4 дүгээр зүйл.Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт

4.1.Энэ хуульд хэрэглэсэн дараах нэр томьёог доор дурдсан утгаар ойлгоно:

4.1.1."даван туулах" гэж уур амьсгалын өөрчлөлт, аюулт үзэгдэл тулгарахад байгаль орчин, эдийн засаг, нийгмийн тогтолцоо, үндсэн чиг үүрэг, өвөрмөц чанар, бүтцээ хадгалан хариу үйлдэл үзүүлэх, сэргээн зохион байгуулагдах, дасан зохицох чадавхыг;

4.1.2."давхар тооллого" гэж хүлэмжийн хийн ялгарлын бууралт, шингээх үйл ажиллагаанаас үүссэн сааруулалтын үр дүнг давхардуулан бүртгүүлэх, тайлагнах, ашиглах ажиллагааг;

4.1.3."дасан зохицох" гэж уур амьсгалын өөрчлөлт бодитой бий болсон, эсхүл ирээдүйд тохиолдож болзошгүй сөрөг нөлөөлөлд өртөх байгаль орчин, эдийн засаг, нийгмийн эмзэг байдлыг бууруулах, тэсвэрлэх чадварыг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн арга хэмжээ, үйл ажиллагааг;

4.1.4."дүйцүүлэх" гэж иргэн, хуулийн этгээд хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах үүргийг биелүүлэх зорилгоор бусад этгээдийн хэрэгжүүлсэн төсөл, хөтөлбөрийн хүрээнд баталгаажсан, бүртгэгдсэн сааруулалтын үр дүнг зохих журмын дагуу өөрийн үүрэгт дүйцүүлэн тооцуулахыг;

4.1.5."карбон зах зээл" гэж карбон кредит болон олон улсад шилжүүлэн тооцох сааруулалтын үр дүнг бий болгох, бүртгэх, шилжүүлэх, худалдах, арилжих, дүйцүүлэх, ашиглахтай холбоотой зах зээлийг;

4.1.6."карбон кредит" гэж эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах боломжтойгоор баталгаажсан, бүртгэгдсэн карбон нэгжийг;

4.1.7."карбон нэгж" гэж сааруулалтын үр дүнг нэг тонн нүүрстөрөгчийн давхар ислийн тэнцэлд дүйцэх байдлаар илэрхийлсэн тооцооллын нэгжийг;

4.1.8."ногоон санхүүжилт" гэж байгаль орчны тогтвортой хөгжлийн хүрээнд байгаль орчинд эерэг үр нөлөө үзүүлэх, доройтлыг бууруулах, нөөцийн үр ашигтай хэрэглээг дэмжихэд чиглэсэн, тодорхой шалгуур үзүүлэлтэд нийцсэн хөрөнгө оруулалт, санхүүжилтийг;

4.1.9."ногоон таксономи" гэж байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн зорилтод хувь нэмэр оруулах эдийн засгийн үйл ажиллагаа, төсөл, хөтөлбөр, хөрөнгө оруулалтыг тодорхойлсон нэгдсэн шалгуур, ангиллыг;

4.1.10."олон талт карбон зах зээл" гэж олон улсын гэрээ, шийдвэрийн хүрээнд төвлөрсөн зохицуулалтаар хэрэгжих, олон улсад шилжүүлэн тооцох, сааруулалтын үр дүнг бий болгох, бүртгэх, шилжүүлэх, худалдах, арилжих, дүйцүүлэх, ашиглах үйл ажиллагааг зохицуулсан зах зээлийг;

4.1.11."олон улсад шилжүүлэн тооцох сааруулалтын үр дүн" гэж оролцогч талуудын зөвшөөрлөөр Үндэсний тодорхойлсон хувь нэмрийн зорилтыг хэрэгжүүлэх, эсхүл олон улсын бусад сааруулалтын зорилгоор ашиглахад зориулан шилжүүлж, харгалзах тохируулгыг хийсэн сааруулалтын үр дүнг;

