйцэтгэх ажил үүрэг; ажил үүрэг гүйцэтгэх байршил; цалин хөлсний хэмжээ; хөдөлмөрийн нөхцөл (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 49). Талууд хүсвэл ажил, амралтын цаг, цалин хөлс олгох журам, сахилгын болон гомдол гаргах журам зэргийг нэмж тусгаж болно.

Хугацааны хязгаар

Дагалдан ажиллах гэрээний хугацааг хууль тодорхой хязгаарласан:

1. Ердийн дагалднаар ажиллах гэрээний хугацаа гурван сар хүртэл; талууд тохиролцсоноор нэг удаа гурван сараас илүүгүй хугацаагаар сунгаж болно (62.3).
2. Нарийн мэргэжлээр дагалднаар ажиллах гэрээний хугацаа мэргэжлийн онцлог, эзэмших дадлага, ур чадвараас шалтгаалан хоёр хүртэл жил; нэг удаа нэг жилээс илүүгүй хугацаагаар сунгаж болно (62.4).
3. Дагалднаар суралцсан ажилтан нарийн мэргэжлээр дагалдан ажиллах бол хөдөлмөрийн гэрээний нийт хугацаа нэг жил хүртэл байна (62.11).

Дагалднаар ажиллах нь хугацаатай гэрээ байгуулах үндэслэлд хамаарна (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 50).

Цалин хөлсний доод хязгаар

62.6 дахь хэсэгт "Дагалдан ажилтны үндсэн цалинг түүний гүйцэтгэх ажил үүрэг, эзэмших ажлын дадлага, ур чадвар зэргийг өөртэй нь тохиролцож тогтоох бөгөөд ижил төрлийн ажил үүрэг гүйцэтгэж байгаа үндсэн ажилтны үндсэн цалингийн 70 хувиас доогуур байж болохгүй" гэж заасан. Энэ нь дагалдан ажилтныг хямд ажиллах хүч болгон ашиглахаас сэргийлсэн баталгаа юм.

Мөн 62.8 дахь хэсгээр ажилтны нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, олговрын тухай заалт дагалдан ажилтанд нэгэн адил үйлчилнэ.

Хориглосон нөхцөл

Хууль дагалдан ажилтны эрхийг хамгаалах хэд хэдэн хориглолт тогтоосон:

• Дагалдан ажилтнаас дагалднаар ажиллах, суралцахтай нь холбогдуулж аливаа төлбөр авах;
• ажил, мэргэжлээ болон ажлын байраа чөлөөтэй сонгох эрхийг нь хязгаарлах;
• үл өрсөлдөх нөхцөл тулгах (62.10).

Түүнчлэн дагалднаар ажилласан ажилтантай туршилтаар ажиллуулах хөдөлмөрийн гэрээ байгуулахыг хориглосон (62.7). Энэ нь шүүхийн практикт ч баталагдсан — туршилтын хугацааг зөвхөн шинээр орж байгаа ажилтанд нэг удаа тогтоох ёстойг Улсын дээд шүүхийн шийдвэрт дурдсан (Тогтоол #4939).

Дагалдан ажилтныг байнгын ажилд авах үүрэг

62.9 дэх хэсгээр "Талууд тусгайлан тохирсноос бусад тохиолдолд дагалдан ажилтныг ажил олгогч байнгын ажилд авах үүрэг хүлээхгүй" гэж заасан. Хэрэв ажил олгогч дагалдан ажилтнаа байнгын ажилд авахыг хүсвэл үүнийг гэрээнд тусгайлан тохиролцож болно.

Дагалднаар суралцах гэрээгээс ялгах нь

Дагалдан ажиллах гэрээг дагалднаар суралцах гуравласан гэрээтэй андуурч болохгүй. Дагалднаар суралцах гэрээг мэргэжлийн болон техникийн боловсрол, сургалтын байгууллагын суралцагчтай ажил олгогч, ажилтан, сургалтын байгууллага хамтран байгуулдаг бөгөөд хугацаа нь суралцах мэргэжлээс шалтгаалан гурав хүртэл жил байна (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 63).

Дагалдан ажиллах хөдөлмөрийн гэрээг зөв байгуулахын тулд дараах дарааллыг баримтална.

1. Ажлын дадлага, ур чадварын зорилгоо тодорхойлох. Ямар мэргэжлийн дадлага, ур чадвар эзэмшүүлэхээ урьдчилан тодорхойлж, үүнийгээ гэрээнд тодорхой бичнэ. Энэ нь 62.2-т заасан заавал тусгах нөхцөл юм.
2. Дагалдуулах ажилтныг томилох. Туршлагатай ажилтныг нэр зааж, гэрээнд тусгана.
3. Хугацааг зөв тогтоох. Ердийн дагалдан уу, нарийн мэргэжлийн дагалдан уу гэдгээ шийдэж, хуулиар тогтоосон хязгаарт (3 сар / 2 жил) багтаана.
4. Үндсэн нөхцлөө бүрдүүлэх. 49 дүгээр зүйлийн дагуу ажлын байрны нэр, ажил үүрэг, байршил, цалин хөлс, хөдөлмөрийн нөхцлийг тусгана.
5. Цалинг 70 хувийн доод хязгаартай харьцуулах. Ижил ажил үүрэг гүйцэтгэж байгаа үндсэн ажилтны цалинтай харьцуулж, 70 хувиас доошгүй байхаар тохиролцоно.
6. Гэрээг бичгээр байгуулж, хувийг өгөх. Ажил олгогч хөдөлмөрийн гэрээг бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр үйлдэж, гарын үсэг зурж, нэг хувийг ажилтанд өгөх үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 48).
7. Хориглосон нөхцөл оруулаагүйг шалгах. Сургалтын төлбөр, үл өрсөлдөх нөхцөл, мэргэжлээ сонгох эрхийг хязгаарласан заалт байхгүй эсэхийг нягтална.

