Албадан дуудлага худалдаа цуцлагдвал дэнчингийн мөнгөө хэрхэн буцаан авах вэ?

Дэнчин гэж юу вэ, эрх зүйн шинж нь юу вэ

Дэнчин гэдэг нь гэрээнд оролцогч нэг тал нь гэрээ байгуулсны нотолгоо болгон урьдчилан өгсөн мөнгө юм. Иргэний хуулийн 233 дугаар зүйлд энэ ойлголт, түүнчлэн буцаан олгох дүрмийг тодорхой заасан: Иргэний хууль, 233.

• Дэнчин тавьсан тал үүргээ гүйцэтгэхдээ дэнчинг оролцуулаагүй бол үүрэг гүйцэтгэж дууссаны дараа дэнчин авсан тал дэнчинг буцааж өгнө (233.2).
• Дэнчин тавьсан этгээд үүргээ гүйцэтгээгүйгээс хариуцлага хүлээхээр байвал дэнчинг дэнчин авсан этгээдэд үлдээнэ (233.3).
• Дэнчин авсан этгээд үүргээ гүйцэтгээгүйгээс хариуцлага хүлээхээр байвал дэнчинг тавьсан этгээдэд буцааж өгнө (233.4).

Дуудлага худалдааны журам ба дэнчингийн шууд зохицуулалт

Үнэ хаялцуулах ажиллагааны ерөнхий дүрмийг Иргэний хуулийн 197 дугаар зүйл тогтоодог: Иргэний хууль, 197. Энд дэнчингийн талаар маш тодорхой гурван заалт байна:

1. 197.17 — үнэ хаялцуулах ажиллагаанд оролцогч зард заасан хэмжээ, журмаар, заасан хугацаанд дэнчин тавина.
2. 197.18 — үнэ хаялцуулах ажиллагааг явуулаагүй, түүнд оролцоогүй, эсхүл оролцсон боловч ялаагүй этгээдэд дэнчинг буцаан олгоно.
3. 197.19 — ялсан этгээдтэй гэрээ байгуулахдаа дэнчинг гэрээний үүргийн гүйцэтгэлд оруулан тооцно.

Мөн 197.21 дэх хэсгээр ялсан этгээд тэмдэглэлд гарын үсэг зурахаас зайлсхийвэл тавьсан дэнчингээ алдахыг, харин зохион байгуулагч гарын үсэг зурахаас зайлсхийвэл дэнчинг буцааж өгөхийн зэрэгцээ оролцсоноос учирсан хохирлыг нөхөн төлөх үүргийг тогтоосон. Эдгээр заалт шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн журмаар явуулах дуудлага худалдаанд нэгэн адил хамаарна (197.26).

Дуудлага худалдаанд оролцогч, дэнчний шаардлага

Албадан дуудлага худалдааны хувьд дэнчний талаар Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 70 дугаар зүйл заана: дуудлага худалдаанд урьдчилан тогтоосон хугацаа, хэмжээ, журмын дагуу дэнчин төлсөн оролцогч оролцоно (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 70). Энэ зүйл мөн оролцох эрхтэй этгээдийн хүрээг тодорхойлдог (70.2), газартай холбоотой онцгой тохиолдлыг (70.3) зохицуулна.

Дуудлага худалдааны явц, үр дүнг тэмдэглэлээр баримтжуулж, эрхлэн хөтлөгч, тэмдэглэл хөтлөгч, шийдвэр гүйцэтгэгч гарын үсэг зурдаг бөгөөд оролцогч тэмдэглэлтэй танилцаж, санал гаргах эрхтэй гэдгийг мөн 71 дүгээр зүйлд заасан (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 71). Энэ нь таны дэнчин, оролцооны баримтыг маргах үед чухал ач холбогдолтой.

Ялагчийн дэнчин хэзээ алдагдах вэ

Дуудлага худалдааны ялагчийн хувьд дэнчин буцаах асуудал өөрөөр шийдэгдэнэ. 71.12 дахь хэсэгт дуудлага худалдааны ялагч худалдаж авсан эд хөрөнгийн үнийг хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй бол дэнчинг улсын орлого болгоно гэж заасан. Мөн 71.13-т товлон тогтоосон хугацаанаас өмнө төлбөр бүрэн төлөгдсөн тохиолдолд ялагчид өмчлөх эрх үүсэхгүй гэдгийг онцолсон.

Харин дуудлага худалдаа ямар нэг шалтгаанаар хүчингүйд тооцогдож, хоёр дахь дуудлага худалдаа зарлагдсан тохиолдолд дараах дүрэм үйлчилнэ: 75 дугаар зүйлд дуудлага худалдаанд нэг оролцогч ирсэн, анхны санал болгосон үнэд хүрэх санал гараагүй, эсхүл ялагч төлбөрийг тогтоосон хугацаанд хийгээгүй гэсэн гурван үндэслэлээр дуудлага худалдааг хүчингүйд тооцож хоёр дахь дуудлага худалдаа явуулна (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 75).