4.1.12."сааруулалтын үр дүн" гэж уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах хүрээнд хэрэгжүүлсэн үйл ажиллагаа, төсөл, хөтөлбөрийн үр дүнд бий болсон, хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулсан, ялгарахаас урьдчилан сэргийлсэн, хүлэмжийн хийн шингээлтийг нэмэгдүүлсэн, баталгаажсан, хэмжигдэхүйц үр дүнг нүүрстөрөгчийн давхар ислийн тэнцлээр, эсхүл хүлэмжийн хийн бус хэмжүүрээр илэрхийлснийг;

4.1.13."сайн дурын карбон зах зээл" гэж хууль тогтоомжоор биелүүлэх үүргээс ангид, иргэн, хуулийн этгээд сайн дурын үндсэн дээр уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах үйл ажиллагаанд оролцох карбон зах зээлийг;

4.1.14."урьдчилсан баталгаажуулалт" гэж итгэмжлэгдсэн, хараат бус этгээдээс төсөл, хөтөлбөр хэрэгжихээс өмнөх суурь түвшин, аргачлал, хүлээгдэж байгаа сааруулалтын үр дүн, бусад мэдээлэл нь холбогдох стандарт, шаардлагад нийцсэн эсэхийг үнэлэх үйл ажиллагааг;

4.1.15."уур амьсгалын өөрчлөлт" гэж байгалийн хүчин зүйл, хүний үйл ажиллагааны улмаас дэлхийн агаар мандлын хийн бүрэлдэхүүн өөрчлөгдсөнөөс үүдэн уур амьсгалд урт хугацаанд гарч байгаа өөрчлөлтийг;

4.1.16."уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөлөлд өртөмтгий хүн амын бүлэг" гэж уур амьсгалын өөрчлөлтийн сөрөг нөлөөлөлд өртөх эрсдэлтэй, эдийн засаг, нийгэм, эрүүл мэнд, газар зүйн байршлын улмаас түүнд дасан зохицох, даван туулах чадавх хязгаарлагдмал хүн амын бүлгийг;

4.1.17."уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөлөлд өртөмтгий салбар" гэж уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөлөлд өртөх эрсдэлтэй, мэдрэг байдалтай, дасан зохицох чадавх хязгаарлагдмал байдлаас шалтгаалан үйл ажиллагаа, үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, эдийн засгийн үр ашигт нь сөрөг нөлөө үзүүлэх эрсдэл бүхий салбарыг;

4.1.18."уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах" гэж хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах, ялгарахаас урьдчилан сэргийлэх, хүлэмжийн хийн шингээлтийг нэмэгдүүлэх арга хэмжээ, үйл ажиллагааг;

4.1.19."уур амьсгалын өөрчлөлтийн сөрөг нөлөөлөл" гэж уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас хүний эрүүл мэнд, байгаль орчин, эдийн засаг, нийгмийн үйл ажиллагаанд үзүүлэх сөрөг өөрчлөлтийг;

4.1.20."уур амьсгалын өөрчлөлтийн эрсдэл" гэж уур амьсгалын аюулт үзэгдэл, эмзэг байдал, өртөмтгий байдлын харилцан нөлөөлөл, хамаарлаас үүсэх сөрөг үр дагаврын магадлал, хэмжээг;

4.1.21."уур амьсгалын санхүүжилт" гэж уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, дасан зохицох үйл ажиллагааг дэмжихэд чиглэсэн олон улсын, үндэсний болон орон нутгийн түвшинд төр, хувийн хэвшил, бусад эх үүсвэрээс бүрдсэн хөрөнгө оруулалт, санхүүжилтийг;

4.1.22."үндэсний карбон зах зээл" гэж Үндэсний тодорхойлсон хувь нэмрийн зорилтыг хангах хүрээнд хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах, ялгарахаас урьдчилан сэргийлэх, шингээлтийг нэмэгдүүлэх үйл ажиллагааны үр дүнд үүссэн карбон кредитийг бүртгэх, шилжүүлэх, худалдах, арилжих, дүйцүүлэх, ашиглах замаар зохицуулсан зах зээлийг;

4.1.23."Үндэсний тодорхойлсон хувь нэмрийн зорилт" гэж Монгол Улсын олон улсын гэрээгээр хүлээсэн үүргийг хэрэгжүүлэх хүрээнд уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, дасан зохицох, даван туулах чиглэлээр тодорхойлсон зорилт, арга хэмжээг;

