Тогтоол №2724

📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА

• Үйл явдал: Нэхэмжлэгч Н.Б нь 2006 оноос иргэдээс алт худалдан авч, Монголбанк болон эрх олгосон арилжааны банкуудад тушааж ирсэн. Энэ хугацаанд Засгийн газрын 2014 оны 220 дугаар тогтоолоор батлагдсан "Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн хувийг тооцох, төлбөр ногдуулах аргачлал"-ын дагуу алтны арилжааны үнийн дүнгээс Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр (АМНАТ) суутгуулсан.
• Нэхэмжлэгч: Н.Б нь Засгийн газрын 2014 оны 220 дугаар тогтоолын дагуу өөрийн арилжааны банкинд тушаасан алтны үнийн дүнгээс АМНАТ-ыг хууль бусаар суутгасан эрх зүйн харилцаа байгаа эсэхийг тогтоолгож, хүлээн зөвшөөрүүлэхийг хүссэн. Учир нь тэрээр ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшдэггүй, бичил уурхай эрхлэгч биш тул АМНАТ төлөх үүрэггүй гэж үзсэн.
• Хариуцагч: Монгол Улсын Засгийн газар нь 2014 оны 220 дугаар тогтоол нь тухайн үед хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байсан хуулийн дагуу батлагдсан тул түүнийг баримтлан АМНАТ суутгасан нь хууль ёсны гэж тайлбарласан.

🏛️ АНХАН ШАТ

• Өдөр: 2020-10-21, Дугаар: 128/ШШ2020/0671
• Шийдвэр: Нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон.
• Үндэслэл: Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 52.5.3.

🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ

• Өдөр: 2021-01-27, Дугаар: 65
• Гомдлол гаргагч: Нэхэмжлэгч
• Гомдлолын шалтгаан: Засгийн газрын тогтоолын дагуу АМНАТ суутгасан нь хууль бус байсан гэж үзсэн.
• Шийдвэр: Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн үндэслэлийг Ашигт малтмалын тухай хуулийн 47.6 гэж өөрчилж, бусад заалтыг хэвээр үлдээсэн. Нэхэмжлэгчийн давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхисон.
• Үндэслэл: Ашигт малтмалын тухай хуулийн 47.6 болон Засгийн газрын 2014 оны 220 дугаар тогтоол нь тухайн үед хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан.

⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ

• Өдөр: 2021-04-14, Дугаар: 210/МА2021/00062
• Гомдлол гаргагч: Нэхэмжлэгч
• Гомдлолын шалтгаан: Засгийн газрын 2014 оны 220 дугаар тогтоолын дагуу АМНАТ суутгасан харилцаа нь хууль бус байсан эсэхийг тогтоолгохгүйгээр хохирлоо нэхэмжлэх боломжгүй, шүүхүүд хуулийг буруу тайлбарлаж хэрэглэсэн.
• Шийдвэр: Давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн гомдлыг хангахгүй орхисон.

📚 ҮНДЭСЛЭЛ

• Ашигт малтмалын тухай хуулийн 47.1-д заасан "ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь АМНАТ төлнө" гэсэн зохицуулалт нь ашигт малтмал эрэх, хайх, ашиглах тусгай зөвшөөрөл эзэмшдэггүй иргэн Н.Б-т хамааралгүй.
• Ашигт малтмалын тухай хуулийн 47.6-д заасны дагуу Засгийн газар АМНАТ-ын хувийг тооцох, төлбөр ногдуулах аргачлалыг батлах эрхтэй.
• Засгийн газрын 2014 оны 220 дугаар тогтоолоор батлагдсан "Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн хувийг тооцох, төлбөр ногдуулах аргачлал"-ын 3.3-т Монголбанк болон арилжааны банк иргэд, хуулийн этгээдийн тушаасан алт, мөнгөний борлуулалтын үнэлгээнд ногдох АМНАТ-ыг суутгахаар заасан. Энэ нь тухайн үед хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан хэм хэмжээ.
• Иргэн Н.Б-ын банкинд тушаасан алтны үнийн дүнгээс АМНАТ суутгасан харилцааг "хууль бус" гэж үзэх үндэслэлгүй.
• Татварын ерөнхий хуулийн 5.7-д заасан төлбөрийн ерөнхий агуулга нь газрын хэвлийгээс гарсан эрдэс баялгийн нөөцийг ашигласан этгээд нөөц ашигласны төлбөр төлөх үүрэгтэйг илэрхийлж байгаа. Нэхэмжлэгч тусгай зөвшөөрөлгүй, өөрөө олборлоогүй ч, олборлосон алтыг худалдан авч, банкинд худалдсан нь АМНАТ-аас чөлөөлөгдөх үндэслэл болохгүй.
• Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106.3.5-д заасан "эрх зүйн харилцаа байгаа эсэхийг тогтоож, хүлээн зөвшөөрөх" нэхэмжлэлийн шаардлага нь эрх зүйн харилцаа "байгаа" эсхүл "байхгүй" болохыг тогтоох агуулгатай, харин аливаа эрх зүйн харилцаа "хууль бус" эсхүл "хууль ёсны" болохыг тогтоох агуулгагүй. Иймд "төлбөр суутгасан нь хууль бус" гэх үндэслэлээр "хууль бусаар суутгасан эрх зүйн харилцаа байгаа эсэхийг тогтоолгох" шаардлагыг шүүх хангах боломжгүй.