Байр захиалгын гэрээнд заасан ашиглалтад орох хугацаа хэтэрвэл алданги хэрхэн нэхэмжлэх вэ?
Байр захиалгын гэрээгээр ашиглалтад орох хугацаа хэтэрсэн тохиолдолд алданги, хохирлыг хэрхэн тооцож, нэхэмжлэл гаргах, шүүхэд шаардах алхам, хугацаа, хуулийн үндэслэлийг тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Захиалгын гэрээгээр байр ашиглалтад орох хугацаа хэтэрсэн тохиолдолд барилгын компанид бичгээр шаардлага гаргаж, гэрээнд заасан алдангийг хоног тутамд тооцож, тооцооны хамт нэхэмжлэх нь хамгийн эхний зөв алхам юм. Гэрээнд алданги заагаагүй бол алданги шаардах эрх үүсэхгүй боловч учирсан хохирлоо Иргэний хууль, 227-д заасны дагуу нэхэмжилж болно. Хугацаа хэтэрсэн өдрөөс эхлэн гурван жилийн хөөн хэлэлцэх хугацаа тоологдоно.
Байр захиалгын гэрээ гэж юу вэ, ямар хууль үйлчилдэг вэ
Байр захиалгын гэрээ нь иргэн (захиалагч) барилгын компанид (гүйцэтгэгч) мөнгө төлж, тодорхой хугацаанд байр хүлээн авахаар тохиролцсон гэрээ юм. Энэ гэрээ нь ажил гүйцэтгэх гэрээний шинжтэй тул Иргэний хууль, 343-т заасан ажил гүйцэтгэх гэрээний ерөнхий зохицуулалт хамаарна. Гэрээний хугацааг талууд тохиролцож тодорхойлох бөгөөд үүнийг Иргэний хууль, 348 зохицуулна.
Үүрэг гүйцэтгэх хугацааг гэрээнд заасан бол Иргэний хууль, 208.1-д заасны дагуу яг тэр хугацаанд гүйцэтгэх ёстой. Хугацаа хэтэрсэн эсэхийг Иргэний хууль, 222-т заасан журмаар тодорхойлно.
Хугацаа хэзээ "хэтэрсэн" гэж тооцогдох вэ
Иргэний хууль, 222.1-д зааснаар дараах тохиолдолд гүйцэтгэгч хугацаа хэтрүүлсэн гэж үзнэ:
- үүргээ хугацаанд нь биелүүлээгүй бол;
- үүрэг гүйцэтгэх хугацаа болсныг захиалагч сануулснаас хойш үүргээ биелүүлээгүй бол.
Харин хугацаа хэтрэхэд хүргэсэн нөхцөл байдал нь гүйцэтгэгчийн гэм буруугаас болоогүй бол хугацаа хэтрүүлсэн гэж үзэхгүй гэдгийг Иргэний хууль, 222.2 тодорхойлсон. Өөрөөр хэлбэл гэрээнд заасан огнооноос хойш байраа хүлээж аваагүй л бол хугацаа хэтэрсэн гэж үзэх үндэслэл үүссэн гэсэн үг.
Алданги гэж юу вэ, ямар хууль үйлчилдэг
Алданги гэдэг нь хууль болон гэрээнд заасан хугацаа хэтрүүлсэн тал нь хоног тутамд гүйцэтгээгүй үүргийн үнийн дүнгийн тодорхой хувиар төлөхөөр тогтоосон анз юм. Үүнийг Иргэний хууль, 232.6 шууд тодорхойлсон.
Анзын ерөнхий ойлголтыг Иргэний хууль, 232.1-д, түүний төрлүүдийг 232.4-т заасан. Анз нь торгууль ба алданги гэсэн хоёр төрөлтэй бөгөөд нийт дүн нь гүйцэтгээгүй үүргийн үнийн дүнгийн 50 хувиас хэтэрч болохгүй.
Хамгийн чухал дүрэм: гэрээнд заагаагүй бол алданги үүсэхгүй
Иргэний хууль, 232.7-д маш тодорхой заасан:
Үүрэг гүйцэтгэгч үүргээ хугацаанд нь биелүүлээгүй тохиолдолд анз төлөхөөр гэрээнд заагаагүй бол үүрэг гүйцэтгүүлэгч анз шаардах эрхгүй бөгөөд харин учирсан хохирлоо арилгуулахыг шаардах эрхтэй.