4.1.24."үр дүнгийн баталгаажуулалт" гэж итгэмжлэгдсэн, хараат бус этгээдээс төсөл, хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн явцад бодитоор бий болсон сааруулалтын үр дүнгийн хэмжилт, тайлагналын мэдээлэлд үндэслэн холбогдох стандарт, аргачлалын дагуу шалган баталгаажуулах үйл ажиллагааг;

4.1.25."харгалзах тохируулга" гэж давхар тооллогоос зайлсхийх зорилгоор олон улсад шилжүүлсэн сааруулалтын үр дүнг олон улсын аргачлалын дагуу хүлэмжийн хийн ялгарлын тэнцэлд нэмж, эсхүл хасаж тооцохыг;

4.1.26."хоёр талт карбон зах зээл" гэж улс хоорондын хамтын ажиллагааны хүрээнд хэрэгжих олон улсад шилжүүлэн тооцох сааруулалтын үр дүнг бий болгох, бүртгэх, шилжүүлэх, худалдах, арилжих, дүйцүүлэх, ашиглах үйл ажиллагааг зохицуулсан зах зээлийг;

4.1.27."хүлэмжийн хий" гэж агаар мандалд дулааныг шингээж хадгалах шинж чанартай, байгалийн хүчин зүйл, хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй уур амьсгалын өөрчлөлтөд нөлөөлдөг нүүрстөрөгчийн давхар исэл, метан, азотын давхар исэл, гидрофторт нүүрстөрөгчид, перфторт нүүрстөрөгчид, хүхрийн гексафторид, азотын трифторид болон олон улсын гэрээ, стандартаар хүлэмжийн хий гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн бусад хийг;

4.1.28."хүлэмжийн хийг шингээх" гэж ой, бэлчээр, ургамлын бүрхэвч, хөрс, ус, бусад экосистемийг ашиглах, геологийн, биологийн, физикийн, эсхүл технологийн аргаар хүлэмжийн хийг агаар мандлаас урт хугацаанд тогтвортой шингээх, хадгалах үйл ажиллагааг;

4.1.29."хүлэмжийн хийн тооллого" гэж холбогдох хууль тогтоомж, журам, олон улсын аргачлалын дагуу улсын, салбарын, бүс нутгийн болон байгууллагын түвшинд хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй дэлхийн агаар мандалд ялгаруулж, эсхүл агаар мандлаас шингээн авч байгаа хүлэмжийн хийг тооцоолох үйл ажиллагааг;

4.1.30."хүлэмжийн хийн ялгарал" гэж хүлэмжийн хий агаар мандалд ялгарч гарахыг;

4.1.31."хүлэмжийн хийн ялгарлаас урьдчилан сэргийлэх" гэж тодорхой арга хэмжээ авч хэрэгжүүлээгүй тохиолдолд үүсэх байсан хүлэмжийн хийн ялгарлаас зайлсхийхэд чиглэсэн үйл ажиллагааг;

4.1.32."хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах" гэж хүлэмжийн хийн ялгарлын хэмжээг багасгахад чиглэсэн үйл ажиллагааг;

4.1.33."хүлэмжийн хийн ялгарлын тэнцэл" гэж тайлант хугацаанд үүссэн хүлэмжийн хийн нийт ялгарлаас бууруулалт, урьдчилан сэргийлсэн ялгарал болон шингээлтийг хасаж гарах цэвэр дүнг;

4.1.34."хэмжилт, тайлагнал, баталгаажуулалт" гэж хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах, урьдчилан сэргийлэх, шингээлтийг нэмэгдүүлэх үйл ажиллагааны үр дүнг батлагдсан аргачлалын дагуу хэмжих, үр дүнг тайлагнах, тайлагнасан мэдээллийг хөндлөнгийн итгэмжлэгдсэн этгээдээр шалгуулан баталгаажуулах үйл ажиллагааг;

4.1.35."эрсдэлийн сан" гэж хоёр болон олон талт карбон зах зээлийн төсөл, хөтөлбөрөөс үүссэн, баталгаажсан сааруулалтын үр дүн бүрэн, эсхүл хэсэгчлэн алдагдсан тохиолдолд нөхөн бүрдүүлэх зорилгоор тодорхой хувийг шилжүүлэх, ашиглах боломжгүйгээр хадгалж төвлөрүүлсэн санг.