Дэнчинг буцаан олгохгүй байх нь хууль бус үйлдэл болох үндэслэл

Хэрэв та оролцсон боловч ялаагүй, эсхүл дуудлага худалдаа явагдаагүй атлаа дэнчинг буцаан өгөхгүй бол энэ нь таны эрхийг хөндөж байна. Ийм үед Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 122.2 дахь хэсэгт зааснаар хууль бусаар хэрэгжүүлсэн иргэний шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны улмаас учирсан хохирлоо нөхөн төлүүлэхээр шүүхэд нэхэмжлэл гаргах боломжтой (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 122).

Дэнчингийн мөнгөө буцаан авахын тулд дараах дарааллаар ажиллах нь зүйтэй.

1. Дэнчин төлсөн баримтаа цуглуул. Банкны гүйлгээний хуулга, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын дансанд мөнгө шилжүүлсэн баримт, дуудлага худалдаанд оролцохоор бүртгүүлсэн баримт зэрэг нь таны шаардлагын үндэс болно.

2. Дуудлага худалдааны үр дүнгийн баримтыг гаргуул. Дуудлага худалдааны тэмдэглэл, хүчингүйд тооцсон тухай шийдвэр, эсхүл хоёр дахь дуудлага худалдаа зарласан тогтоол зэрэг баримтыг танилцаж, хуулбарыг ав. 71.17 дугаар хэсэг таныг тэмдэглэлтэй танилцах, санал гаргах эрхийг баталгаажуулдаг.

3. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэгчид бичгээр хүсэлт гарга. Дэнчинг буцаан олгох тухай хүсэлтээ шийдвэр гүйцэтгэгчид бичгээр гаргаж, хүлээн авсан баримтыг (тамга, огноо, дугаар) заавал авч үлд. Энэ нь дараагийн шатанд хандсан тохиолдолд нотолгоо болно.

4. Хугацааг хяна. Хэрэв хүсэлт хангагдахгүй бол гомдол гаргах хугацаа хязгаарлагдмал гэдгийг сана — шийдвэрийг хүлээн авснаас хойш 10 хоногийн дотор гомдол гаргана.

5. Дээд шатны албан тушаалтанд гомдол гарга. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын алба хаагчийн шийдвэр, үйл ажиллагаатай холбоотой гомдлыг холбогдох этгээд уг шийдвэрийг хүлээн авснаас хойш 10 хоногийн дотор түүний дээд шатны албан тушаалтанд гаргана (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 301).

6. Шаардлагатай бол шүүхэд нэхэмжлэл гарга. Дэнчинг буцаан олгохгүй байх нь хууль бус үйлдэл гэж үзвэл хохирлоо нөхөн төлүүлэхээр шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй (122.2).

Дуудлага худалдааны маргаан ихэвчлэн дуудлага худалдааг бүхэлд нь хүчингүй болгох, үнэлгээ, доод үнийг маргах чиглэлээр гардаг. Дэнчин буцаах асуудал тусдаа нэхэмжлэлээр шийдэгдсэн тохиолдол цөөн боловч дараах практик нь ерөнхий чиг хандлагыг харуулна.

• Дуудлага худалдааг хүчингүй болгох шаардлага хангагдаагүй тохиолдол: олон хэрэгт шүүх ажиллагааг хуульд нийцсэн гэж дүгнэж, нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон. Жишээ нь үнэлгээний 70 хувиар анхны, 50 хувиар хоёр дахь дуудлага худалдааны доод үнэ тогтоосныг хуульд нийцсэн гэж үзсэн тохиолдол бий — Тогтоол #5040. Энэ нь дэнчин буцаах шаардлагын хувьд ч дуудлага худалдаа хүчинтэй гэдгийг баталж, ялагчийн дэнчин тооцогдох үндэслэлийг бэхжүүлдэг.

• Дэнчинтэй холбоотой маргаан: гэрээний урьдчилгаа төлбөр дэнчингийн шинжтэй байсан ч нэхэмжлэгч гэрээний үүргээ гүйцэтгээгүй тул дэнчинг буцаан шаардах эрхгүй гэж дүгнэсэн шийдвэр бий — Тогтоол #10059. Энэ нь дэнчингийн үндсэн зарчмыг — үүргээ гүйцэтгээгүй тал дэнчингээ алдах — баталгаажуулна.

• Буцаан олгохыг шаардсан амжилттай жишээ: гэрээний үүрэг биелээгүй тохиолдолд төлсөн мөнгөө буцаан гаргуулсан олон шийдвэр байдаг — жишээ нь Тогтоол #4315 болон Тогтоол #4189. Эдгээр нь "үүрэг биелээгүй бол өгсөн авснаа буцаах" зарчим шүүхийн практикт тогтвортой мөрдөгддөг болохыг харуулна.

Эдгээр жишээнээс харахад дэнчин буцаах шаардлага амжилттай болохын тулд дуудлага худалдаанд оролцсон ч ялаагүй, эсхүл ажиллагаа явагдаагүй гэдгээ баримтаар нотлох нь гол нөхцөл болно. Ялагчийн хувьд үүргээ гүйцэтгээгүй нь тогтоогдвол дэнчин буцаах шаардлага хангагдахгүй.