Энэ нь байр захиалгын гэрээг гарын үсэг зурахаас өмнө алдангийн хэмжээ, тооцох журмыг анхааралтай унших шаардлагатайг сануулж байна.
Алдангийн хэмжээг хэрхэн тооцох вэ
Алдангийн хэмжээг тооцоход дараах гурван хүчин зүйл шаардлагатай:
- Үүргийн үнийн дүн — ихэвчлэн гэрээнд заасан байрны үнэ, эсхүл төлсөн урьдчилгаа.
- Хугацаа хэтэрсэн өдрийн тоо — гэрээнд заасан ашиглалтад орох огнооны дараах өдрөөс эхлэн тоолно.
- Гэрээнд заасан алдангийн хувь — хоног тутамд 0.5 хувиас хэтрэхгүй.
Жишээ: байрны үнэ 150 сая төгрөг, гэрээнд хоног тутамд 0.1 хувийн алданги заасан, хугацаа 60 хоног хэтэрсэн бол:
- 150,000,000 × 0.1% = өдөрт 150,000 төгрөг
- 150,000 × 60 = 9,000,000 төгрөг
Гэхдээ Иргэний хууль, 232.4-т зааснаар анзын нийт дүн үүргийн үнийн дүнгийн 50 хувиас (энэ жишээнд 75 сая төгрөг) хэтэрч болохгүй.
Алданги илт их байвал шүүх багасгаж болно
Иргэний хууль, 232.8-д зааснаар анзын хэмжээ илт их байвал хэргийн нөхцөл байдлыг харгалзан шүүх түүнийг багасгаж болно. Тиймээс гэрээнд хэт өндөр хувь заасан нь бодит амьдрал дээр бүрэн хэмжээгээр нэхэмжигдэнэ гэсэн үг биш.
Алданги нэхэмжлэх практик алхамууд
Алхам 1: Гэрээгээ сайтар нягтлах
Эхлээд дараах зүйлийг тодорхой болгоно:
- ашиглалтад орох тодорхой огноо гэрээнд байгаа эсэх;
- алдангийн хэмжээ, тооцох журам заагдсан эсэх;
- байр хүлээн авах акт, төлбөрийн баримт зэрэг нотлох баримт бүрэн байгаа эсэх.
Алхам 2: Бичгээр шаардлага гаргах
Утсаар эсхүл амаар гомдоллох нь нотлох баримт болдоггүй тул бичгээр шаардлага гарга. Шаардлагад дараах зүйлийг тусгана:
- гэрээний огноо, дугаар;
- хэтэрсэн хугацааны эхлэх, дуусах огноо;
- алдангийн тооцоо (үнийн дүн × хувь × өдрийн тоо);
- төлөх хугацаа (жишээ нь 10 хоног);
- цаашид шүүхэд хандахаар болохыг анхааруулах.
Шаардлагыг хариу мэдэгдэх шуудангаар эсхүл компанийн албан ёсны хаягаар хүргүүлж, хүлээн авсан баримтаа хадгал. Энэ нь Иргэний хууль, 225.2-т заасан "урьдчилан сануулах"-ын үүргийг гүйцэтгэх ач холбогдолтой.
Алхам 3: Гэрээнээс татгалзах эрхээ бодох
Хэрэв хугацаа хэтэрсэн ч байр хүлээж авах боломжгүй бол Иргэний хууль, 225.1-д зааснаар:
- гүйцэтгэгч үүргээ зөрчсөн;
- үүрэг гүйцэтгэх нэмэлт хугацаа тогтоосон боловч үр дүн гараагүй;
бол гэрээнээс татгалзах эрхтэй. Гэрээнээс татгалзсаны дараа Иргэний хууль, 205.1-д зааснаар талууд гэрээний гүйцэтгэлийг харилцан буцааж өгөх үүрэгтэй — өөрөөр хэлбэл төлсөн мөнгөө буцаан авна.
Түүнчлэн Иргэний хууль, 227.1-д зааснаар гэрээнээс татгалзсантай холбогдон учирсан хохирлыг арилгуулахаар шаардаж болно.
Алхам 4: Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах
Шаардлага хүлээн авагдаагүй тохиолдолд шүүхэд нэхэмжлэл гаргана. Нэхэмжлэл нь Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 62-т заасан бүрдүүлбэрийг хангасан байх ёстой.
Нэхэмжлэлийн үнийг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 63.1.1-д зааснаар нэхэмжилж байгаа мөнгөний дүнгээр тодорхойлно.
Улсын тэмдэгтийн хураамжийг Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7.1.1-д заасан хувь хэмжээгээр төлнө. Жишээ нь 9 сая төгрөгийн нэхэмжлэлд 35,750 төгрөг дээр 1.3 саяас давсан дүнгийн 1.6 хувийг нэмж тооцно. Төлбөрийн чадваргүй бол Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 58.3-т заасны дагуу хураамжаас чөлөөлүүлэх хүсэлт гаргаж болно.
Алхам 5: Хөөн хэлэлцэх хугацааг анхаарах
Иргэний хууль, 75.2.1-д зааснаар гэрээний үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа гурван жил. Хугацааг Иргэний хууль, 76.2-т зааснаар эрх зөрчигдсөн тухай мэдсэн буюу мэдэх ёстой байсан үеэс эхлэн тоолно. Практикт ашиглалтад орох хугацаа хэтэрсэн өдрөөс эхлэн тоолж эхэлнэ.
Хэрэв байр нь үл хөдлөх эд хөрөнгөтэй холбоотой гэрээний үүрэг бол Иргэний хууль, 75.2.2-д заасан зургаан жилийн хугацаа хамаарах эсэхийг тухайн гэрээний шинж чанараас хамааруулан тодорхойлох шаардлагатай. Эргэлзээтэй тохиолдолд мэргэжлийн хуульчийн зөвлөгөө авах нь зүйтэй.
Алдангаас гадна юу нэхэмжилж болох вэ
Алданги нь хохирлыг бүрэн нөхөхгүй байж болно. Иргэний хууль, 227.3-д зааснаар хохиролд дараахь зүйл хамаарна:
- гарсан зардал (жишээ нь түр орон сууцны түрээс);
- эд хөрөнгийн алдагдал буюу гэмтэл;
- үүрэг гүйцэтгэсэн бол зайлшгүй орох байсан орлого.
Түүнчлэн Иргэний хууль, 222.5-д зааснаар мөнгөн төлбөрийн үүргээ хугацаанд нь гүйцэтгээгүй бол хэтрүүлсэн хугацаанд тохирсон хүү төлөх үүрэгтэй. Гэхдээ Иргэний хууль, 222.6-д зааснаар хүүгээс анз тооцохгүй гэдгийг анхаар.
Мөн Иргэний хууль, 224.2-т зааснаар хугацаа хэтрүүлсэн гүйцэтгэгч гэм буруутай эсэхээс үл хамааран гэрээний зүйлийг хадгалсантай холбогдож гарсан нэмэлт зардлыг нөхөн төлөх, гэрээний зүйл тохиолдлоор устаж, гэмтсэний эрсдэлийг хүлээх үүрэг үүснэ.
Хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах хуулийн нэмэлт хамгаалалт
Байр захиалга нь хэрэглэгчийн үйлчилгээний шинжтэй тул Хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах тухай хууль, 8.1-д зааснаар гүйцэтгэгчийн буруугаас учирсан гэм хорыг арилгах, хохирлыг нөхөн төлөх талаар гаргасан шаардлагыг гүйцэтгэгч биелүүлэхээс татгалзсан тохиолдолд шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй.
Түүнчлэн Хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах тухай хууль, 11.2-т зааснаар хэрэглэгчтэй байгуулсан гэрээний нөхцөл нь хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах тухай хууль болон бусад хууль тогтоомжоор тогтоосон нөхцлөөс дордуулсан бол хүчин төгөлдөр бус байна. Энэ нь гэрээнд хэрэглэгчид ашиггүй нөхцөл (жишээ нь алданги огт заагаагүй, эсхүл хариуцлагаас бүрэн чөлөөлсөн) байвал түүнийг эсэргүүцэх үндэслэл болно.
