Хууль зүйн нийтлэл
Иргэний эрх зүй7 минут

Асаргааны тэтгэмж авахын тулд ямар баримт бүрдүүлэх вэ?

Асаргааны тэтгэмж авах хэн эрхтэй, ямар баримт бичиг бүрдүүлж, сум хорооны нийгмийн ажилтанд өргөдлөө өгөх, шийдвэрлэх хугацаа 30 хоног зэргийг хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлав.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух

Оршил

Асаргааны тэтгэмж авахын тулд хамгийн түрүүнд холбогдох баримт бичгээ бүрдүүлж, өргөдлийн хамт сум, хорооны нийгмийн ажилтанд өгөх бөгөөд нийгмийн ажилтан өргөдлийг хүлээж авснаас хойш 30 хоногийн дотор хянан шийдвэрлүлнэ. Асаргааны тэтгэмж нь Нийгмийн халамжийн тухай хуульд заасан нийгмийн халамжийн тэтгэмжийн нэг төрөл бөгөөд хүүхэд, ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг асарч, харгалзан дэмжиж байгаа иргэн, гэр бүлд олгогддог.

Энэхүү нийтлэлд асаргааны тэтгэмж авах эрхтэй хүрээ, бүрдүүлэх баримт бичиг, өргөдөл гаргах дараалал, хугацаа болон шүүхийн практикийн талаар хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлав.

Хууль зүйн үндэслэл

Асаргааны тэтгэмж гэж юу вэ

Нийгмийн халамжийн тэтгэмж нь хэд хэдэн төрөлтэй бөгөөд тэдгээрийн эхнийх нь асаргааны тэтгэмж юм. Мөн нийгмийн халамжийн дэмжлэг, туслалцаа зайлшгүй шаардлагатай өрхийн гишүүн-иргэний тэтгэмж, онцгой тохиолдлын болон амьжиргааг дэмжих мөнгөн тэтгэмж, хүүхдийн мөнгөн тэтгэмж зэрэг багтана (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13).

Хэн авах эрхтэй вэ

Хуулийн 13.2-т зааснаар асаргааны тэтгэмжийг дараах иргэнд олгоно (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13):

  1. Бүтэн өнчин хүүхдийг үрчлэн авсан, болон эрсдэлт нөхцөлд байгаа хүүхдийг асран хамгаалж, харгалзан дэмжиж байгаа иргэн;
  2. Хүүхдийг асарч байгаа асралт гэр бүл;
  3. Тэжээн тэтгэх хүүхэдгүй, ганц бие ахмад настан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй ганц бие иргэнийг гэр бүлдээ авч асрамжилж байгаа иргэн;
  4. Эмнэлгийн хяналтад байдаг, байнгын асаргаа шаардлагатай ахмад настан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд ба иргэнийг асарч байгаа иргэн.

Энд "байнгын асаргаа шаардлагатай иргэн" гэдэг нь бусдын туслалцаагүйгээр өдөр тутмын үйлдлээ бие даан гүйцэтгэх чадваргүй, эсхүл оюуны хөгжлийн бэрхшээлтэй, сэтгэцийн хүнд хэлбэрийн эмгэгтэй хүнийг хэлнэ (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 2). Харин ахмад настан, байнгын асаргаа шаардлагатай иргэнийг тодорхойлох шалгуур үзүүлэлт, өвчин, гэмтлийн жагсаалтыг эрүүл мэндийн болон нийгмийн хамгааллын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүд хамтран баталдаг (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13).

Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч хэрхэн тогтоогддог вэ

Асаргааны тэтгэмж авахын тулд асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн хууль ёсны байдал чухал. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийг дараах журмаар тогтооно (Гэр бүлийн тухай, 67):

  • эд хөрөнгийн зохих бололцоотой төрөл, садан буюу төрөл, садан бус хүний бичгээр гаргаж, нотариатаар гэрчлүүлсэн зөвшөөрлийг үндэслэн сум, дүүргийн Засаг дарга асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоох;
  • асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоогдоогүй бол хүүхдийг нас, эрүүл мэндийн байдлыг харгалзан хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад шилжүүлэх.

Түүнчлэн асран хамгаалах, харгалзан дэмжих үйл ажиллагааг үнэ төлбөргүй гүйцэтгэдэг (Гэр бүлийн тухай, 67). Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч нь асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хүнийг хоол, хүнс, орон сууцаар хангах, асран сувилах, эрх ашгийг хамгаалах зэрэг үүрэг хүлээнэ (Гэр бүлийн тухай, 69).

Практик алхамууд: ямар баримт бүрдүүлэх вэ

Хуулийн 14.1-д зааснаар тэтгэвэр, тэтгэмж тогтоолгон авахыг хүссэн иргэн холбогдох баримт бичгийг бүрдүүлж, өргөдлийн хамт сум, хорооны нийгмийн ажилтанд өгнө (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14). Баримт бичгийн нарийн жагсаалтыг Засгийн газраас баталсан журам зохицуулдаг тул дараах баримтуудыг ерөнхий чиглэл болгон бүрдүүлэх нь зүйтэй.