Анхаар: Хэрэв хөдөлмөрийн гэрээг хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар бичгээр үйлдээгүй бол ажилтныг ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлснээс хойш ажлын 10 өдрийн дотор нөхөн байгуулах үүрэгтэй. Гэрээ бичгээр байгуулаагүй ч ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлснээр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа үүссэнд тооцогдоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 48).

Гэрээнд оруулсан зохицуулалт нь ажилтны эрхийг хуульд зааснаас дордуулсан тохиолдолд хүчин төгөлдөр бус гэж тооцогдоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12).

Дагалдан ажиллах болон туршилтын хугацаатай холбоотой маргаанд шүүх дараах байр суурийг баримталсан.

Улсын дээд шүүхийн 2018 оны шийдвэрт ажилтныг өмнө нь туршилтын хугацаагаар ажиллаж байхад дахин туршилтын хугацаа тогтоосон нь хууль зөрчсөн гэж дүгнэж, ажлаас үндэслэлгүй халасныг хүчингүй болгож, ажилд эгүүлэн тогтоож, ажилгүй байсан хугацааны олговрыг гаргуулсан (Тогтоол #4939). Уг тогтоолд туршилтын хугацаа нь шинээр орж байгаа ажилтан болон дагалдан суралцагчид хамаарах бөгөөд 3 сараас илүүгүй байх ёстойг тодорхойлсон. Энэ нь дагалдан ажилласан ажилтантай туршилтын гэрээ дахин байгуулж болохгүй гэсэн хуулийн заалттай (62.7) уялдаж байна.

Мөн ажил олгогч ажилтныг ажлаас халахдаа хуульд заасан үндэслэл, журмыг чанд мөрдөх ёстойг шүүх онцолсон. Иймээс дагалдан ажиллах гэрээг байгуулахдаа хуулийн шаардлагыг бүрэн хангаж, нотлох баримтыг бий болгох нь чухал.

1. Дагалдан ажиллах хөдөлмөрийн гэрээнд заавал юу тусгах вэ? Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 49 дүгээр зүйлд заасан ердийн нөхцөл болох ажлын байр, гүйцэтгэх ажил үүрэг, ажлын байршил, цалин хөлс, хөдөлмөрийн нөхцлөөс гадна дагалдан ажиллах хугацаа, дагалдуулан ажиллуулах ажилтан, эзэмшвэл зохих ажлын дадлага, ур чадварыг тусгайлан тусгана.

2. Дагалдан ажиллах гэрээ хэдэн хугацаатай байх вэ? Ердийн дагалднаар ажиллах гэрээний хугацаа гурван сар хүртэл байх бөгөөд талууд тохиролцсоноор нэг удаа гурван сараас илүүгүй хугацаагаар сунгаж болно. Нарийн мэргэжлээр дагалднаар ажиллах гэрээ мэргэжлийн онцлогоос шалтгаалан хоёр хүртэл жил байх ба нэг удаа нэг жилээс илүүгүй хугацаагаар сунгаж болно.

3. Дагалдан ажилтны цалинг хэрхэн тогтоох вэ? Дагалдан ажилтны үндсэн цалинг гүйцэтгэх ажил үүрэг, эзэмших ажлын дадлага, ур чадварыг нь харгалзан өөртэй нь тохиролцож тогтооно. Энэ нь ижил төрлийн ажил үүрэг гүйцэтгэж байгаа үндсэн ажилтны үндсэн цалингийн 70 хувиас доогуур байж болохгүй.

4. Дагалдан ажилласан ажилтныг туршилтаар ажиллуулж болох уу? Болохгүй. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 62.7 дахь заалтаар дагалднаар ажилласан ажилтантай туршилтаар ажиллуулах хөдөлмөрийн гэрээ байгуулахыг хориглосон.

5. Дагалдан ажилтнаас сургалтын төлбөр авахыг зөвшөөрөх үү? Үгүй. Дагалдан ажилтнаас дагалднаар ажиллах, суралцахтай нь холбогдуулж аливаа төлбөр авах, ажил мэргэжлээ болон ажлын байраа чөлөөтэй сонгох эрхийг нь хязгаарлах, үл өрсөлдөх нөхцөл тулгахыг хуулиар хориглосон.