Шүүхийн практик
Дээрх эх сурвалжид байр захиалгын гэрээний алдангийн маргаантай холбоотой тодорхой шүүхийн шийдвэр ороогүй тул энэ хэсэгт ерөнхий зарчмыг тодорхойлно. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэхдээ дараах зарчмыг баримталдаг:
- Гэрээний нөхцөл нотлогдсон эсэх — алдангийн хэмжээ, тооцох журам гэрээнд тодорхой байх ёстой.
- Хугацаа хэтэрсэн нь нотлогдсон эсэх — ашиглалтад орох огноо, бодит хүлээлгэн өгсөн огноо.
- Анзын хэмжээ хэт их эсэх — Иргэний хууль, 232.8-д заасны дагуу шүүх багасгаж болно.
Практикт захиалагч тал гэрээ, төлбөрийн баримт, бичгээр гаргасан шаардлага, хүлээн авсан баримт зэргийг бүрэн бүрдүүлсэн байх нь маргааныг ялахад шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэдэг.
Түгээмэл асуултууд
Алдангийг гэрээнд заагаагүй бол нэхэмжилж болох уу?
Болохгүй. Иргэний хууль, 232.7-д зааснаар анз төлөхөөр гэрээнд заагаагүй бол үүрэг гүйцэтгүүлэгч анз шаардах эрхгүй. Харин учирсан хохирлоо арилгуулахыг шаардах эрхтэй.
Алдангийн дээд хэмжээ хэд вэ?
Иргэний хууль, 232.6-д зааснаар хоног тутамд үүргийн үнийн дүнгийн 0.5 хувиас хэтрэхгүй, нийт дүн нь Иргэний хууль, 232.4-д зааснаар 50 хувиас хэтэрч болохгүй.
Хөөн хэлэлцэх хугацаа хэд вэ?
Иргэний хууль, 75.2.1-д зааснаар гэрээний үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа гурван жил. Хугацааг Иргэний хууль, 76.2-т зааснаар эрх зөрчигдсөн тухай мэдсэн үеэс тоолно.
Гэрээг цуцалж, төлсөн мөнгөө буцаан авах боломжтой юу?
Боломжтой. Иргэний хууль, 225.1-д зааснаар нэмэлт хугацаа тогтоосон боловч үр дүн гараагүй бол гэрээнээс татгалзах эрхтэй. Иргэний хууль, 205.1-д зааснаар гэрээний гүйцэтгэлийг харилцан буцааж өгнө.
Алдангаас гадна ямар хохирол нэхэмжилж болох вэ?
Иргэний хууль, 227.3-д зааснаар гарсан зардал, эд хөрөнгийн алдагдал, зайлшгүй орох байсан орлогыг хохиролд тооцно. Жишээ нь түр орон сууцны түрээс, зээлийн хүүгийн нэмэгдэл зэргийг нотолж нэхэмжилж болно.
Дүгнэлт
Байр захиалгын гэрээгээр ашиглалтад орох хугацаа хэтэрсэн тохиолдолд алданги нэхэмжихэд дараах зүйлийг санаарай:
- Гэрээгээ эхлээд нягтал — алдангийн заалт байгаа эсэхийг шалга. Заагаагүй бол зөвхөн хохирол нэхэмжинэ.
- Бичгээр шаардлага гаргаж, хүлээн авсан баримтаа хадгал. Энэ нь шүүхэд нотлох баримт болно.
- Алдангийн тооцоог тодорхой гарга — үнийн дүн × хувь × өдрийн тоо. Хязгаарыг (Иргэний хууль, 232.4, 232.6) анхаар.
- Гурван жилийн хөөн хэлэлцэх хугацааг алдаж болохгүй. Хугацаа хэтэрсэн өдрөөс эхлэн тоол.
- Шаардлага хүлээн авагдахгүй бол Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 62-т заасан бүрдүүлбэрээр шүүхэд нэхэмжлэл гарга.
Хамгийн гол нь — гэрээнд гарын үсэг зурахаас өмнө алдангийн заалтыг сайтар уншиж, тодорхой огноо, тооцох журмыг засуулах нь ирээдүйн маргаанаас сэргийлэх хамгийн үр дүнтэй арга юм.