Алхам 1 — Өөрийн хэн болохыг батлах баримт

  • Иргэний үнэмлэх, эсхүл оршин суугаа газрын бүртгэл;
  • Гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн бол Монгол Улсад хууль ёсоор байнга оршин суудаг болохыг нотлох баримт. Учир нь нийгмийн халамжийн үйл ажиллагаанд болзол, шалгуур, нөхцөлийг хангасан Монгол Улсын иргэн, Монгол Улсад хууль ёсоор байнга оршин суудаг гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн хамрагдах эрхтэй (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 4).

Алхам 2 — Асарч байгаа хүний байдлыг батлах баримт

Асарч байгаа хүн аль ангилалд хамаарахаас хамааран дараах баримтыг бүрдүүлнэ:

  • Бүтэн өнчин хүүхэд бол эцэг, эхийн нас барсны гэрчилгээ, эсхүл эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан, хязгаарлуулсан шүүхийн шийдвэр, эсхүл эцэг тодорхойгүйн улмаас эхтэйгээ амьдарч байгаад эх нь нас барсныг нотлох баримт;
  • Эрсдэлт нөхцөлд байгаа хүүхэд бол Хүүхэд хамгааллын тухай хуулийн 4.1.4-т заасан үндэслэлийг нотлох баримт (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 2);
  • Байнгын асаргаа шаардлагатай ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд ба иргэн бол эрүүл мэндийн байгууллагын магадлагаа, хөгжлийн бэрхшээлийн түвшинг тодорхойлсон баримт.

Алхам 3 — Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоосон баримт

  • Сум, дүүргийн Засаг даргын асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоосон шийдвэр, эсхүл харгалзах гэрээ;
  • Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчтэй байгуулсан гэрээ, эсхүл нотариатаар гэрчлүүлсэн зөвшөөрөл.

Сум, дүүргийн Засаг дарга асрамж, дэмжлэгт байгаа хүн нэг бүрт хувийн хэрэг нээж, түүнд асрамж, дэмжлэг тогтоосон тухай шийдвэр, эрүүл мэндийн магадлагаа, төрсний гэрчилгээ, оршин суугаа газрын хаяг, эд хөрөнгийн жагсаалт, гэрээ зэргийг хавсаргадаг (Гэр бүлийн тухай, 71).

Алхам 4 — Оршин суугаа газар, өрхийн мэдээлэл

Нийгмийн халамжийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага нь нийгмийн халамжийн үйлчилгээнд хамрагдагсдын болон өрхийн мэдээллийн нэгдсэн санг бүрдүүлж, хэвийн ажиллуулах, тухай бүр шинэчлэх үүрэг хүлээдэг (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 29). Иймээс өрхийн мэдээлэлд бүртгэгдсэн байх, оршин суугаа газрын хаяг зэрэг мэдээлэл нь тэтгэмж тогтоох хяналтад ач холбогдолтой.

Алхам 5 — Өргөдөл гаргах, шийдвэрлэх хугацаа

Өргөдлийг хүлээж авснаас хойш 30 хоногийн дотор сум, хорооны нийгмийн ажилтан хянан шийдвэрлүлнэ (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14).

Алхам 6 — Тэтгэмж хэрхэн олгогдох вэ

Нийгмийн халамжийн үйлчилгээний байгууллага тэтгэвэр, тэтгэмжийг банкаар дамжуулан олгоно (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15). Хүндэтгэн үзэх шалтгааны улмаас өөрийн биеэр ирж авах боломжгүй иргэний тэтгэмжийг түүний итгэмжлэгдсэн иргэнд, эсхүл нийгмийн халамжийн байгууллагын итгэмжлэгдсэн ажилтан гэрт нь хүргэж өгнө. 16 хүртэлх насны хүүхдэд олгох тэтгэмжийг эцэг, эх, эсхүл асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчид нь олгоно.

Тэтгэмжийн хэмжээг тухайн үед мөрдөж байгаа хүн амын амьжиргааны доод түвшингийн хэмжээг үндэслэн Засгийн газар тогтоодог (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16).

Анхааруулга — сургалтад хамрагдах

Хуулийн 13.9-д зааснаар асаргааны тэтгэмж авч буй иргэнийг асаргаа, сувилгааны болон асрамжлах үйлчилгээний ур чадвар эзэмшүүлэх сургалтад хамруулах бөгөөд уг сургалтын зардлыг нийгмийн үйлчилгээний сангаас санхүүжүүлнэ (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13). Энэ нь тэтгэмж авахын зэрэгцээ хүлээх үүрэг гэдгийг анхаарах хэрэгтэй.

Шүүхийн практик

Энэхүү сэдвээр иш татах боломжтой шүүхийн шийдвэрийн эх сурвалж одоогоор өгөгдөөгүй тул шүүхийн практикийн дэлгэрэнгүй жишээг энд оруулаагүй болно. Гэхдээ хуурамч бичиг баримт бүрдүүлсэн тохиолдолд тэтгэмжийн олголтыг зогсоож, илүү олгогдсон тэтгэмжийг шүүхийн шийдвэр, эсхүл улсын байцаагчийн шийдвэрээр нөхөн төлүүлж, суутгал хийж болох бөгөөд суутгал нь сарын тэтгэмжийн 50 хувиас хэтэрч болохгүй гэдгийг хуульд заасан байдаг (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 30).

Мөн нийгмийн халамжийн үйлчилгээний байгууллага, ажилтны гаргасан алдааны улмаас илүү олгогдсон тэтгэвэр, тэтгэмжийг буцаан суутгахгүй бөгөөд хохирлыг шүүхийн журмаар буруутай албан тушаалтнаар нөхөн төлүүлнэ (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 30). Энэ заалт нь иргэнийг албан тушаалтны алдаанаас хамгаалдаг чухал баталгаа юм.

Түгээмэл асуултууд

Асаргааны тэтгэмжийг хэн авах эрхтэй вэ?

Бүтэн өнчин хүүхдийг үрчлэн авсан болон эрсдэлт нөхцөлд байгаа хүүхдийг асран хамгаалж, харгалзан дэмжиж байгаа иргэн, хүүхдийг асарч байгаа асралт гэр бүл, тэжээн тэтгэх хүүхэдгүй ганц бие ахмад настан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй ганц бие иргэнийг гэр бүлдээ авч асрамжилж байгаа иргэн, эмнэлгийн хяналтад байдаг байнгын асаргаа шаардлагатай ахмад настан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд ба иргэнийг асарч байгаа иргэн эрхтэй (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13).

Өргөдлийг хаана, хэнд өгөх вэ?

Холбогдох баримт бичгийг бүрдүүлж, өргөдлийн хамт сум, хорооны нийгмийн ажилтанд өгнө (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14).

Өргөдлийг хэдэн хоногийн дотор шийдвэрлэх вэ?

Сум, хорооны нийгмийн ажилтан өргөдлийг хүлээж авснаас хойш 30 хоногийн дотор хянан шийдвэрлүлнэ (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14).

Тэтгэмжийг хэрхэн олгох вэ?

Нийгмийн халамжийн үйлчилгээний байгууллага тэтгэвэр, тэтгэмжийг банкаар дамжуулан олгоно. Хүндэтгэн үзэх шалтгааны улмаас өөрөө ирж авах боломжгүй иргэний тэтгэмжийг итгэмжлэгдсэн иргэнд, эсхүл нийгмийн халамжийн байгууллагын итгэмжлэгдсэн ажилтан гэрт нь хүргэж өгнө (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15).

Хуурамч бичиг баримт бүрдүүлбэл яах вэ?

Тэтгэмж авагч хуурамч бичиг баримт бүрдүүлж тэтгэмж тогтоолгон авсан нь тогтоогдвол уг тэтгэмжийн олголтыг зогсооно. Илүү олгогдсон тэтгэмжийг шүүхийн шийдвэр, эсхүл улсын байцаагчийн шийдвэрээр нөхөн төлүүлж, суутгал хийж болох бөгөөд суутгал нь сарын тэтгэмжийн 50 хувиас хэтэрч болохгүй (Нийгмийн халамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 30).

Дүгнэлт

Асаргааны тэтгэмж авахын тулд дараахь зүйлийг товчлон санаарай:

  • Хэн болохоо батлах баримт — иргэний үнэмлэх, оршин суугаа газрын бүртгэл;
  • Асарч байгаа хүний байдлыг батлах баримт — төрсний гэрчилгээ, нас барсны гэрчилгээ, шүүхийн шийдвэр, эрүүл мэндийн магадлагаа, хөгжлийн бэрхшээлийн баримт;
  • Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоосон шийдвэр, гэрээ;
  • Өргөдөл — сум, хорооны нийгмийн ажилтанд өгнө.

Хамгийн чухал нь баримт бичгээ бүрэн, үнэн зөв бүрдүүлэх юм. Хуурамч баримт бүрдүүлбэл тэтгэмж зогсоох, нөхөн төлүүлэх эрсдэлтэй. Баримт бичгийн нарийн жагсаалтыг Засгийн газраас баталсан журам зохицуулдаг тул өргөдөл гаргахаас өмнө сум, хорооны нийгмийн ажилтантай уулзаж, шаардлагатай баримтын жагсаалтыг тодруулахыг зөвлөж байна. Хэрэв өргөдлийг 30 хоногт шийдвэрлэхгүй, эсхүл үндэслэлгүйгээр татгалзвал нийгмийн халамжийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагад гомдол гаргах, шаардлагатай бол шүүхэд хандах эрхтэй.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух